اتا-اناسىن قارتتار ۇيىنە تاپسىرۋ - داستۇرىمىزگە قايشى، جانىمىزعا جات قۇبىلىس - اپتالىق شولۋ
وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن «مەرەيلى وتباسى» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازدارى ماراپاتتالدى، سونىمەن قاتار مينيسترلەر كابينەتى مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن بريفينگتەر جانە باسقا دا شارالار ءوتتى.
الدىمەن تۇڭعىش رەت ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ۇيىمداستىرىلعان «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋىنا توقتالىپ وتسەك. ماراپاتتاۋ راسىمىنە ايماقتىق تۋرلاردان جەڭىپ شىققان 16 وتباسى قاتىستى. جالپى، كونكۋرستا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن 1298 وتباسى باق سىناعان بولاتىن.
«وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، بىلتىر مەنىڭ ءتيىستى جارلىعىممەن قىركۇيەكتىڭ 2- جەكسەنبىسى «وتباسى كۇنى» مەرەكەسى دەپ بەلگىلەنگەن بولاتىن. باقىتتى بالالىق شاق پەن الاڭسىز قارتتىق، ءاربىر شاڭىراقتىڭ شاتتىعى قازاقستاننىڭ 2050 - جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسىنىڭ ەڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى.
«وتباسى - بەرەكە-بىرلىكتىڭ قاينار كوزى. وتباسىنىڭ بىرلىگى - وتاننىڭ بىرلىگى. اعايىننىڭ تاتۋلىعى - اتامەكەننىڭ تۇتاستىعى» دەپ اتام قازاق بۇرىننان ايتقان بولاتىن»، - دەدى ەلباسى جەڭىمپازداردى ماراپاتتاۋ شاراسى بارىسىندا.
سونىمەن قاتار قاتار مەملەكەت باسشىسى جەتىمدەر مەن قارتتار ماسەلەسىنە ەرەكشە توقتالدى. پرەزيدەنت بالاسى مەن اتا-اناسىن تاستاپ كەتۋ ماسقارا قۇبىلىس دەپ باعالانۋى ءتيىس ەكەندىگىن قاداپ ايتتى.
بۇگىندە ەلىمىزدە ەگدە جاستاعى 7 مىڭنان استام ادام قارتتار ۇيىندە ءومىر سۇرۋدە، ال ولاردىڭ كوبىنىڭ دەنى ساۋ، تابىستى بالالارى بار. قارتايعان اتا-اناسىن تاستاپ كەتۋ دەگەن ءبىزدىڭ داستۇرىمىزدە جوق، جالپى بۇنداي تۇسىنىك بولماعان. «قوعام تۋعان بالاسى مەن اتا-اناسىن تاستاپ كەتۋ سەكىلدى ارەكەتتەردى ماسقارا قۇبىلىس رەتىندە باعالاۋى ءتيىس. بۇل ءبىزدىڭ جانىمىزعا جات قۇبىلىس. حالقىمىز اكەنى اسقار تاۋعا بالاعان، ەشقاشان الدىن كەسىپ وتپەگەن، «جۇماق انانىڭ تابانىنىڭ استىندا» دەپ اناسىن سىيلاعان. «بالا باۋىر ەتىڭ» دەپ ۇرپاعىنا ايرىقشا قامقورلىقپەن قاراعان. قانداي جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ وزىندە جەتىمىن جىلاتپاعان، جەسىرىن قاڭعىرتپاعان ەلمىز. ءبىز - قازاق وسىندايمىز!»، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت اتا-اناسىن قارتتار ۇيىنە تاپسىراتىن قاتىگەز ۇرپاق، بالاسىنان جەريتىن كوكەك انا حالقىمىزدا ەشقاشان بولماعاندىعىن اتاپ ءوتتى.
«بۇل ءبىزدىڭ داستۇرىمىزگە قايشى، سالتىمىزدا جوق ارەكەت. جاستىق شاقتا اتا-اناڭا نە كورسەتسەڭ، قارتايعاندا ءوز ۇرپاعىڭنان سونى كورەسىڭ. بۇل - حالقىمىزدىڭ ومىرلىك قاعيداسى، عاسىرلار بويى مىزعىماعان وتباسىلىق قۇندىلىقتارىنىڭ نەگىزى. اتا-اناعا قۇرمەتپەن قاراپ، الاڭسىز قارتتىق سىيلاۋ، ۇرپاققا قامقورلىق جاساۋ - ءاربىر ادامنىڭ قاسيەتتى بورىشى»، - دەدى ەلباسى.
مۇنىمەن قوسا، پرەزيدەنت ءوزىنىڭ اكىمشىلىگى مەن ق ر ۇكىمەتىنە ەكى ايدىڭ ىشىندە 2015-2020 - جىلدارعا ارنالعان وتباسىلىق قاتىناستاردى نىعايتۋ بويىنشا شارالاردىڭ جالپى ۇلتتىق جوسپارىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.
«بۇل - بۇگىنگى زاماننىڭ قاۋىپ-قاتەرى، سوندىقتان دا ولار مەملەكەت پەن قوعامنىڭ جۇيەلىك شارالاردى قابىلداۋىن تالاپ ەتەدى. وسى ورايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى بويىنشا 2015-2020 - جىلدارعا ارنالعان وتباسىلىق قاتىناستاردى، مورالدىق-ەتيكالىق، رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى نىعايتۋ تۇرعىسىندا شارالاردىڭ جالپىۇلتتىق جوسپارىن ازىرلەۋ كەرەك»، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
بۇدان كەيىن نۇرسۇلتان نازاربايەۆ «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى بيماحانبەتوۆتەر وتباسىنا شاعىن امبەباپ اۆتوبۋستىڭ كىلتىن تابىس ەتتى. بيماحانبەتوۆتەر وتباسى 8 ۇل-قىز تاربيەلەپ، ولاردان 33 نەمەرە مەن 10 نان استام شوبەرە ءسۇيىپ وتىر. وتاعاسى ەلتاي بيماحانبەت ۇلى - مادەنيەت سالاسىنىڭ ارداگەرى. تۇركىستان قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى.
سونىمەن قاتار بايقاۋعا قاتىسقان باسقا 15 وتباسى دا ەلىمىزدە شىعارىلعان «نيۆا» كولىكتەرىنە يە بولدى. كونسەرتتەن كەيىن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ «قازاقستان» ورتالىق كينوكونسەرت زالى الدىندا تۇرعان كولىكتەرىن كورىپ، مارە-سارە بولىپ جاتقان وتباسىلاردى ارالاپ، ولاردىڭ قۋانىشتارىنا ورتاقتاستى.
توعىز قازاقستاندىق ۋنيۆەرسيتەت الەمنىڭ ۇزدىكتەرى قاتارىندا
وسى اپتادا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە ق ر ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى تاحير بالىقبايەۆ بۇگىندە QS رەيتينگى بويىنشا ەلىمىزدىڭ ءبىر جوعارى وقۋ ورنى تور-300 تىزىمىنە كىرەتىندىگىن جەتكىزدى. ول ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى. ال TOP-400 گە ل. گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ەنەدى. تاعى 7 قازاقستاندىق ۋنيۆەرسيتەت TOP-800 گە تۇراقتاپ وتىر.
ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، 2010 - جىلى بولون پروتسەسىنە قول قويىلىپ، قازاقستاندا ءبىرقاتار ۇستانىمدار ەنگىزىلگەن بولاتىن. «وسىنداي ۇستانىمداردىڭ ءبىرى ساپامەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاڭا جۇيەسى بولىپ تابىلادى. كەيبىر ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ اككرەديتاتسيالاۋدان وتپەي قالاتىن جاعدايى بەلگىلى ءۇردىس. ءبىز وسىنداي جۇيەنى ەنگىزەمىز. وسى جۇيە بويىنشا قازاقستان بويىنشا قازىر ەكى اككرەديتتەۋ اگەنتتىگى قىزمەت ەتىپ جاتىر. ولارمەن قاتار تاعى 8 اگەنتتىك ءبىزدىڭ ج و و-لارعا اككرەديتاتسيادان وتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى» - دەپ اتاپ ءوتتى ت. بالىقبايەۆ.
وسىدان كەيىن ول ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. ەلىمىزدە بۇگىندە بارلىق ستۋدەنتتەردىڭ 60 پايىزى جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتىلگەن. «ءبىراق ءبىز بۇل كورسەتكىشتى جەتكىلىكتى دەپ ەسەپتەمەيمىز. سوندىقتان مينيسترلىك ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتۋدىڭ ارنايى باعدارلاماسىن ازىرلەپ، بىرنەشە جىل بويى سول جوسپار بويىنشا جۇمىس جاساپ كەلەمىز»، - دەپ اتاپ ءوتتى ۆيتسە-مينيستر.
اتالعان باعدارلاما بويىنشا بيىل قازاقستاندا 7 جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ جوسپارلانعان. كەلەسى جىلى 11 جاتاقحانانىڭ قۇرىلىسى باستالادى. مۇنداعى ماقسات - 2016 - جىلعا قاراي ستۋدەنتتەردىڭ 80 گە جۋىق پايىزىن جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ وتىر. ياعني، بيۋدجەتتەن وسىعان جەتكىلىكتى قاراجات بولىنگەن.
بەلگىلى بولعانداي، بۇگىندە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جاساعان زاڭ جوباسى بويىنشا، قازاقستانداعى 10 ج و و اكادەميالىق ەركىندىك الادى. سونداي-اق قازىرگى تاڭدا باكالاۆرياتتىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ % 55 ىن، ماگيستراتۋرانىڭ % 70 ىن جانە دوكتورانتۋرانىڭ 100 پايىزىن ج و و-لار وزدەرى بەلگىلەيدى. سوندىقتان ولارعا باعدارلاما قۇراستىرۋدا تولىقتاي ەركىندىك بار.
ەلىمىزدە ديزەلدىك وتىن مەن جانارمايدىڭ باعاسىن كوتەرىلمەيدى
اپتانىڭ باسىندا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە ق ر ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى ۇزاقباي قارابالين ەلىمىزدەگى جانارماي ماسەلەسى جايىندا ايتىپ بەردى.
«قازاقستان مەن رەسەيدەگى مۇناي ونىمدەرى باعاسىنىڭ اراسىندا وتە ۇلكەن ايىرماشىلىق بار. ا ي-92 بىزدە 128 تەڭگە تۇرسا، رەسەيدە 160 تەڭگە تۇرادى. ال ديزەلدىك وتىننىڭ ءبىر ليترىن بىزدە 115 تەڭگەگە ساتىپ الۋعا بولسا، رەسەيدە ول 172 تەڭگە. ياعني، باعا ايىرماشىلىعى وتە ۇلكەن. وسىنداي باعا ايىرماشىلىعىن بىلە تۇرا رەسەيدەن مۇناي ونىمدەرىن قىمباتقا ساتىپ الىپ، ەلىمىزگە اكەپ ارزانعا كىم بەرگىسى كەلەدى. سوندىقتان، جانارماي تاسىمالداۋمەن اينالىساتىن كومپانيالاردىڭ باعانى تاعى دا كوتەرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن ەل ۇكىمەتى قولدامادى»، - دەپ اتاپ ءوتتى ول.
ياعني، ەلىمىزدە جانارماي مەن ديزەلدىك وتىننىڭ باعاسى جۋىق ارادا كوتەرىلمەيدى جانە وسى قالپىندا ساقتالىپ تۇراتىن بولادى.
سونىمەن قاتار مينيستر قازاقستان جانار-جاعارمايدى تۇركىمەنستان مەن ازەربايجاننان اكەلۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرىپ جاتقاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى.
رەسەيدە قازىر جانارماي ەكسپورتتاۋ سالاسىندا ۇلكەن قيىندىق تۋىنداپ وتىر. ويتكەنى، جۋىردا «روسنەفت» كومپانياسىنا قاراستى اچينسك مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا ۇلكەن اپات ورىن العان بولاتىن. سونىمەن قاتار، تاعى بىرنەشە رەسەيلىك زاۋىتتار ءوز جۇمىسىن توقتاتقان.
«رەسەيدىڭ كەيبىر زاۋىتتارى كۇزدىك-جوسپارلىق جوندەۋ جۇمىستارىنا بايلانىستى جۇمىس ىستەمەي تۇر. بالانستا تۇرعان جانارمايىنىڭ دا جەتىسپەۋىنىڭ وزىندىك سەبەپتەرى بار دەپ ويلايمىز. سەبەبى ولاردىڭ جانارمايمەن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس وڭىرلەر پايدا بولدى. مەن بۇل جەردە قىرىمدى ايتىپ وتىرمىن. مىنە، وسىنداي جاعدايلارعا بايلانىستى بۇگىنگى تاڭدا رەسەي نارىعىندا شەتەلدەرگە، سونىڭ ىشىندە قازاقستانعا جانار-جاعارماي ەكسپورتتاۋ ماسەلەسىندە ءبىرقاتار قيىندىقتار تۋىندادى»، - دەپ ءتۇسىندىردى ۆيتسە- مينيستر.
قازاقستاندا قىركۇيەك ايىندا 250 مىڭ تونناعا جۋىق جانارماي وندىرىلەدى، ونىڭ 180 مىڭ تونناسى ا ي-92 ماركالى بەنزين بولماق.
بۇگىندە قازاقستاننىڭ نارىعى ايىنا 280 مىڭ توننا جانارماي تۇتىنادى. سونىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن ۇنەمى رەسەيدەن يمپورتتاپ كەلەمىز.
اۆتور: رۋسلان عابباسوۆ
