قالداياقوۆ پەن شاحانوۆقا جابىلعان جالانىڭ جۇرتقا بەلگىسىز قىرى

 ش. قالداياقوۆ پەن م. شاحانوۆتىڭ بىرلەسىپ جازعان «ارىس جاعاسىندا»، «اق بانتيك»، «كەشىكپەي كەلەم دەپ ەڭ»، «قۋانىش ءۆالسى»، « ءومىر- وزەن»، «ارايلىم اق كەلەس» ت. ب. اندەرىن بىلمەيتىن قازاق از شىعار.

 ناق وسى جىلدىڭ 13-تامىز كۇنى قالداياقوۆتىڭ تۋعان كۇنىنە وراي وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى، تولەبي اۋدانى، مادەني اۋىلىندا ءشامشى مەن مۇحتار بىرلەسىپ جازعان «اقسۋدان ۇشقان اققۋىم» انىنە ارنايى فەستيۆال وتكىزىلدى. ويتكەنى، سازگەر مەن اقىن 1968 - جىلعى ءساۋىر ايىنىڭ باسىندا، بۇرىن «كوممۋنيزم» كولحوزى بوپ اتالاتىن، ىرگەسىنەن اقسۋ وزەنى سارقىراپ اعىپ جاتاتىن، قازىرگى مادەني اۋىلىنا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن بارىپ، ەكى كۇن قوناق بولىپ، وسى ءاندى دۇنيەگە كەلتىرگەن ەكەن. مادەنيدەگى ءبىر بەلگىلى ادامنىڭ ۇيىندە شاي ءىشىپ وتىرعانىمىزدا ءشامشىنىڭ اۋزىنان «اقسۋدان ۇشقان اققۋىم» ءانىن ۇيرەنىپ العان ادامدار دا تابىلدى. جانە بۇل ءاندى ءشامشىنىڭ وتىنىشىمەن العاش رەت شىمكەنت وبلىستىق راديوسىندا ورىنداعان، قازىرگى بەلگىلى كاسىپكەر سەرىكجان سەيىتجانوۆ تا ءاننىڭ تاريحى جايلى ۇزاق اڭگىمە ءوربىتتى.

ەگەر مەنىڭ قولىما 2013 - جىلى الماتىداعى «بايانجۇرەك» باسپاسى شىعارعان قۇداش مۇقاشيەۆتىڭ «سويلەپ ءبىر كەتسە وتكەندەر» كىتابى تۇسپەگەندە، ماعان بۇل ماقالانى جازۋدىڭ ءتىپتى قاجەتى بولماس ەدى. جيناقتى قۇراستىرىپ، باسپاعا ۇسىنعان ق. مۇقاشيەۆتىڭ جارى اقجولتاي جىلقىباي قىزى ەكەن. جازىقسىز ەكى تۇلعاعا ادامنىڭ ساي- سۇيەگىن سىرقىراتاتىنداي جالا جاپقان بۇل كىتاپ م. شاحانوۆتىڭ قولىنا تۇسپەگەندىكتەن، مۇنداعى ءجونسىز ايىپتاۋلاردان اقىن اعامىز دا، وقىرمان قاۋىم دا بەيحابار.

جيناقتىڭ العاشقى بەتتەرىنە ش. قالداياقوۆ پەن م. شاحانوۆ جازعان «اقسۋدان ۇشقان اققۋىمنىڭ» ءانى مەن ءسوزى «اقسۋدان ۇشقان اققۋلار» دەگەن اتپەن ق. مۇقاشيەۆتىڭ ءوز شىعارماسى رەتىندە ەندىرىلىپتى. كىتاپقا العى ءسوز ەتىپ «قۇداش (قۇدايبەرگەن) مۇقاشيەۆتىڭ ءبىر ولەڭى حاقىندا» دەگەن اتپەن ارنايى ماقالا بەرىلىپتى. وعان قۇداش اقىننىڭ جەرلەستەرى قۇدايبەرگەن قابدولين، شاكەن كۇمىسبايەۆ، اراسانباي ەستەنوۆ، ەگەۋبەك ءنۇسىپوۆ، تۇراش شىنىبەكوۆا، گۇلجي مىرزاعاليەۆا، نۇكەن بەكەجانوۆا، جولدىبالا باعايەۆالار قول قويىپتى. ماقالا باستان اياق ش. قالداياقوۆ پەن م. شاحانوۆتىڭ «ۇرلىعىنا» قۇرىلعان. ءۇزىندى كەلتىرەلىك:

«قالدىبەك قۇرمانالىنىڭ ۇيىمداستىرۋمەن وتكىزىلىپ جۇرگەن ش. قالداياقوۆتىڭ ءان كەشىنىڭ جۇرگىزۋشىسى بولات ءابدىلمانوۆ: «بۇرىن ورىندالماعان ءشامشى اندەرى دە بار، سول اندەردىڭ ءبىرى - «اقسۋدان ۇشقان اققۋ»، ءسوزىن جازعان مۇحتار شاحانوۆ» - دەدى. ءان ورىندالا باستاعاندا كونتسەرتتە وتىرعان تالدىقورعان ولكەسىنىڭ ازاماتتارى ورنىمىزدان قوزعالىپ، تۇرىپ تا كەتە جازدادىق. وسى كونتسەرتتى تەلەديداردان كورگەندەر دە:

«بۇل نەعىلعاندارى؟ قۇداش ولگەنمەن، بىزدەر ءتىرىمىز عوي، بۇل قياناتقا جول بەرمەۋىمىز كەرەك»، - دەپ، ءبىر- بىرلەرىنە تەلەفون شالىسىپ، وسى حاتتى جازۋىمىزعا تۇرتكى بولدى. ناعىز ءان جىلدار وتكەن سايىن ءوز ومىرشەڭدىگىن كورسەتىپ، اتى اتالىپ، اۋەنى ايتىلا سالىسىمەن بۇرىنعى تىڭدارماندارىن سەلت ەتكىزەتىنى بارشامىزعا ايان. شىن جۇرەكتەن شىققان ءسوز بەن ساز بىرلىك تاپسا، جازىلماعان زاڭمەنەن، ۇلكەن ساحنادا شىرقالماي- اق ەل جادىندا جاتتالىپ قالارى حاق. سونداي اندەردىڭ ءبىرى - قۇداش مۇقاشيەۆتىڭ «اقسۋدان ۇشقان اققۋلار» ءانى...»

بۇل ءاننىڭ قالايشا « ءشامشى مەن مۇحتار شاحانوۆتىڭ قورجىنىنا ءتۇسىپ كەتۋ مۇمكىندىگى جايلى» قۇداش مۇقاشيەۆتىڭ بالدىزى، ياعني، اقجولتايدىڭ تۋعان ءسىڭلىسى مايرا جىلقىباي قىزى وزگەشە وي تۇيەدى. ونىڭ سوزىنە سەنسەك «1971 - جىلدىڭ يۋن ايىنىڭ باسىندا قۇداش ءوز ۇيىنە ءشامشى قالداياقوۆتى ەرتىپ كەلىپتى- مىس. سول جولى ءشامشى قۇداشتىڭ ءانى «اقسۋدان ۇشقان اققۋلاردى» نوتاعا ءتۇسىرىپ الۋى ابدەن مۇمكىن ەكەن. تۇپتەپ كەلگەندە، «ۇرلىق» سولاي باستالسا كەرەك.

 ماقالا بىلاي اياقتالادى:

 «-  وۋ، اعايىن، بۇل ءاننىڭ ءسوزى مەنىكى ەمەس دەۋىنە بولادى عوي مۇحتار شاحانوۆقا. ال قالدىبەك قۇرمانالى باۋىرىمىزعا ايتارىمىز، جەر-كوكتەگى ۇلكەن ساحنادان ورىندالماعان ءاندى ءشامشى اتىنا تەلي بەرمەسەڭىز دە، ول كىسىنىڭ ءوز اندەرى-اق ءشامشى اتىن شىرقاۋ بيىككە شىعارىپ تاستاعان ەدى عوي».

ماقالا اۆتورلارى وزدەرىن وزدەرى ۇستاپ بەرىپ وتىر. ەگەر ءشامشى قالداياقوۆ 1971 - جىلى قۇداش مۇقاشيەۆتىڭ ۇيىنە بارىپ، ونىڭ «اقسۋدان ۇشقان اققۋلار» اتتى ءانىن نوتاعا ءتۇسىرىپ الىپ «ۇرلادى» دەلىك. ءبىراق بۇل ءاندى ءشامشى مەن مۇحتار 1968 - جىلعى ءساۋىر ايىنىڭ باسىندا مادەني اۋىلىندا جازىپ، سول ايدىڭ 13 ىندە، شىمكەنتتەن شىعاتىن «وڭتۇستىك قازاقستان» وبلىستىق گازەتىندە، ءشامشىنىڭ ءوز قولىمەن جازعان نوتاسىمەن بىرگە جاريالاعان عوي. سوندا كىم كىمنەن ۇرلاعان؟ انىق-قانىعىنا بارىپ، زەرتتەمەي ۇلتىمىزدىڭ ەكى ۇلكەن ماقتانىشىن ۇرى دەپ ايىپتاۋ ناعىز ماسقاراشىلدىق ەمەس پە؟

حاتقا قول قويعان 8 ادامنىڭ ءبىرى شاكەن كۇمىسباي ۇلى دەگەن 20 دان استام كىتابى بار بالالار اقىنى. ەكىنشىسى اراسانباي ەستەنوۆ. ول دا جۇرتقا تانىس جازۋشى. ءارى ءشامشى مەن مۇحتاردى ۇرىلاردىڭ قاتارىنا قوسقان، قۇداش مۇقاشيەۆتىڭ كىتابىن شىعارعان «بايانجۇرەك» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى. ەكەۋى دە، قۇداشتىڭ جارى اقجولتاي جىلقىباي قىزى ءوتىنىش جاساعان سوڭ قول قويا سالعان بولۋى كەرەك. ءبىزدىڭ ادامدار ول ەكەۋىمەن حابارلاسقاندا قالداياقوۆ پەن شاحانوۆقا قارسى ورنىقتى ءۋاج ايتا الماپتى.

«اۋىلدا ءوتىپ جاتاتىن جيىنداردا «اقسۋدان ۇشقان اققۋلاردى» ىلعي دا قۇداش مۇقاشيەۆتىڭ ءانى دەپ حابارلايتىن. سول راس ەكەن دەپ، قول قويا سالعامىز» دەپتى. ق. مۇقاشيەۆتىڭ جارى اقجولتاي جىلقىباي قىزى جانە كىتاپقا قول قويعان العى ءسوز اۆتورلارى قالداياقوۆ پەن شاحانوۆتى ورىنسىز كىنالاعاندارى، «ۇرى» اتاندىرعاندارى ءۇشىن كەشىرىم سۇراۋعا مىندەتتى. ەگەر ولاي ەتپەگەن جاعدايدا تولەبي اۋدانىنداعى مادەني اۋىلىنىڭ ادامدارى ولاردى سوتقا بەرۋگە ءازىر وتىر. ال «قازاقستان» تەلەارناسىنداعى «ايتۋعا وڭاي...» باعدارلاماسى ءوز قاتەلىگىن تۇزەتىپ، الداعى كۇندەردەگى ءبىر سانىن وسى ماسەلەگە ارناماق.

 قالدىبەك قۇرمانالى، كومپوزيتور، ءشامشىتانۋشى،

«قامشى» سىلتەيدى

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى