مامان: مانساپ قۋعان قىزدار اراسىندا بەدەۋلىككە شالدىعاتىندار كوپ
باتىس عالىمدارىنىڭ سوزىنە سەنسەك، ايەل باسشىلىق ەتكەن ۇجىمدا جۇمىس تياناقتى اتقارىلىپ، شىعىندار از ورىن الاتىن كورىنەدى.
ءبىراق، ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز بۇل ەمەس. ايتقىمىز كەلگەنى، وسى قىز-كەلىنشەكتەر اراسىندا ءجيى ۇشىراساتىن بەدەۋلىك دەرتى.
ادەتتە، مانساپ قۋىپ، وتباسىن ەمەس جۇمىستى ءبىرىنشى ورىنعا قوياتىن نازىك جاندىلار اتالعان اۋرۋعا ءجيى شالدىعادى دەيدى دارىگەر ماماندار. استاناداعى ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ مەكتەبىنىڭ گينەكولوگ-رەپرودۋكتولوگى ءۇمىت ابدىبەك قىزى Baq.kz پورتالىنا بەرگەن سۇحباتىندا بەدەۋلىك پەن ونىڭ الدىن الۋ جولدارىن اڭگىمەلەپ بەردى.
ماماننىڭ ايتۋىنشا، تۇرمىسقا كەش شىققان قىزداردا بالا ءسۇيۋ مۇمكىندىگى بارىنشا كەمي تۇسەدى ەكەن.
- ءۇمىت اپاي، كەز-كەلگەن قىزدىڭ ارمانى - وتباسىن قۇرىپ، بالالى بولۋ دەسەك ارتىق ايتا قويماسپىز. الايدا، تاعدىر دەگەن تاعى بار، بىرەۋ كۇيەۋگە ەرتە شىعادى، بىرەۋ كەش شىعادى. قازىر جاسى كەلىپ تۇرمىس قۇرعان قىزدار بالالى بولىپ جاتىر. سول سەكىلدى ەرتە كۇيەۋگە شىققانداردىڭ دا اراسىندا بالا سۇيە المايتىندارى از ەمەس. دەمەك، بەدەۋلىك تەك جاسى كەلگەن قىزداردىڭ عانا اۋرۋى ەمەس، ونىڭ باسقا دا سەبەپتەرى بار سياقتى. سول جايىندا ايتىپ وتسەڭىز...
- ەڭ الدىمەن بەدەۋلىك دەگەن اۋرۋعا قىسقاشا سيپاتتاما بەرىپ كەتەيىن. بۇل - ايەلدەردىڭ بالا كوتەرە الماۋى. مەديتسينادا ونىڭ ەكى ءتۇرى بار: بىرىنشىلىك جانە ەكىنشىلىك دەگەن. بىرىنشىلىك بەدەۋلىك ەشقانداي جۇكتىلىك بولماعاندا، ال ەكىنشىلىك بەدەۋلىك دەگەنىمىز وسىعان دەيىن جۇكتىلىك بولىپ، ول جۇكتىلىك بوسانۋمەن، تۇسىكپەن نەمەسە جاتىردان تىس جۇكتىلىكپەن اياقتالعان جاعدايى. عالىمداردىڭ زەرتتەۋىنشە، بەدەۋلىكتىڭ % 70 ى العاشقى جۇكتىلىكتە تۇسىك جاساتقاندىقتان بولادى. وتباسىلىق جۇپتى تەكسەرگەن ۋاقىتتا تەك ايەلگە بايلانىستى بەدەۋلىك 35 پايىز شاماسىندا، ايەل مەن ەرى بىرگە سەبەپ بولاتىن جاعداي 45-50 پايىزدى كورسەتىپ وتىر.
جىلدان جىلعا ۇدەپ بارا جاتقان دەرتتىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى - قىز-كەلىنشەكتەردىڭ سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستاماۋى. جىنىستىق قاتىناستان بولاتىن جۇقپالى اۋرۋلار، تۇرمىس قۇرعانعا دەيىن جاسالاتىن تۇسىكتەر، الكوگولدىك ىشىمدىك ءىشۋ جانە تەمەكى تارتۋ - تەك ەر كىسىلەردىڭ ەمەس، ايەلدەردىڭ دە رەپرودۋكتيۆتىك فۋنكتسياسىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. قازىرگى تاڭدا ءار ادامنىڭ كۇندەلىكتى قاجەتتىلىگىنە اينالعان ەلەكتروندىق قۇرالدار: قالتا تەلەفونى، كومپيۋتەر، ينتەرنەت جەلىلەرىنىڭ اسىرەسە ەركەك ۇرىق كلەتكالارىنىڭ سانى مەن ساپاسىن تومەندەتەتىنى عىلىمي تۇردە دالەلدەنگەن.
- اۋرۋدىڭ قالاي الدىن العان ءجون؟
- بەدەۋلىكپەن دارىگەرگە قارالىپ تەكسەرىلگەن ناۋقاستاردىڭ %35 نا جاساندى ۇرىقتاندىرۋ ارقىلى كومەك قاجەت. نەمەسە ناقتى سەبەپتەرىن انىقتاي وتىرىپ الدىن الۋعا دا بولادى.
بەدەۋلىكتىڭ بولدىرماۋدىڭ نەگىزگى جولدارى - سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ، ۋاقىتىلى جۇكتىلىكتى جوسپارلاۋ، ورتا مەكتەپتەردەن باستاپ رەپرودۋكتيۆتىك قىزمەت، ەرتە جىنىستىق قاتىناسقا ءتۇسۋدىڭ، جاساندى تۇسىكتەردىڭ كەلەشەك دەنساۋلىققا تيگىزەتىن زياندى اسەرلەرى ساباقتار ءوتۋدى قولعا الۋىمىز كەرەك. سونىمەن قاتار، جاس ءوسپىرىم شاقتان بالالارىنىڭ دەنساۋلىعىنا اتا-انالارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى وتە ماڭىزدى. تۇرمىس قۇرىپ 1 جىلدان كەيىن بالا كوتەرۋ مۇمكىندىگى بولماعان جاعدايدا، اسىرەسە 35 جاستان اسقان ايەلدەر تەز ارادا دارىگەرگە قارالعانى ءجون.
- قازاقستاننىڭ قاي وڭىرلەرىندە بەدەۋلىككە شالدىققانداردىڭ سانى باسىم؟
- بىزدە وكىنىشكە قاراي، ناقتى دەرەكتەر جوق، بۇل ءالى كۇنگە دەيىن بالا كوتەرە المايتىن وتباسىلىق جۇپتاردىڭ دارىگەرگە بارمايتىندىعىنان دەسەك بولادى. ءبىراق، وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارىنىڭ بەرگەن مالىمەتتەرى بويىنشا قاراعاندى، وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارى الدىڭعى ورىندا تۇر.
بەدەۋلىكتىڭ سەبەپتەرى وتە كوپ. ول كليمات، ەكولوگيا، تاماقتانۋ، ءتۇرلى اۋرۋلاردىڭ اسەرىنەن بولادى. قورشاعان ورتا مەن ەكولوگيا ادام دەنساۋلىعىنداعى نەگىزگى فاكتور. اۋانىڭ لاستانۋى، حيميالىق ەلەمەنتتەردىڭ دە ادام اعزاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزەرى ءسوزسىز. دۇنيە ءجۇزى بويىنشا بەدەۋلىك دەرتى % 15-17 دەسەك، قازاقستانداعى جاعداي دا وسىمەن شامالاس بولىپ وتىر.
- ە ك و ۇرىقتاندىرۋ جۇيەسىن بولاشاقتا قولداناتىندار قاتارى ارتا ما، قالاي ويلايسىز؟
- قازاقستاندا جىلىنا شامامەن 5 مىڭعا جۋىق جاساندى ۇرىقتاندىرۋ جاسالۋدا. بۇل ەمدەۋ ءتاسىلى نەگىزىنەن اقىلى تۇردە جۇرگىزىلەدى، ءدارى دارمەكسىز باعاسى شامامەن 300-350 مىڭ تەڭگە. 2010 - جىلدان بەرى قازاقستان ۇكىمەتى تاراپىنان تەگىن كۆوتا ءبولىنىپ كەلەدى. العاشقى جىل كۆوتا سانى 110 بولسا بۇل جىلى بۇل سان 600 گە كوتەرىلدى. كۆوتانى الۋ ءۇشىن وبلىستاردا جەرگىلىكتى دارىگەر گينەكولوگتاردا تىركەۋگە تۇرۋ قاجەت. كۆوتا بويىنشا جاسالاتىن جاساندى ۇرىقتاندىرۋ باعدارلامالارىنىڭ ناتيجەسى اقىلى جاسالعان باعدارلامالارعا قاراعاندا ەداۋىر جوعارى. ويتكەنى، ناۋقاستى تاڭداۋدا قاتاڭ شەكتەۋلەر بولادى.
مىسالى، الەمدەگى ەكو ادىسىمەن 1978 - جىلى دۇنيەگە كەلگەن العاشقى قىز بالا - لۋيزا براۋن قازىر 34 جاستا. ونىڭ ءسىڭلىسى دە وسى ادىسپەن دۇنيەگە كەلگەن. ەكەۋىنەن قازىرگى ۋاقىتتا تابيعي جولمەن دۇنيەگە كەلگەن 5 بالالارى بار. دۇنيە جۇزىندە قازىر وسى ءادىستىڭ قولدانۋىمەن 3 ميلليوننان استام بالا ومىرگە كەلدى. 2011 - جىلى ە ك و ۇرىقتاندىرۋدى ويلاپ شىعارعان انگليانىڭ فيزيولوگى، پروفەسسور روبەرت ەدۆاردسقا نوبەل سىيلىعى 33 جىلدان كەيىن ابدەن زەرتتەلىپ بەرىلگەنى دە تەگىن ەمەس.
جالپى ە ك و ادىسىمەن جانە تابيعي جولمەن دۇنيەگە كەلگەن بالالاردىڭ دەنساۋلىعىندا ايىرماشىلىق بولمايدى، كەرىسىنشە ەكو ادىسىندە ايەلگە ەڭ مىقتى ەمبريوندار سالىناتىندىقتان، دەنساۋلىعى جاقسىراق بولۋى دا عاجاپ ەمەس. دەگەنمەن، مۇمكىندىك بولسا تابيعي جولمەن بالا كوتەرگەن دۇرىس قوي. ە ك و-عا ءماجبۇر بولعان جاعدايدا عانا بارعان دۇرىس.
- ۋاقىت تاۋىپ اڭگىمەلەسكەنىڭىزگە راحمەت!
ايتا كەتەيىك، استانا قالاسىنداعى ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى نەگىزىندە قۇرىلعان ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ مەكتەبى بەدەۋلىك ماسەلەسى بار وتباسىلارعا، جۇكتىلىكتى جوسپارلاپ جۇرگەندەردى ناقتى اقپاراتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. ءقازىر ءوز بەتىنشە ءارتۇرلى سەنىمسىز اقپارات كوزدەرىنە جۇگىنۋدىڭ ءقاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرسەك، بەدەۋلىكتى ساۋاتتى جولمەن ەمدەۋگە باعىتتالعان بۇل مەكتەپتىڭ تيگىزەر كومەگى زور.
ايا ءومىرتاي
Baq.kz
