ايەلىم ۇيدەن قۋىپ جاتىر
ايتەۋىر وقىپ وتىرساڭىز، باسىم كوبىندە قىز بالالار جان سىرىن اقتارىپ حات جازعان ەكەن.
مەن دە ءوز ءومىرىم جايلى سىر بولىسكەندى ءجون سانادىم.
مەنىڭ جاسىم 31 دە، باتىستىڭ بالاسىمىن. ناقتى تۋىپ-وسكەن جەرىم - اقتاۋ قالاسى.
مەن ءبىر قىزدى قاتتى ۇناتتىم، ەسسىز ءسۇيدىم. ءتىپتى ونى قۇلاي سۇيگەنىم سونشالىق - ول ءۇشىن بارىنە دە دايىن بولدىم. ەندى مۇنى باسىنان باستاپ ايتىپ بەرەيىن.
وسىدان 5-6 جىل بۇرىن الماتىلىق قىزبەن تانىستىم. ول اقتاۋ قالاسىنا دەمالۋعا كەلگەن ەكەن. ونىمەن ءجيى كەزدەسىپ ءجۇرىپ، بىرتە-بىرتە ۇناتا باستادىم. كەيىن تىپتەن جاقسى كورىپ كەتتىم. وعان باۋىر باسقانىم سونشالىق - الماتىعا كەتەردە قيماي قوشتاستىق.
كەيىن حات جازىسىپ، ءبىر-ەكى رەت كەزدەسىپ، ارادا ەكى جىل وتكەندە ۇيلەنۋگە بەل بايلادىق. ەكى جاقتا دا دۇركىرەتىپ توي ءوتتى. توي وتكەن سوڭ ايەلىم الماتىدا تۇرايىق دەپ قىلقىلداي باستادى، ءبىراق وعان تۋىستارىم كونگەن جوق.
ول توسەكتە جاتقاندا ىلعي الماتىنىڭ جاقسى جاقتارىن ايتىپ، مەنى قىزىقتىرىپ وتىردى. "وندا تەز ءوسىپ، كوتەرىلۋگە بولادى، ەكەۋمىزدىڭ، بالالارىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن سوندا بارايىق" دەگەن سوڭ، مەن كونىپ قالدىم.
ءتىپتى الماتىدا تۇرۋعا ءسوز بەرىپ قويدىم. ويتكەنى ۇناتقان ادامىڭمەن بىرگە ءومىر كەشۋ مەن ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى ءىس بولىپ تابىلادى. توي بىتكەن سوڭ اۋىلدا ەكى-ءۇش اي بولىپ، اتا-انام مەن باۋىرلارىمدى كوندىرىپ، ولاردىڭ رۇقساتىمەن جارىم ەكەۋمىز الماتىعا كەتتىك.
ءبىراق كەيبىر اعايىندارىم: «ولاردى قالاعا نەگە جىبەرەسىڭ؟!» دەپ اتا-انامدى بىزگە قارسى قويىپ وتىردى. ال تاڭداعان ايەلىم باسىندا «الماتىدا ساعان ءبارى بولادى، مەن سەندىكپىن، ەكەۋمىز بىرگە كۇن كەشەمىز، باسقالاردا شارۋامىز بولمايدى، اقتاۋعا شاما كەلسە، جىلىنا ەكى رەت بارىپ تۇرامىز» دەگەن بولاتىن.
ءبىراق الماتىعا كەلگەن سوڭ ءبىر اي ءومىرىمىز جاقسى ءوتتى. كەيىن كەلىنشەگىم دوس قىزدارىمەن قىدىراتىندى شىعاردى. مەن كوبىنە جۇمىستا بولامىن، ال ول جۇمىستان قولى بوساي قالسا، اسىرەسە سەنبى-جەكسەنبى كۇندەرى «انانىڭ تۋعان كۇنى، كوللەكتيۆتىڭ وتىرىسى بولادى» دەپ سىلتاۋراتىپ ۇنەمى قىدىراتىن بولدى.
ونداي وتىرىستارعا بىرگە بارايىق دەسەم، «ول جەردە تەك قىزدار بولادى» دەپ مەنى ەرتپەي، «كوپ كەشىكپەي كەلەمگە» سالاتىن بولدى. ءبىر ەمەس، ەكى ەمەس، مەن دە ەركەك ەمەسپىن بە، ايتقانىمدى ىستەتكىم كەلەدى.
سوسىن ونداي وتىرىستارعا جىبەرمەۋگە تىرىستىم. ونداي كەزدە ۇيدە ۇرىس باستالادى، ءتىپتى ول مەنى «اۋىلسكي، مامبەت» دەپ سوگەتىندى شىعاردى. ءتىپتى قىدىرۋعا شىعاتىن كەزدە مەن ەسىكتى ىشتەن كىلتتەپ تاستاپ، ۇيدەن شىعارمايتىن جاعدايعا جەتتىم. ودان كەيىن ول ۇيگە كەلمەي، جۇمىستان سوڭ بىردەن قىدىرۋعا كەتۋدى شىعاردى.
ەسىنە تۇسسەم، تەلەفونمەن حابارلاسىپ، ۇيگە كەش باراتىنىن ايتا سالادى، ءتىپتى قوڭىراۋ شالمايتىن دا بولدى. وسىنداي كەزدە ءوزىمدى قاتتى جالعىز سەزىندىم. تۋعان جەرىمدە باسقا قىز قۇرىپ قالعانداي، الماتىلىق قىزعا ۇيلەنگەنىمە ىشتەي وكىنىپ ءجۇردىم.
ءبىر شۇيكەباستىڭ ايتقانىن ىستەپ، الماتىعا كەلگەنىمە دە نالي باستادىم. ءتىپتى دوس قىزدارىمەن ۇيگە كەلىپ، ماعان جابىلاتىن بولدى. ءبارى وتىرىپ الىپ، مەنى جەردەن الىپ، جەرگە سالادى. "وندا تۇرعان نە بار ەكەن، ءبىز تەك كوڭىل كوتەرىپ وتىرامىز، انانىڭ-مىنانىڭ تۋعان كۇنى، سەن تىرىسپاي، ايەلىڭدى ونداي كەشتەرگە جىبەرىپ تۇر" دەپ ايتادى.
ول مەنىڭ قۇداي قوسقان جارىم ەمەس پە؟ مەن ونى نەگە جىبەرۋىم كەرەك؟ ول، بىرىنشىدەن، دوستارىنىڭ، ۇجىمنىڭ ەمەس، مەنىڭ جاعدايىمدى ويلاۋى ءتيىس ەمەس پە؟ ءبىز بىرگە بولۋعا ۋادە بەردىك قوي. ايەلىڭ قىدىرىمپاز دەگەن ءسوز كىمگە جاقسى؟ ءبىز نە بولسا دا ءبارىن - قۋانىشتى دا، قايعىنى دا بىرگە كوتەرۋگە ءتيىس ەمەسپىز بە؟
مەن سول ءۇشىن ەلىمدى تاستاپ كەلدىم عوي. كەيدە ايەلىمنىڭ وسىندا قىلىعىنا قاتتى اشۋىم كەلىپ، ۇرىپ-اق جىبەرگىم كەلىپ تۇرادى. ءبىراق ءبىر ۇيرەنىپ السام، ۇرىسقان سايىن ۇرۋ ادەتكە اينالىپ كەتە مە دەپ قورقامىن. انام «كىم ايەلىن ۇراتىن بولسا، كەيىن ول ادەتكە اينالىپ كەتەدى» دەپ ايتىپ وتىرۋشى ەدى. سوندىقتان ۇلدارىنىڭ ءبارى قاسىندا وتىرعاندا، «مەنى سىيلاساڭدار، كەلىنشەكتەرىڭە قول كوتەرمەڭدەر» دەيتىن.
وسىلاي ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەندە نارەستەلى بولدىم. قىزدى بولدىم. ەندى بالامەن ۇيدە وتىرىپ، قىدىرۋدى قوياتىن شىعار دەسەم، ولاي بولمادى. ايەلىم ءبىر جىل ۇيدە بولدى دا، بالا كۇتۋشى جالداپ، اقشا تابۋ ءۇشىن قايتا جۇمىسقا شىعىپ كەتتى.
سودان توي-تومالاق قۋۋدى تاعى باستادى. قاي جەرگە شاقىرسا دا، قالمايدى. ءتىپتى: «سەنىمەن بىرگە ومالىپ ۇيدە وتىرا المايمىن، وتىرساڭ، ءوزىڭ وتىر! ەگەر قالاماساڭ، ۇيدەن كەت!» دەيتىندى شىعاردى. بىردە ۇيدە قاتتى ۇرىس بولعاندا، اشۋىم باسىلسىن دەپ دالاعا شىعىپ كەتىپ قايتا كەلسەم، كيىمدەرىمنىڭ ءبارىن جيناپ، «كەت ۇيىڭە، مەن سەندەي اداممەن تۇرعىم كەلمەيدى» دەدى.
نامىستان ورتەنىپ كەتە جازدادىم. ەگەر الىساتىن ادامىم ەركەك بولعاندا، تاپ سول جەردە جەپ قويار ەدىم. اتتەڭ، قىز بالا عوي. ونىڭ ۇستىنە، باياعىدا «ايەلىن توركىنىنە اپارىپ تاستاپتى، ايەلىن قۋىپ جىبەرىپتى» دەگەندى ەستۋشى ەدىم، ءبىراق ەرىن قۋۋ دەگەن نە دەگەن سۇمدىق؟!
ەركەك بولا تۇرىپ، ونى دا باسىمنان وتكەردىم. سودان ەشقانداي جۇكتەرىمدى الماستان، ءبارىن تاستاپ، اۋىلعا كەتتىم. ۇيدەگىلەرگە نە بەتىمدى ايتامىن، قاتىنىم ۇيدەن قۋىپ جىبەردى دەيىم بە؟ سودان نە كەرەك، "الماتىدا ايلىق از، جالاقىسى جوعارى جۇمىسقا ورنالاسۋ ءۇشىن اۋىلعا قايتا كەلدىم" دەپ اتا-انام، باۋىرلارىمدى الداپ، جۇمىسقا ورنالاستىم.
ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي، قىزىمدى قاتتى ساعىندىم. دوستارىم «قىزىڭ ءۇشىن قايتا قوسىل، وتباسىڭدى ويرانداما» دەپ اقىل ايتىپ جاتتى. ارادا بەس اي وتكەندە قوڭىراۋ شالىپ، «سەنى ساعىندىم، بۇدان بىلاي ايتقانىڭدى ەكى ەتپەيمىن، سەنىمەن بىرگە بولامىن، باراتىن جەرىمە تەك بىرگە باراتىن بولامىز» دەپ قوياردا قويماي قايتا شاقىردى.
ءتىپتى اناما دا تەلەفون سوعىپ، «تيمۋردى قايتارىڭىزشى، وندا ىستەپ جۇرگەن جۇمىس وسى جاقتان دا تابىلادى» دەپتى. قاي انا بالاسىنا جاماندىق ويلايدى دەيسىڭ. انام دا مەنىڭ وتباسىممەن بىرگە بولعانىمدى قالاپ، الماتىعا بارۋعا كوندىردى. تاعى دا ءبىر-ەكى اي جاقسى ءومىر كەشتىك، ودان كەيىن باياعى انىنە قايتا باستى. كەرەك كەزىندە جىلاپ شاقىرىپ الادى، كەرەك ەمەس كەزىندە ۇيدەن قۋادى. قازىر ايەلىممەن ۇرىسقان كەزدە اۋىلعا بارۋعا ۇيالىپ، الماتىدان پاتەر جالداپ الاتىن بولدىم.
شىنىمدى ايتسام، جانۇياسىن ويلامايتىن ايەلدىڭ قىلىعىنان قاتتى شارشادىم. كەيدە ءبارىن تاستاپ، قاڭعىباس ايەلدەن اجىراسقىم كەلەدى. ءبىراق ءۇش جاستاعى پەرىشتە قىزىمدى قيمايمىن. نە ىستەسەم بولادى، نە اقىل قوساسىزدار، ويلى وقىرمان؟!.
اۆتور: تيمۋر، اقتاۋ قالاسى
