استانادا بۇيرەك الماستىرۋ وپەراسياسى ءوتتى - وپەراسيانىڭ ءار ءساتى فوتوعا ءتۇسىرىلدى
ءبىز دە سونداعى كورسەتىلگەن ءنومىردىڭ بىرىنە حابارلاسقانىمىزدا ءوزىن ەرلان دەپ تانىستىرعان شىمكەنتتىك جىگىت وپەراسيانى قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن تەزدەتىپ جاساۋ كەرەك ەكەندىگىن، الايدا بۇيرەگىن بەرە قوياتىن دونور تاپپاي وتىرعاندىعىن ايتتى. ەرلان بۇيرەك تابىلىپ جاتقان كۇندە ونى 20 مىڭ ا ق ش دوللارىنا ساتىپ الۋعا دايىن ەكەندىگىن جەتكىزدى.
ءيا، ترانسپلانتولوگ مامانداردىڭ ايتۋىنشا قازاقستاندا شامامەن 7 مىڭنان استام ادام دونورلىق اعزاعا ءزارۋ ەكەن. ونىڭ ىشىندە بۇيرەككە - 3,5 مىڭ، جۇرەككە - 800, باۋىرعا - 1,5 مىڭ ادام مۇقتاج. بۇل مالىمەتتەردى ءبىز ۇلتتىق ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا عىلىمي ورتالىعىندا وتكەن بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسى (كوشىرۋ) وپەراتسياسىن جاساۋ بارىسىندا وسى ورتالىقتىڭ باس مامانى عاني قۇتتىمۇراتوۆتىڭ اۋىزىنان ەستىدىك.
ۇلتتىق ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا عىلىمي ورتالىعىنىڭ باس مامانى عاني قۇتتىمۇراتوۆ ادام اعزاسىن اۋىستىرۋدان بۇگىن 111- كەزەكتى وپەراسياسىنا ىسكە كىرىستى.
بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسى جالپى ەكى كەزەڭنەن تۇرادى. وپەراتسيا ءبىرىنشى بۇيرەگىن بەرۋشى پاتسيەنتكە جاسالادى. وپەراسيا ۇستەلىنە تاڭىلعان بۇل پاتسيەنت ناۋقاس ىنىسىنە بۇيرەگىن بەرمەكشى ەكەن. بۇل وپەراسيانى جاساۋدا ترانسپلانتولوگ ەرماحان اسىلحان ۇلى (وڭ جاق شەتتە) باس وپەراتور. وعان حيرۋرگ ايبولات سماعۇلوۆ ۆيدەو كامەرامەن ءتۇسىرىپ كومەكتەسىپ جاتىر.
لاپاروسكوپيا - بۇل حيرۋرگياداعى جاڭا ءتاسىلدىڭ ءبىرى. ءداستۇرلى حيرۋرگيادان باستى ايىرماشىلىعى ناۋقاستىڭ ىشكى ورگاندارىنا وتا جابىق تۇردە جاسالادى. ياعني 12- 15 س م كولەمىندە عانا كەسىلىپ، ارنايى ينسترۋمەنتتەردى قولدانۋ ارقىلى ءبىر قولمەن وتا جاسالىپ، كامەرا ارقىلى ىشكى دەنە مۇشەلەرىن جاقىنداتىپ كورىپ تۇرادى.
«مۇنداعى نەگىزگى كەرەك قۇرال - لاپاروسكوپ. تەلەسكوپيالىق تۇتىك، لينزا جانە ءتورت ەسە جاقىنداتىپ كورسەتەتىن كادىمگى ۆيدەوكامەرا. قازىرگى لاپاراسكوپ قۇرىلعىلارى ساندىق ماتريتسا مەن جانە جوعارعى ساپالى قانىقتىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى» ، - دەيدى بۇيرەك الۋ وپەراتسياسىن باقىلاۋشى باس ترانسپلانتولوگ عاني قۇتتىمۇراتوۆ.
ەرماحان مەن ايبولاتتتىڭ وسى سالادا جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقاندارىنا ەكى جىلدان اسىپتى. ولار ستۋدەنت كەزدەرىنەن وسىنداي كۇردەلى وپەراتسيالارعا قاتىسىپ تاجىريبە جيناقتاعان ەكەن.
«بۇل ادەتتەگىدەي ۇيرەنشىكتى 43- وپەراتسيامىز. ءبىز دونوردىڭ بۇيرەگى وڭاي الىنۋى ءۇشىن ىشىنە اۋا، ياعني كومىرقىشقىل گازىن جىبەرىپ ۇرلەيمىز. سول ارقىلى دەنە مۇشەلەرىنە وتا جاساۋ ءبىرشاما وڭايلايدى. ءبىرىنشى وپەراتسيادا ەرەكشە قيىن بولعان، ونى سوزبەن جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس» دەيدى ترانسپلانتولوگ ەرماحان اسىلحان ۇلى.
وپەراتسيا بارىسىندا ترانسپلانتولوگ- وپەراتوردان بولەك دارىگەر- انەستەزيولوگتىڭ دا ءرولى ماڭىزدى. ولار وپەراتسيا بارىسىندا كوپتەگەن انەستەزيولوگيالىق اسپەكتىلەردى ىسكە اسىرادى. ياعني، پاتسيەنتتىڭ تىنىس الۋى مەن جۇرەك سوعىسىن، ميىنىڭ جۇمىس ىستەۋىن، بۇيرەك قىزمەتى مەن وزگە دە ماڭىزدى دەنە مۇشەلەرىنىڭ قىزمەتىنىڭ قالىپتىلىعىن قالت جىبەرمەي باقىلاۋدا ۇستايدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا حيرۋرگ وتا جاساپ جاتقان ساتتە سىزگە بارىنشا قامقورلىق تانىتىپ، ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىڭىزدى قامتاماسىز ەتەتىن جان. مىنا ساتتە دارىگەر- انەستەزيولوگتار پاتسيەنتتىڭ حال- جاعدايىن مۇقيات نازاردا ۇستاپ، اڭگىمەلەسىپ تۇر. ولاردىڭ ايتۋىنشا ناۋقاستىڭ گەموديناميكاسى، وكپەنى وتتەگىمەن قامتاماسىز ەتۋ، تىنىس جيلىگى، جۇرەك سوعىسى كورسەتكىشتەرى قالىپتى جاعدايدا.
بۇيرەك الۋ پروتسەسى بىرنەشە ساعاتقا سوزىلاتىن بولعاندىقتان سول ەكى ارالىقتا وپەراتسيانى باقىلاۋشى باس ترانسپلانتولوگ عاني قۇتتىمۇراتوۆتان وزگە دە مالىمەتتەردى سۇراپ ۇلگەردىك. ايتۋىنشا بيىل 40 تان استام بۇيرەك الماستىرۋ وپەراتسياسىن جاساعان. ءبىراق دونور تابۋ ماسەلەسى قانشاما ادامنىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋعا قولبايلاۋ بولىپ وتىر دەيدى ول.
«دۇنيەءجۇزى دارىگەرلەرى جول اپاتىنان نەمەسە باسقا دا سەبەپتەرگە بايلانىستى مي ولىمىنە ۇشىراعان، باسقا قوسىمشا قاۋىپتى اۋرۋلارى جوق ءبىر ادام دەنەسىنەن الىنعان مۇشەلەردى ترانسپلانتاتسيالاۋ ارقىلى جەتى ادامنىڭ اۋرۋىنان ايىعىپ، ءومىرىن ۇزارتۋعا بولاتىنىن دالەلدەپ وتىر. ءبىز 2012 - جىلى ارنايى ساۋالناما جۇرگىزگەن كەزدە حالىقتىڭ 40 پايىزى ءوز دەنە مۇشەلەرىن بەرۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن ايتتى. بۇل وتە از كورسەتكىش. وزگە ەلدەردە، مىسالى يسپانيادا 95 پايىز حالىق كەلىسىم بەرگەن. حالىقتىڭ باس تارتۋىنىڭ ءبىرىنشى سەبەبى ءدىني كوزقاراسى بولسا، ەكىنشى دارىگەرگە دەگەن سەنىمسىزدىكتەن» ، - دەيدى باس ترانسپلانتولوگ.
عاني قۇتتىمۇراتوۆتىڭ ايتۋىنشا ناۋقاستار دونورعا ءزارۋ، سول ءۇشىن «ءمايىت دونورلىعىن» دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور دەيدى.
ساعات تۇسكى ءبىر شاماسىنان دا اسىپ بارا جاتىر. بۇيرەككە وقىستان پىشاق ءتيىپ زاقىمداپ السا جارامسىز بولىپ قالادى دەيدى ترانسپلانتولوگ ماماندار. «ناۋقاسقا ناركوزدىڭ بەرىلۋى، وكپەنى جاساندى جەلدەتۋى، جاساندى تىنىس الدىرۋ ساعاتى، مينۋتى ارتقان سايىن مۇنىڭ ناۋقاس دەنساۋلىعىنا كەرى اسەرى بار. سوندىقتان ءاربىر سەكۋند ساناۋلى دەيدى» ولار. سوندىقتان دا ولاردىڭ تۇستەنبەي قالاتىن ساتتەرى ءجيى بولادى ەكەن. سول سەبەپتى دارىگەرلەر دونوردان بۇيرەكتى تىرپ ەتپەستەن اسا مۇقياتتىلىقپەن الۋ ۇستىندە. بۇگىندە تۇسكى اس ءىشىپ ءال جيناپ الۋىنا ەشكىمنىڭ مۇرشاسى بولعان جوق.
قازاقستاندا بۇيرەك ترانسپلانتاسياسى العاش رەت 1979 - جىلى جاسالعان. 2011 - جىلعا دەيىن جىلىنا 15-20 وپەراسيا جاسالالىپ كەلگەن، قازىرگى كۇندە بۇل كورسەتكىش 4 ەسەگە ارتقان.
«ەلىمىزدە «سالاماتتى قازاقستان» باعدارلاماسى سىندى مەملەكەتتىك باعدارلامالار قابىلدانعالى بەرى مەديسينانىڭ قاي سالاسىنان بولسىن كوپتەگەن ماماندار شەتەلدەردىڭ الدىڭعى قاتارلى كلينيكالارىندا بولىپ، ءوز ءبىلىمىن، كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ كەلۋگە مۇمكىندىكتەر الدى. ول ماماندار قازىر زاماناۋي سوڭعى ۇلگىدەگى مەديتسينالىق قوندىرعىلارمەن جابدىقتالعان اۋرۋحانالاردا حالىققا قىزمەت ەتۋدە. نەيروحيرۋرگيا، ترانسپلانتاتسيا، كارديوحيرۋرگيا سالالارىنداعى وپەراتسيالار قازىر ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە جاسالادى. قازاقستان ماماندارىنىڭ ءبىلىمى دە، بىلىكتىلىگى دە، اۋرۋحانالاردىڭ جابدىقتالۋى دا باسقا شەتەل كلينيكالارىنان كەم ەمەس، ءتىپتى كەيبىر ەلدەردەن اسىپ تۇسەدى. وعان ەلورداداعى مەديتسينالىق حولدينگ كۋا بولا الادى» دەيدى عاني قۇتتىمۇراتوۆ.
سونىمەن بىرگە قازاقستان ازاماتتارى ەم الۋ ءۇشىن باسقا شەتەل اسىپ كەتپەي، ءوز ەلىمىزدە ەمدەلۋلەرىنە ۇكىمەت تاراپىنان بارلىق جاعداي جاسالىپ وتىرعانىن، كەز كەلگەن قازاقستان ازاماتى كۆوتا ارقىلى تەگىن ەم الۋعا تولىق مۇمكىندىگى بار ەكەندىگىن ايتتى.
بۇيرەك ءىش قۋىسىنان سىرتقا شىعارىلۋعا بىرنەشە مينۋتتار قالعاندا وزگە كومەكشىلەر قۇرامىندا كاليي تۇزى بار ارنايى دايىندالعان قاتىرىلعان مۇزدى ۇگىتە بەرەدى. بۇيرەكتى اشىق اۋاعا شىققاندا بۇلىنبەس ءۇشىن وسىنداي سۋىقتا ۇستاۋ كەرەك ەكەن.
اقىرى كوپتەن كۇتكەن بۇيرەك تە ءىش قۋىسىنان الىندى. ەندى ونى تەز ارادا جاڭا دايىندالعان مۇز سالىنعان تاباقشاعا سالىپ تا قويدى. ترانسپلانتولوگتار عاني قۇتتىمۇراتوۆ پەن مەلس نۇرسەيىت ۇلى ءىش قۋىسىنان شىعارىلعان بۇيرەكتى ناۋقاسقا ورنالاستىرماس بۇرىن بۇيرەكتى ابدەن تازالاپ الىپ جاتىر. ياعني، ءزار شىعارۋ تۇتىكشەسىن، ارتەريا، ۆەنا جولدارىن جەكەلەپ اجىراتادى. سودان كەيىن بۇيرەك ارتەرياسىنان ارنايى سۇيىقتىقتى جىبەرىپ بۇيرەك قان تامىرلارىن تازارتىپ جاتىر. تازالاپ بولعاننان سوڭ رەتسيپيەنتكە ورنالاستىرۋعا دايىن بولادى.
ءبىز دونوردان بۇيرەكتى الۋ ءساتىن باقىلاپ جۇرگەنىمىزدە كورشى ءۇشىنشى وپەراتسيا زالىندا ناۋقاستى ازىرلەپ، بۇيىرىنەن بۇيرەكتى سالاتىن ورىنىن دا سايلاپ، الدە قاشان دايىنداپ قويعان ەكەن. ناۋقاستا ءبىر- اق كۇننىڭ ىشىندە بۇيرەك ۇستاماسى باستالىپ، ارتەريالدى قىسىمى اياق استىنان كوتەرىلگەن. تەكسەرىس ناتيجەسىندە انىقتالعانداي نەسەپ جولى جۇمىس ىستەمەي قالعان ناۋقاستىڭ دەرەۋ بۇيرەگىن اۋىستىرۋعا تۋرا كەلگەن . وعان كومەككە تۋعان اپايى قول ۇشىن سوزدى، اپايى بەرگەن بۇيرەگى قازىر مۇزدا توڭازىتىلعان كۇيىندە داپ- دايىن تۇر.
مىنە بۇل وسى زالداعى ناۋقاستىڭ جاعدايىن باقىلاۋشى انەستەزيولوگ قىز. ول ناۋقاستىڭ ءار 15 مينۋت سايىنعى جاعدايىن قاعازعا ءتۇسىرىپ جاتىر.
«اپپاراتتا كورەستىلىپ تۇرعان 75 دەگەن سانى جۇرەكتىڭ سوعۋ جيىلىگى، 102/62 قان قىسىمىنىڭ كورسەتكىشى، بۇدان تومەندەگى 98/99 بولىپ تۇرعان وتتەگىمەن قامتىلۋ كورسەتكىشى. وسىلاردىڭ بارلىعىن ەسكەرە كەلە ناۋقاستىڭ جاعدايى قالىپتى دەگەن قورىتىندى جاسايمىز» دەيدى ول.
بۇيرەكتى ناۋقاسقا ورنالاستىرۋ اجەپتاۋىر كۇردەلى وپەراتسيا بولعاندىقتان باس ترانسپلانتولوگ ءوزى قاتىسىپ جاتىر. ونىڭ ايتۋىنشا ەڭ كۇردەلى وپەراتسيا باۋىر الماستىرۋ دەيدى.
«سەبەبى ءتىرى دونوردان باۋىرىن الۋ وتە قاۋىپتى . جالپى قازاقستاندا جۇرەك، باۋىر، بۇيرەك مۇشەلەرىن عانا اۋىستىرادى. ال «دونورلىق دەگەن نە؟ » دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرەتىن بولساق، ول - اياق استىنان اپاتقا ۇشىراپ، اۋىر جاراقاتتانىپ نەمەسە كەيبىر اۋرۋ سەبەبىنەن مي ولىمىنە ۇشىراعان جانداردان ءالى ءومىر ءسۇرۋ قىزمەتى ساقتالعان ورگاندارىن الىپ، وسىعان مۇقتاج، ءومىر ءسۇرۋ مۇمكىنشىلىگى وسىعان عانا تاۋەلدى باسقا ناۋقاستارعا حيرۋرگيالىق جولمەن سالۋ» .
الماستىرىلىپ سالىناتىن: تورشا (كلەتكا) ، كىشكەنە ۇلپا (تكان) نەمەسە ءبۇتىن ءبىر مۇشە (ورگان) بولۋى مۇمكىن. دونوردان الىناتىن مۇشە باسقا ادامنىڭ دەنەسىنە سالىنباستان بۇرىن تولىق تەكسەرۋدەن ءوتىپ، وپەراتسيادان كەيىن مۇشەنى قابىلداعان ادام دەنەسىندە ەش زيانسىز قىزمەت اتقارا الاتىن بولۋى قاجەت. بۇدان باسقا اياق- قولدى اۋىستىرۋ وپەراتسياسى گەرمانيادا، امەريكادا جاسالادى.
وسى ۋاقىتقا دەيىن ترانسپلانتولوگيا بويىنشا 110 نان استام وتا جاساپ ۇلگەرگەن عاني قۇتتىمۇراتوۆ قولى مەن ساناسى ناۋقاس بۇيرەگىن ورىنالاستىرىپ جاتسا دا، بىزگە دە كوڭىل ءبولىپ، بولىپ جاتقان وپەراتسيا بارىسىن تۇسىندىرۋدە ءۇنسىز قالمادى. ءدال قازىرگى ساتتە دارىگەرلەر ەرەكشە ۇقىپتىلىقپەن تاباقشاداعى توڭازىپ تۇرعان بۇيرەكتى ناۋقاستىڭ ءىش قۋىسىنا مۇقياتپەن ورنالاستىرعالى جاتىر.
«ەلىمىزدە ادامنىڭ دەنە مۇشەلەرىن ساتۋ- ساتىپ الۋعا زاڭمەن تىيىم سالىنعان. قازىرگى كەزدە «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكسكە وزگەرتۋلەر ەنگىزىلۋدە. ەندى وسى ماسەلەگە بايلانىستى ب ا ق- تا جاريالانعان جارناما دا زاڭمەن جاۋاپقا تارتىلادى. بىزدە كەز كەلگەن الماستىرۋ تۋىستىق دونوردىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. استانا مەن الماتى قالاسىنداعى ءتورت- بەس مەديتسينالىق ورتالىقتا عانا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بەكىتكەن ەرەجە بويىنشا ترانسپلانتاتسيامەن اينالىسۋعا رۇقسات ەتىلگەن.
ترانسپلانتاتسيا سالاسىندا جۇرگەن ءاربىر دارىگەر زاڭ بويىنشا قانداي جاعدايدا دونورلىق ورگانداردى الۋعا بولاتىنىن جانە قانداي جاعدايدا ورگان الۋعا بولمايتىنىن وتە جاقسى بىلەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ كودەكسى ورگاندار مەن تىندەر ترانسپلانتاتسياسى بولىمىندە جازىلعان زاڭدى قاتاڭ ساقتايدى. ال كەز كەلگەن ازامات دەنە مۇشەسىن ساتام دەگەننىڭ وزىندە دە بۇعان ەشقانداي جول جوق» دەيدى ول.
«ادامنىڭ انوتومياسى مەن قۇرال- سايمانداردى دۇرىس قولدانۋدى مەڭگەرگەن بولساڭ وپەراتسيانى جاساۋدىڭ ەش قيىندىعى بولمايدى» دەيدى اڭگىمەگە ارالاسقان ترانسپلانتولوگتىڭ ءبىرى مەلس نۇرسەيىت ۇلى (سول جاق شەتتە ءبىرىنشى تۇرعان) .
«قازىر ءبىز ۆەنادان سوڭ، ارتەريا تامىرلارىن تىگىپ جاتىرمىز. ودان سوڭ ناۋقاستىڭ بۇيرەگىن نەسەپ جولدارىمەن بايلانىستىرىپ، قۋىعىنا جالعايتىن بولامىز. وپەراتسيانىڭ بىتىۋىنە دە از قالدى، شىداڭدار» دەيدى ءبىزدىڭ شارشاعان تۇرىمىزگە قاراپ.
سونىمەن، بۇيرەك ءىش قۋىسىنا ءساتتى ورنالاستىرىلدى. تەرىنى جاماپ، ارنايى كوسمەتيكالىق جىپپەن تىگىپ جاتىر. كەيىن جازىلعان سوڭ تەرىسىندە تىرتىق ءىزى قالمايتىن بولادى دەيدى.
جاڭا بۇيرەك سالدىرىپ العان ناۋقاستى وپەراتسيا زالىنان پالاتاعا جاتقىزۋعا اپارا جاتىر. ەندى ناۋقاس ءبىر بۇيرەكپەن- اق ەش قيىندىقسىز ءومىر سۇرە بەرمەك. تەك ارنايى ديەتانى ساقتاسا بولدى. ياعني گازدى، الكوگول سۋسىندارىن تاتىپ الماي، مايلى تاماقتان باس تارتۋىنا تۋرا كەلەدى. ءبىراق بۇل دەنى ساۋ ادامدارعا دا كەرەك جالپى كەڭەستەردىڭ ءبىرى دەيدى دارىگەرلەر.
وپەراتسيا ءبىز كۇتكەننەن دە ءساتتى، جەڭىل ءوتتى دەيدى دەيدى ۇلتتىق ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا عىلىمي ورتالىعىنىڭ باس مامانى عاني قۇتتىمۇراتوۆ.
«قازىر جاستاردى ۇيرەتىپ جاتىرمىز. كەيىنگى جاستاردىڭ ءبىلىمى، بىلىكتىلىگى ازداۋ. دەگەنمەن مۇنىڭ ءبارى تاجىريبەمەن جيناقتالادى. مەديتسينالىق ادەبيەتتەر مەن شەت مەملەكەتتەرىنەن تاجىريبە الماسۋ كوپ نارسە ۇيرەتەدى. ءبىز جىل سايىن كورەياعا، گەرمانيا، تۇركياعا ۇنەمى بارىپ تۇرامىز. بۇل سالا قازاقستاندا سوڭعى ەكى جىلدا قارقىندى دامىپ كەلەدى» دەگەندى ايتادى ول.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، ترانسپلانتاتسيا ءادىسى كونە زاماننان بەلگىلى. تەرى قاباتىنىڭ ورنىن اۋىستىرىپ سالۋ ارەكەتى العاش رەت ب. ز. ب. 1500 -جىلى جاسالعان ەكەن. كلينيكالىق تاجىريبەدە بۇلشىق ەتتى، ءسىڭىردى، قان تامىرلارىن، جۇيكە تالشىقتارىن، سۇيەك كەمىگىن اۋىستىرىپ سالۋ ءجيى قولدانىلادى. ترانسپلانتاتسيانىڭ ەرەكشە ءبىر ءتۇرى - قان قۇيۋ بولسا، ەڭ ءجيى الماستىرىلاتىن ورگان - بۇيرەك بولىپ سانالادى.
1902 - جىلى اۆستريالىق حيرۋرگ ە. ۋلمانن العاش رەت بۇيرەكتى ترانسپلانتاتسيالاۋ وپەراتسياسىن جاساعاننان بەرى، بۇل سالا قارقىندى دامىپ، دۇنيەجۇزىندە 2011 - جىلى ورگانداردى الماستىرۋ بويىنشا 1060879 وپەراتسيا جاسالدى.
ايا ءومىرتاي
فوتو: عابيت ماداليەۆ
Baq.kz
