قىتاي رەسەيگە يلىگە مە؟

 مۇندا دا سول كەزدەسۋدەن- كەزدەسۋگە سوزىلىپ كەلە جاتقان ايماقتىق ءھام الەمدىك قاۋىپسىزدىك، ءار ءتۇرلى ەكونوميكالىق جوبالاردى تالقىلاۋ، مۇشە ەلدەر اراسىنداعى ساۋدا- ساتتىقتى ارتتىرۋ، مادەني قارىم- قاتىناستى كۇشەيتۋ، لاڭكەستىككە، سەپاراتيزمگە قارسى بىرىككەن اسكەري وقۋ- جاتتىعۋ قيمىلدارىن وتكىزۋ سىقىلدى ماسەلەلەر قارالعانى انىق.

 دەگەنمەن، ءبىر جاڭالىق، دۋشانبە سامميتىندە جاڭا مۇشەلەردى قابىلداۋ، ءسويتىپ ۇيىمنىڭ شەڭبەرىن بارىنشا كەڭەيتۋ ماسەلەسى قوزعالدى. ەڭ ءبىرىنشى، يران جونىندە ايتا كەتكەن ءجون. تەھران بۇعان دەيىن بىرنەشە مارتە ۇيىمنىڭ تۇراقتى مۇشەسى رەتىندە قابىلداۋدى سۇراپ، ءوتىنىش بەرىپ كەلگەنى راس. ءبىراق بۇعان دەيىن دە، قازىر دە يراندى ش ى ۇ قۇرامىنا الۋ مۇمكىن بولماي وتىر. سەبەبى ب ۇ ۇ تاراپىنان يرانعا ساياسي- ەكونوميكالىق سانكتسيالار سالىنعان. مۇنداي جاعدايدا ۇيىمنىڭ جارلىعىندا كورسەتىلگەندەي، يراندى مۇشە ەتىپ الۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى وزگەمەن داۋى بار مەملەكەت ۇيىمعا كىرسە، وعان قوسىمشا جۇك، ماسەلەلەر الا كەلەتىنى بەلگىلى. سوندىقتان تەھران ازىرگە باقىلاۋشى ەسەبىندە قالىپ كەلگەن. ءبىراق يران بيلىگىنە حاسان رۋحاني كەلگەلى، ەلدىڭ ۇستانىمى وزگەردى. باتىسپەن تەكەتىرەسكە الىپ كەلگەن يادرولىق باعدارلاما شەكتەلدى. سۇڭعىلا ساياساتكەر حاسان رۋحاني ا ق ش باستاعان باتىستىڭ الپاۋىتتارىمەن جىلى سويلەستى. يكەمگە كەلەتىنىن تانىتتى. باتىسپەن يران اراسىندا جىلىمىق ورناپ، ا ق ش ءبىراز سانكتسيانى الىپ تاستادى، قالعاندارىن جۇمسارتتى. وسى جاعدايدى ەسكەرە كەلە ش ى ۇ- نا مۇشە قىلىپ الۋعا دا بولار ەدى. ءبىراق ۇيىمداعى نەگىزگى سەركە -  قىتاي مەن رەسەي ازىرگە يراندى قاتارعا الۋعا ەرتە دەپ تاپسا كەرەك. ونىڭ ورنىنا ءۇندىستان مەن پاكستاندى كەلەر جىلى رەسەيدىڭ ۋفاسىندا وتەتىن سامميتتە قابىلداماق بولىپ ۋاعدالاستى. ارينە,1 ميلليارد حالقى بار ءۇندىستان مەن 180 ميلليوننان استام مۇسىلمان جۇرتى مەكەندەگەن پاكستاندى مۇشە ەتۋ ۇيىمعا ۇلكەن پارمەن بەرەتىنى شىندىق. بۇل ەكەۋى دە يادرولىق مەملەكەت.

 ش ى ۇ اسكەري وداق ەمەس دەسەك تە، ۇيىمنىڭ اسكەري قۋاتىن ءبىرشاما ارتتىرارى حاق. ءبىراق.. . ءيا، ءبىراق دەۋگە بۇل جەردە قاقىمىز بار. نەگە دەسەڭ، جاما مەن كاشمير شتاتتارىنا بايلانىستى ەكى ەلدىڭ داۋىنا بۇگىن- ەرتەڭ نۇكتە قويىلۋى مۇمكىن ەمەس. ءتىپتى ءالسىن- ءالسىن ءۇندىستان مەن پاكستان ءبىر- ءبىرىن يادرولىق گۇرزىمەن ۇرىپ قالۋعا دەيىن شاق قالعان. تەك ازىرگە جەڭىل- جەلپى شىعىن اكەلگەن قاراپايىم اتىس قارۋلارىمەن ءبىر- بىرىنە وق جاۋدارۋمەن شەكتەلۋدە. بۇل -  ءبىر دەلىك. ەكىنشىدەن، قىتاي مەن ءۇندىستان اراسىندا دا جەر داۋى بار. شەكاراعا سىزىلعان ەندىكتە مارتەبەسى انىقتالماعان وڭىرلەر كوپ. سوعان بايلانىستى ەكى ەل بىرنەشە رەت اسكەري قاقتىعىسقا باردى. ءتىپتى ۇستىمىزدەگى كوكتەمدە قىتاي اسكەرى ءۇندىستان جەرىنە ىشكەرىلەي ەنىپ تە كەتتى. تەك بەيبىت كەلىسسوزدىڭ ارقاسىندا جاعداي رەتتەلگەن. وسىنداي تەكەتىرەس وتىرعان مەملەكەتتەردى ۇيىمعا قابىلداۋ مۇمكىن بە؟ سوندىقتان كەلەر جىلعى سامميتتە ءۇندىستان مەن پاكستاندى ۇيىمعا تۇراقتى مۇشە ەتىپ قابىلدايدى دەگەنگە ۇلكەن كۇمانمەن قاراۋعا تۋرا كەلەدى. تاعى ءبىر ەسكەرە كەتەر جايت، ءۇندىستان سوڭعى كەزدە ا ق ش- پەن تىم جاقسى قارىم- قاتىناس ورناتتى. ساياساتتى دا باتىستىڭ ىڭعايىنا قاراي قۇرا باستادى. دەمەك، الداعى سامميتتەن ۇلكەن ءبىر وزگەرىستەر كۇتۋ ەكىتالاي.

ءازىمباي عالي، ساياساتتانۋشى:

 -  الداعى سامميتتە مىندەتتى تۇردە جاڭا مۇشەلەر، ياعني ءۇندىستان مەن پاكستان قابىلدانارى انىق. ويتكەنى بۇل -  ساياسي جوبا. ۇيىمداعى ءتوراعالىقتى قولىنا العان رەسەي جاڭا مۇشە قابىلداۋعا قالايدا كۇش سالادى. سەبەبى ءوزىنىڭ جالعىز ەمەس ەكەنىن، ورتاازيالىق رەسپۋبليكالاردى قوسپاعاندا قىتاي، ءۇندىستان، پاكستان سەكىلدى يادرولىق الىپ ەلدەرمەن بىرگە ەكەنىن، سولار مۇنى قولدايتىنىن جاھانعا جاريا ەتپەك. قىتاي رەسەيدىڭ «جاڭا مۇشە» دەگەنىنە يلىگۋگە ءتيىس. ۇندىستانمەن شەكارالىق ايماقتا داۋلى جەرلەر بولعانىمەن، ەكونوميكا ءۇشىن بەيجىنگە دەلي كەرەك. ال پاكستان -  ا ق ش- تىڭ ورتا ازياداعى وداقتاسى. ش ى ۇ- عا مۇشەلىككە ەنسە، پاكستان ۇيىمنىڭ بۇكىل ساياساتىن باقىلاپ، ۆاشينگتونعا جەتكىزىپ وتىرماق. سونداي- اق ءۇندىستان مەن پاكستان ۇيىمعا قابىلدانار الدىندا قىتاي مەن رەسەيدىڭ تالابىن ەسكەرىپ، ءبىر- بىرىنە جاۋلىق كوزقاراسپەن قاراماۋ جونىندە بەلگىلى ءبىر قۇجاتتارعا قول قويۋى مۇمكىن.

سەيسەن امىربەك ۇلى

 «ايقىن» 

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى