كەنەتتەن عايىپ بولعاندار قۇدايدىڭ قۇپيا مەكەنىنە بارا ما؟
ءبىراق ۇشتى- كۇيلى جوق بولىپ كەتكەن ادامداردىڭ قاتارى الەمدە كوبەيىپ بارادى. نەگە؟
الايدا كەيىنگە كەزدە پسيحولوگتار مىنا ءبىر جايتتى ءجيى ايتا باستادى: ادامنىڭ مىنەزى كۇردەلەنىپ بارادى. مۇنىڭ سەبەبى نەدە، قاتىگەز قوعامنان با، قورشاعان ورتادان با؟ قالاي ايتقاندا دا، الەمدىك دەرەكتەر كىسى شوشىنارلىق جاعدايعا جەتتى. جىل سايىن رەسەيدە 120 مىڭ ادام ءىز- ءتۇزسىز كەتەدى. قايدا جوعالادى؟ بەلگىسىز. ەڭ ءبىر الاڭداتارلىعى، جىل سايىن وسى دەرەك 15 پايىزعا ارتىپ بارادى. جوعالعان ادامداردىڭ 80 پايىزى عانا ۋاقىت ءوتىپ بارىپ تابىلادى. نەگە؟ ولاردىڭ ءىز- ءتۇزسىز كەتۋىنە نە سەبەپ؟ حابارسىز كەتكەن ازاماتتاردىڭ باسىم بولىگى سوعىس بولىپ جاتقان اۋماقتاردان ۇدەرە كوشەدى. سوسىن بايلانىس ۇزىلەدى. ۋاقىت وتە كەلە ولار دا تابىلار. ءبىراق سوعىس وشاعى وتباسىنىڭ بىرلىگىن ويران ەتەدى. اعايىن- تۋىسقاننان ايىرىلادى. اركىم باس ساۋعالاپ، جان- جاققا قاشادى. ءبىر عانا مىسال، 1980-2007 - جىلدار ارالىعىندا يراكتا 1 ميلليونعا جۋىق ادام حابارسىز كەتتى. وتكەن عاسىردىڭ 90- جىلدارىنىڭ ورتاسىندا يۋگوسلاۆيادا تۇرعان 17 مىڭ ادام ءبىر- بىرىنەن حابارسىز قالدى. جارايدى، بۇل تۇسىنىكتى، سوعىس بولعان ايماقتان باس اماندىعىن ويلاپ، قاشقانداردىڭ جايى. ال تىنىش، مامىراجاي جاتقان مەملەكەتتەردە دە وسىنداي وقيعالار كەزدەسەدى. ماسەلەن، گەرمانيادا جىل سايىن 900 ءسابي ءىز- ءتۇزسىز كەتەدى. سوندا ادامداردىڭ جوعالۋى نەگە توقتاماي وتىر؟ مۇنى ماماندار بىرنەشە سەبەپتەرمەن بايلانىستىرادى: بۇل لاڭكەستەر مەن ارنايى قىزمەت ورىندارىنىڭ ءىسى بولۋى مۇمكىن، جىل سايىن قۇل ساۋداسى ورىستەپ بارادى، ىشكىلىك ءىشىپ، قاڭعىباستىققا سالىناتىندار كوبەيدى. ادام اعزاسىن ساتۋ دا ۇلكەن تابىس كوزىنە اينالىپ بارادى، ەكى اياقتى پەندەلەردىڭ تۇسىنىكسىز اعىمعا، سەكتاعا كىرۋى جيىلەپ كەتتى. سونىمەن قاتار بوگدە پلانەتالىقتاردىڭ جەرگە ۇشىپ كەلىپ، وقىستا ادامداردى ۇرلاپ اكەتۋىندە قانشالىقتى اقيقات بار؟ قالاي ايتقاندا دا، ادامداردىڭ جوعالۋى قازىر الەمدە قالىپتى جانە الاڭداتارلىق قۇبىلىسقا اينالىپ بارادى. ءبىراق ناقتى ءبىر دالەل جوق، بولجامدار ءارتۇرلى.
ال كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى دجەين ليند ادامداردىڭ حابارسىز كەتۋىن مىنا ءبىر سەبەپتەردەن ىزدەيدى: جەر قاباتىندا «قارا جىرالار» كوپ نەمەسە ونى «قارا تەسىك» دەپ تە اتايدى. ابايسىز كەلە جاتقان ادامداردى وسى «قارا جىرا» جۇتىپ قويادى. دجەين ليندتىڭ ەسەپتەۋىنشە، بۇگىندە الەمدە وسىنداي ونداعان «قارا جىرا» بار. بىرنەشە ادامداردى عانا ەمەس، ون مىڭداعان تۇرعىنى بار قالانىڭ ءوزىن جوق ەتىپ جىبەرەتىن مۇنداي زىندان تۋرالى اڭگىمە ەستىگەن ادامعا قورقىنىشتى جانە اڭىز بولىپ جەتۋى دە مۇمكىن. دەگەنمەن اعىلشىننىڭ تاعى ءبىر پاراپسيحولوگى دان فورسايت - دەريەۆنيانىڭ شەتىندەگى ۇيگە كىرگەن پەندەنىڭ حابارسىز كەتەتىندىگى تۋرالى كوپ جازعان ادام. پاراپسيحولوگتىڭ ويىنشا، ادام «قارا جىرا» ارقىلى بوگدە وركەنيەتكە قادام باسادى. ءبىراق باسقا بالامالى وركەنيەت پەن بوگدە الەمنىڭ مادەنيەتىن كورىپ كەلگەن ەش ءتىرى پەندە جوق. ءبارى بىزگە اڭىز بولىپ جەتكەن.
1915 -جىلدىڭ تامىز ايىندا تۇرىكتەر مەن اعىلشىنداردىڭ ۇرىسى كەزىندە نورفولكوۆسك پولكىنىڭ بۇتىندەي ءبىر باتالونى سۋلۆا جازىعىندا قالىڭ تۇمانعا تاپ بولادى. ءبىرشاما ۋاقىت وتكەن سوڭ، تۇمان كوككە كوتەرىلەدى دە، باتالون جوق بولىپ كەتەدى. ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ ەكى جاق تۇتقىندار الماسادى، الايدا تۇتاس ءبىر باتالوننىڭ ساربازدارى ولاردىڭ ىشىندە جوق بولىپ شىعادى. سوندا بريتان ارمياسىنىڭ تۇتاس ءبىر باتالونى قايدا جوعالدى؟ ەشكىم بىلمەيدى.
1937 - جىلى 3 مىڭ ساربازى بار قىتاي ديۆيزياسى تاڭ قىلاڭ بەرە حابارسىز كەتتى. نانكين قالاسىن قورعاپ تۇرعان قىتايلار جاپونداردىڭ شابۋىلعا شىعۋعا دايىندالاپ جاتقانىن بايقاعان. تاڭەرتەڭ ساربازدارىن كورىپ قايتپاق بولعان ديۆيزيا كومانديرى قورعانىستىڭ الدىڭعى شەبىندە ادام قالماعانىن كورگەن. ءۇش مىڭ سارباز ءبىر تۇندە قايدا كەتتى، قىتاي ۇكىمەتى سوعىس بىتكەن سوڭ، بۇل وقيعانى زەرتتەپ كورمەك بولعان، ءبىراق ەش دەرەك تاپپادى.
1923 - جىلى برازيلياداعى حوەر- ۆەردە پوسەلكەسىنىڭ 600 تۇرعىنى تاپا تال تۇستە حابارسىز كەتكەن. كانادانىڭ انجيكۋني كولىنىڭ ماڭايىندا ءومىر سۇرگەن مىڭداعان ەسكيموستار دا ءبىر تۇندە جوعالىپ، قاراسىن باتىردى. ولارمەن قاتىناس جاسايتىن قارسى جاعالاۋدا تۇراتىن ادامدار ەسكيموستاردىڭ لاشىعىندا قارۋ- جاراقتارى مەن تاماقتارى قالعانىن، ال يتتەرى اشتان ولگەنىن ايتادى. مەيلى، بۇل وتكەن عاسىردىڭ باسىندا، ءالى وركەنيەت دامي قويماعان ۋاقىتتا بولدى دەلىك. ال 2001 -جىلى كونگودا ورىن العان وقيعانى قالاي تۇسىندىرۋگە بولادى؟ گۋمانيتارلىق كومەكپەن كەلگەن بۇۇ ماماندارى الىس دەريەۆنيادان تىلدەسەر ءبىر ادام تاپپاعان، ءتىپتى مالى مەن يتتەرى جوق ەلدىڭ تۇرعىندارى ءىزىم- عايىم قايدا جوعالدى؟ مۇنى دا ەشكىم دە ايتىپ بەرە المايدى.
مۇمكىن، شىندىعىندا دا بىزبەن قاتار ءومىر ءسۇرىپ جاتقان باسقا پاراللەل، بالاما الەم بار شىعار. ەگەر ول راس بولسا، ونىڭ كىرەر ەسىگى قايدا؟ عالىمدار «ماگنيتتىك داۋىلدىڭ ءجيى بولۋى بەكەر ەمەس، بۇل وزگە الەمنىڭ بىزگە كورسەتكەن مىنەزى» دەگەن سىر ايتادى. «وسى داۋىلدىڭ ىشىندە ەسىك بار» دەگەن دولبار كەلتىرەدى. كۇماندى پىكىر دەسەك تە، كوپتەگەن ماماندار جەر شارىندا بوگدە الەمگە كىرەر توننەلدەردىڭ بارىن جوققا شىعارمايدى. سونىڭ ءبىرى رەتىندە ەگيپەت پيراميدالارىن مىسالعا كەلتىرەدى. ويتكەنى ەگيپەت پيراميدالارى سىرىن ىشكە بۇككەن قالپى تىنىش جاتىر. مۇمكىن، ونىڭ استىندا وزگە الەمگە ەنەر ەسىك بار شىعار، ءبىراق مۇنىڭ ءبارى بولجام عانا.
ورىس كريپتوزولوگتارى، اسىرەسە نوۆگورود ورماندارىندا بەلگىسىز الىپ ادامنىڭ جۇرگەنى تۋرالى الىپقاشپا اڭگىمەنىڭ شىندىققا جاناساتىنىن ايتادى. ولار ءبىر جولى ونىڭ ىزىنە تۇسكەنمەن، قاس پەن كوزدىڭ اراسىندا كەزدەسكەن «الىپتان» ايىرىلىپ قالادى. ول ۇلكەن اعاشتىڭ تاساسىنا تىعىلدى دا، جوق بولىپ كەتكەن. دەمەك، بۇدان كەيىن كريپتوزولوگتار الىپ «قار ادامى» وزدەرىنىڭ ەسىگى ارقىلى بوگدە وركەنيەتكە ەنىپ كەتتى» دەپ جورامال جاسادى. ءۇستىن تۇك باسقان ادامدار ءتۇن جامىلىپ كەلىپ، ورمان ماڭىنداعى اۋىلداردىڭ مالىن ۇرلاپ الىپ كەتكەن. ولاردىڭ ىزىنە تۇسكەنمەن، ىلەسۋ مۇمكىن ەمەس.
قالاي ايتقاندا دا، ادامداردىڭ جوعالۋى تىلسىم ءبىر كۇشتىڭ بارىن ەسكەرتىپ وتىرعانداي. كەيبىر عالىمدار وزگە وركەنيەتتىڭ ادامدارى نەمەسە بوگدە- پلانەتالىقتار اندا- ساندا ءبىزدى كەلىپ بارلاپ كەتەدى. ولار بىزدەن جوعارى دەڭگەيدە دامىپ كەتكەن، اندا- ساندا بىزگە كەلىپ، سىناق جاساپ كەتۋى بەكەر ەمەس. ادامداردىڭ ۇرلانۋىنىڭ دا استارىندا وسىنداي ارەكەت جاتىر. ءبىراق عالىمداردىڭ بۇل توپشىلاۋى شىندىققا قانشالىقتى جاقىن، ول جاعى بەلگىسىز. ءبىراق جىل سايىن الەمدە 2 ميلليونعا جۋىق ادام جوعالاتىنى - وتە الاڭداتارلىق جاعداي. ا ق ش- تا دا بۇل ماسەلە كۇردەلى كۇيىندە قالىپ وتىر. رەسمي دەرەكتەرگە سەنسەك، ا ق ش- تا جىل سايىن 1 ميلليونعا جۋىق ادام حابار- وشارسىز كەتەدى. سوڭعى 27 جىلدا بۇل دەرەك ءتىپتى ۇلعايىپ بارادى. ساراپشىلاردىڭ زەرتتەۋىنە قاراعاندا، ا ق ش- تا حابارسىز كەتكەن ادامداردىڭ 65 پايىزى ءبىر اپتادان كەيىن نەمەسە ون كۇننەن سوڭ تابىلىپ جاتادى. مۇنىڭ سەبەبە نەدە؟ ويتكەنى ولار اتا- اناسىنا، تۋىسقاندارىنا ايتپاي، ءىس ساپارعا نەمەسە دەمالۋعا شىعىپ كەتەدى. ەكىنشى تيپتەگىلەردىڭ ۇلەسى 20 پايىز شاماسىندا، ولاردى ون كۇن نەمەسە ءبىر اي بويى ىزدەۋگە تۋرا كەلەدى. بۇل توپتاعىلاردى ءۇش كاتەگورياعا ءبولىپ قاراۋعا بولادى.
1. وتكەن ومىرىنە ريزا بولماي، ەشكىمگە ايتپاستان، باسقا وڭىرگە قونىس اۋدارىپ كەتەتىندەر.
2. وتباسىلىق زورلىق- زومبىلىقتان شارشاپ، ۇيدەن قاشاتىندار، ولاردى، نەگىزىنەن، 9-17 جاستاعى بالالار قۇرايدى.
3. جۇيكە اۋرۋىنا شالدىققاندار مەن ەستە ساقتاۋ قابىلەتىن جوعالتقاندار. اقيقاتىندا، ا ق ش- تا جوعالىپ كەتەتىن ادامداردىڭ 15 پايىزى ەشقاشان تابىلمايدى، ولار شامامان 100 مىڭ شاماسىندا. حابارسىز كەتكەن بۇل ادامداردىڭ ءومىرى اتا- اناسىنا دا، تۋىسقاندارى مەن دوستارىنا دا، ارنايى قىزمەت ورىندارىنا دا بەلگىسىز، جۇمباق كۇيىندە قالادى.
2013 - جىلى ا ق ش- تا ينتەرنەت ارقىلى پەدوفيلدەرمەن تانىسىپ، ۇيدەن قاشىپ كەتكەن 3 مىڭ وقيعا ورىن العان. راسىندا، «ينتەرنەت دەگەن ءيتىڭ» بۇلدىرشىندەردىڭ ساناسىن ءبۇلدىرىپ تۇر. امەريكا عانا ەمەس، اۆستراليادا دا ادامنىڭ جوعالۋى كۇردەلى ماسەلەگە اينالىپ بارادى. ءاربىر 15 مينۋت سايىن مۇندا ءبىر ادام جوعالادى، ءبىراق حابارسىز كەتكەندەردىڭ 99,5 پايىزى قايتادان تابىلادى. دەگەنمەن وتكەن جىلى ءىز- ءتۇزسىز كەتكەن 1600 ادام تۋرالى ءالى ەش دەرەك جوق.
ال قازاقستاندا ءىز- ءتۇزسىز كەتكەن ادامداردىڭ دەرەگى بار ما؟ بۇل تۋرالى ستاتيستيكا نە دەيدى؟ باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتى سوڭعى 4 جىل ىشىندە اتالعان ساناتتاعى سوت قاراعان ىستەردىڭ سانى% 21- عا، ياعني 979 دان 1186 ىسكە دەيىن وسكەنىن حابارلايدى. ءىز- ءتۇزسىز جوعالىپ كەتتى دەپ تانىلعان نەمەسە قايتىس بولدى دەپ جاريالانعان ادامدار تۋرالى قاناعاتتاندىرىلعان وتىنىشتەر سانى دا 570 تەن 877 كە جوعارىلاعان. پروكۋرورلىق مونيتورينگ بارىسىندا سوت ءىز- ءتۇزسىز جوعالىپ كەتكەن دەپ تانىعان نەمەسە قايتىس بولدى دەپ جاريالاعان، ال ءىس جۇزىندە ءتىرى جانە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان 112 ازاماتتىڭ بارىن انىقتاعان. ءىز- ءتۇزسىز جوعالىپ كەتكەن دەپ تانىلعان نەمەسە قايتىس بولدى دەپ جاريالانعان ادامدار بۇل ۋاقىتتا نوتاريالدىق ءىس- ارەكەتتەر جاساپ، اۆتوكولىك قۇرالدارىن تىركەگەن، اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان، ءتۇرلى قىزمەتتەردى الۋ ءۇشىن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنا جۇگىنگەن، ولاردىڭ ەڭبەكاقىلارىنان مىندەتتى زەينەتاقىلىق جارنالار ۇستالعان. ماسەلەن، استانا قالاسى الماتى اۋداندىق سوتىنىڭ شەشىمىمەن بۇرىنعى جۇبايىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا 2013 - جىلى ازامات ج. ءىز- ءتۇزسىز جوعالىپ كەتتى دەپ تانىلعان، ال سەگىز جىلدان كەيىن قايتىس بولدى دەپ جاريالانعان. الايدا تەكسەرىس بارىسىندا وسى جىلدار بويى ول ادام ءوزىنىڭ تۋعان جەرى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ءومىر ءسۇرىپ كەلگەن، ال قازىرگى ۋاقىتتا اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ بىرىندە ديرەكتور قىزمەتىن اتقارىپ ءجۇر. سونداي- اق ونى قايتىس بولدى دەپ جاريالاعاننان كەيىن ول ەكى مارتە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانى بەلگىلى بولدى. مۇنداي وقيعالار وتە كوپ. جامبىل وبلىسىندا ءىز- ءتۇزسىز جوق بولىپ كەتتى دەپ تانىلعان 27 ادامنىڭ 8 ءى جول ءجۇرۋ بيلەتتەرىن العان. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ ادامداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ جوقتىعىن كورسەتەدى. ايتپەسە ءتيىستى ورىنداردىڭ مالىمەتتەر بازاسى نەمەسە باسقا ىزدەۋ جولدارى ارقىلى ادامدى تابۋعا بولادى عوي.
ءبىراق ادامنىڭ مىنەزى كۇردەلەنىپ بارا جاتقانى راس، اسىرەسە جاس ءوسپىرىم بالالاردى وتپەلى كەزەڭدە ابايلاعان ابزال. مۇنداي كەزەڭدە ولار اشۋعا ەرىك بەرگىش كەلەدى. وتباسىنداعى جانە اينالاسىنداعى بولىپ جاتقان وقيعالاردى اقىلمەن ەمەس، كوڭىل كۇيدىڭ ولشەمىمەن شەشۋگە تىرىسادى. سوندىقتان كەز كەلگەن نارسەگە اقىلمەن، سابىرمەن قاراعان ابزال- اۋ.. .
اۆتور: بەرىك بەيسەن ۇلى
«ايقىن»
