رەسەي بانكتەرى سانكتسيا سالقىنىن سەزىنە باستادى

 رەسەي ورتالىق بانكىنىڭ مالىمەتىنشە، سوڭعى ايلارداعى كورسەتكىشتەر بانك سالاسىنداعى جاعدايدىڭ ءماز ەمەستىگىن ايشىقتاي تۇسكەن.

 ەستەرىڭىزدە بولسا، بيىلعى جىلدىڭ شىلدە ايىندا ەۋروپا وداعى رەسەيدىڭ كاپيتالى ءىرى بانكتەرى "سبەربانك"، ۆ ت ب، "گازپروم بانك"، "روس سەلحوز بانك"، ۆنەشەكونوم بانكتەرىنە سانكتسيا سالعان بولاتىن. بۇدان بىلاي رەسەيدىڭ سانكتسياعا ىلىككەن بۇل بانكتەرىنە ەۋروپا نارىعىنا كىرۋگە شەكتەۋ قويىلعان. ولار ەندى ەۋروپادان ۇزاق مەرزىمگە قارجى، نەسيە الا المايدى، ەۋروپا بۇل بانكتەرمەن بىرلەسىپ ءىرى جوبالاردى قارجىلاندىرمايدى. بۇل جاعدايعا قاتىستى حالىقارالىق ساراپشىلار سول شىلدە ايىنىڭ وزىندە- اق "رەسەي بانكتەرىنىڭ مۇنداي شەكتەۋگە ءىلىنۋى ەل ەكونوميكاسىنا كەرى اسەر ەتەدى" دەگەن بولاتىن.

  ال قازىردە حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ ەسەبىنشە، رەسەيدە ەكونوميكالىق ءوسىم جوق، ءتىپتى رەتسەسسيا بايقالادى. قازىر رەسەي بانكتەرى ءوز ىشىندە ابدىراپ سانكتسياعا ىلىككەن "گازپروم بانك" پەن "روس سەلحوز بانكى" مەملەكەتتەن كومەك سۇراپ وتىر. "روس سەلحوزبانك" ۇكىمەتتەن 100 ميلليارد رۋبل سۇراسا، ال "گازپروم بانك" ۇلتتىق ءال- اۋقات قورىنا ايرىقشا اكتسيالارىن 40 ميلليارد رۋبلگە ساتىپ الۋدى ۇسىنعان. الايدا رەسەي قارجى مينيسترلىگى بانكتەرگە كومەك بەرۋگە قارسى. مينيسترلىكتىڭ پايىمىنشا، بانكتەر سانكتسيا جاعدايىن داقپىرت رەتىندە پايدالانىپ، مەملەكەتتىڭ بار مۇمكىندىگىنشە قارجىلاي قولداۋىنا يە بولماقشى.

  سونىمەن، رەسەي بانكتەرىنە سانكتسيانىڭ سالقىنى سەزىلە باستادى. ال سول رەسەي بانكتەرى قازاقستان نارىعىندا دا جۇمىس ىستەپ جاتقانىن ەسكەرسەك، مۇنىڭ بىزگە سالدارى قانداي بولادى؟ رەسەي بانكتەرىنىڭ قىزمەتىن قازاقستاندىق تۇتىنۋشىلار دا پايدالانىپ وتىرعانىن ەسكەرسەك، بۇل ارادا قانداي ارەكەت ەتكەن ءجون؟ "الاش ايناسى" ماسەلەنى تارقاتىپ كورمەك بولدى.

  قازىردە قازاقستان نارىعىندا رەسەيدىڭ ءۇش بانكى -  "سبەر بانك"، ۆتب جانە "الفا- بانكتەرىنىڭ" ەنشىلەس بولىمشەلەرى جۇمىس ىستەيدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، وسى ءۇش بانك بۇگىندە قازاقستانداعى جۇمىس بەلسەندىلىگىن ارتتىرىپ نەسيەلەندىرۋ نارىعىنداعى ۇلەسىن كوبەيتىپ، دەپوزيتتىك بازاسىن كەڭەيتۋگە كۇش سالىپ وتىر.

 مارال تورتەنوۆا، ەكونوميست- ساراپشى:

- ەگەر بىلتىر ەلدەگى بارلىق بانكتەردىڭ دەپوزيت كولەمى ورتا ەسەپپەن 16 پايىزعا وسسە (ءبىراق جەتى بانكتىڭ سالىمشىلارىنىڭ كوبى دەپوزيتتەرىن قايتارىپ الدى) ، رەسەيلىك ءۇش بانك سالىم كولەمى 90 پايىزعا ارتقان. ءۇش بانكتىڭ ءبىر جىلدا بەرگەن نەسيەسىنىڭ جيىنتىق كولەمى 35 پايىزعا وسكەن. ءبىراق بۇل ءۇش بانكتىڭ نەسيە قورجىنىنداعى قايتارۋ مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن نەسيەلەر ۇلەسى قازاقستاننىڭ بانك جۇيەسىنەن وتە كوپ تومەن.

  قازاقستان نارىعىندا پايدا بولعان ساتتەن باستاپ رەسەيلىك ءۇش بانكتىڭ قازاقستان بانكتەرىنىڭ قارجىلىق قاداعالاۋ كوميتەتى جاريالاپ وتىراتىن رەيتينگىندەگى ورنى ۇزدىكسىز جوعارىلاپ كەلەدى. مىسالى، 2010 - جىلى اكتيۆ كولەمى جاعىنان رەسەيدەگى "سبەر بانكتىڭ" قازاقستانداعى ەنشىلەس بولىمشەسى - 12- ورىندا، "الفا- بانكتىڭ" ەنشىلەس بولىمشەسى - 20- ورىندا، ال "ۆ ت ب قازاقستان" 30- ورىندا بولاتىن. الءقازىر ۇشەۋى تيىسىنشە 5, 16 جانە 18- ورىنعا شىققان.

 جالپى، سانكتسياعا ىلىككەن "سبەر بانك" پەن ۆ ت ب اكتسياسىنىڭ 50 پايىزى رەسەي ۇكىمەتىنىڭ يەلىگىندە. ياعني بۇل بانكتەر مەملەكەتكە باعىنادى. وسى ارادا ءبىز سانكتسياعا ىلىككەن بۇل بانكتەر ارقىلى ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ بارىسىندا وتە ساۋاتتى بولعانىمىز ابزال. كۇنى ەرتەڭ ەۋرووداقتىڭ سانكتسيالارى اتالمىش بانكتەرگە ودان ءارى كۇشەيۋى مۇمكىن. سونداي ساتتە ماڭىزدى ينۆەستيتسيالىق جوبالارىمىز اياقسىز قالماۋى ءۇشىن رەسەيدىڭ بانكتەرىمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەگەندە، قارجى- وپەراتسيالارىن جۇرگىزگەندە ءبىز ءوز مۇددەمىزدىڭ ۇتىلماۋىن ەسكەرگەنىمىز ابزال. سەبەبى رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك بانكتەرىمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ، ولار ارقىلى ءىرى جوبالاردى قارجىلاندىرىپ، ال ەرتەڭ سول بانكتەردىڭ كاپيتالى تىم ازايىپ، قاندايدا ءبىر وقىس شەشىمدەر قابىلدار بولسا مۇنىڭ بىزگە كەرى اسەرى بولادى. سوندىقتان مۇنى ۇمىتپاعانىمىز ءجون.

  نەگىزىنەن، ساراپشىلاردىڭ بايىپتاۋىنشا، رەسەيگە سالىنعان سانكتسيالار ەكونوميكاسىنىڭ ءتۇرلى سالالارىن كۇيرەتۋدىڭ ورنىنا تەك شەكتەۋ قويۋ ارقىلى ماسكەۋدى تاۋبەسىنە كەلتىرۋدى ماقسات تۇتتى. ءبىراق قازىردە وقيعانىڭ ەڭ شارىقتاۋ شەگى تاياپ قالدى، «ەندى شيەلەنىس شەشىلە باستايدى نەمەسە بۇرىنعىدان بەتەر ۋشىعادى» دەيدى ماماندار. سوندىقتان بۇل جەردە كەز كەلگەن ەكونوميكالىق جاعدايدا، اسىرەسە قارجى ۇيىمدارىمەن بايلانىس ورناتۋدا بىزگە ناقتىلىق، ساۋاتتىلىق، تىڭعىلىقتى بولۋ اسا قاجەت.

 جاڭاباي الدابەرگەنوۆ، ەكونوميست- عالىم:

- ۋكراينا داعدارىسى باستالعالى رەسەيدەن قارجى سىرتقا شىعارىلىپ جاتىر. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ەسەبىنشە، بيىلعى جىلى ۋكراينا داعدارىسى سالدارىنان رەسەيدەن شەتەلدەرگە 150 ميلليارد دوللار اكەتىلۋى مۇمكىن. كوپتەگەن ينۆەستورلاردىڭ رەسەي ەكونوميكاسىنا سەنىمى ازايدى، كاپيتالدى رەسەي بانكتەرىندە ساقتاي المايتىندارىن ءتۇسىندى.

 جالپى، كاپيتالدىڭ سىرتقا قاشۋىنا «اقشام كۇيىپ كەتەدى» ، «قۇقىعىم قورعالمايدى» ، «بانكتەر بانكروتقا ۇشىرايدى» دەگەن ۇرەي عانا اسەر ەتپەيدى. بۇل ارادا رەسەيمەن قانشا جەردەن وداقتاس ەلمىز دەگەنىمىزبەن، راسىمەن دە، قارجى ۇيىمدارىمەن ارىپتەستىك ورناتقاندا اسا اباي بولعىنىمىز ءجون. راس، بانكتەردىڭ باسەكەلەستىگى كۇشەيۋى ءۇشىن ءبىز ەلگە رەسەيدىڭ قارجى ۇيىمدارىن تارتتىق. باسەكەگە قابىلەتتى ورتانىڭ بولعانى جاقسى. ءبىراق ءبىز «سبەر بانك» پەن ۆ ت ب- ءنىڭ مەملەكەتتىك بانكتەر ەكەنىن ەسكەرگەنىمىز ابزال.

دەمەك، بۇل بانكتەر مەملەكەتكە باعىنادى. مىسالى، رەسەي ءوزىنىڭ كوزقاراسىمەن كەلىسكىسى كەلمەيتىن باسقا ەلدەردى تۇقىرتىپ الۋ ءۇشىن تابيعي گاز ساتۋدى قارۋ رەتىندە پايدالانىپ وتىر. سول ءتارىزدى رەسەي مەملەكەتتىك بانكتەرىن دە ەكونوميكالىق قارۋ رەتىندە پايدالانا الادى. بۇلاي كۇماندانۋعا سەبەپ - ءبىر عانا رەسەيدەگى «سبەر بانكتىڭ» اكتيۆى قازاقستاننىڭ بۇكىل بانكتەرىنىڭ اكتيۆىن قوسقانداعى كولەمنەن ەكى ەسە كوپ. قازىر رەسەي ۇكىمەتىنىڭ داعدارىس كەزىندە قانداي ارەكەتكە باراتىنىن ەشكىم بولجاي المايدى. سوندىقتان الەمدىك تۇرعىدا رەسەي بانكتەرىمەن مەملەكەتتىك قارجى- وپەراتسيالارىن جاساعاندا ساۋاتتى، تىڭعىلىقتى بولۋ قاجەتتىلىگى ايتىلىپ جاتقان تۇستا ءبىز دە بۇل جەردە ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىنا باسا نازار اۋدارعانىمىز ءجون.

اۆتور: قارلىعاش زارىققان قىزى

Alashainasy.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى