قازاقستان مەن يران اراسىندا قانداي تاۋارلار ساۋداعا تۇسەدى
تاريح بويىندا نەگىزىنەن سۇننيتتىك يسلام ۇستانىپ كەلگەن قازاق قوعامى سوۆەتتىك اتەيزمدى باستان وتكەرىپ ۇلگەردى. ال قازىرگى يراندىق بيلىك سەفيەۆيلەر ديناستياسى ورنىقتىرعان ساياسي شيزمدى 1979 - جىلدان بەرى تەوكراتيالىق مەملەكەتتىڭ يدەولوگياسىنا اينالدىردى.
ءبىراق بۇل ەكەۋىنىڭ بۇگىنگى قارىم- قاتىناسىنان ەجەلگى زاماننان 19- عاسىرعا دەيىن سوزىلعان تۇران- يران سيپاتىنداعى باسەكەلەستىك بايقالمايدى. يران - ساۋدا اينالىمى بويىنشا قازاقستاننىڭ ازياداعى ەڭ ءىرى بەس ارىپتەسىنىڭ ءبىرى. تەگەرانعا يادرولىق باعدارلاماسىن دامىتۋعا قاتىستى باتىس ەلدەرىمەن وتكىزگەن 5 + 1 فورماتىنداعى ەكى كەلىسسوز ءۇشىن قازاقستاننىڭ قولايلى ورىن بولىپ كورىنگەنى دە كەزدەيسوقتىق ەمەس. مۇنداي جاقىندىقتىڭ كەم دەگەندە مىناداي بىرنەشە ەكونوميكالىق سەبەبى بار.
يادرولىق باعدارلاماسى ءۇشىن باتىستىڭ سانكتسياسىنا ۇشىراپ كەلگەن تەگەران - قازاقستاننان وزىنە اسا قاجەتتى شيكى مۇناي، وڭدەلمەگەن مەتال مەن بولات جانە بيداي ساتىپ الىپ وتىرعان ءىرى يمپورتەرلەردىڭ ءبىرى. ال ەكونوميكاسى شيكىزات ەكسپورتىنا تاۋەلدى قازاقستاننىڭ نارىعىندا يراندىق جەڭىل ونەركاسىپ ونىمدەرى، قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن كەيبىر كوكونىس تۇرلەرى اجەپتاۋىر ۇلەسكە يە.
مىسالى، قازاقستاننىڭ يراننان يمپورتتايتىن تاۋارلارىنىڭ ىشىندە كولەمى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا تۇرعان - كادىمگى كارتوپ. كاسپيي جاعاسىنداعى مازەنداران ءۋالاياتىندا وسىرىلەتىن يراندىق كارتوفەل - اتىراۋ مەن ماڭعىستاۋ وبلىستارىنداعى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتىپ تۇرعان نەگىزگى كوكونىستىڭ ءبىرى.
اقتاۋ پورتىنداعى بيداي تەرمينالى
يران مەن قازاقستان ءۇشىن شيكى مۇناي الماسۋ (SWAP) وپەراتسيالارىنىڭ دا ماڭىزى زور بولىپ تۇر. 2007 - جىلى باستالىپ، سوڭعى جىلدارى توقتاپ قالعان بۇل وپەراتسيالار بويىنشا قازاقستان شيكى مۇنايىن اقتاۋ ارقىلى يراننىڭ جانار- جاعارمايعا تاپشى سولتۇستىگىندەگى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنا جەتكىزەدى. ال يران ونىڭ ەسەسىنە سونداي مولشەردەگى مۇناي ءونىمىن قازاقستاننىڭ اتىنان پارسى شىعاناعىنداعى حارگ پورتىنا جەتكىزىپ بەرەدى. ەكى ەل ءۇشىن مۇنايدان كەيىنگى ەڭ ماڭىزدى ءونىم - بيداي. 2010 - جىلى كاسپيدىڭ يران جاعالاۋىنداعى اميراباد پورتىندا ەكى ەل بىرىگىپ سالعان بيداي تەرمينالى قازاقستاندىق اقتاۋ پورتىندا بۇرىننان بار تەرمينالدىڭ وتكىزۋ قۋاتىن بىرنەشە رەت ۇلعايتىپ جىبەردى.
بيىل قازاقستان مەن يراندى ءبىر- بىرىنە جالعايتىن وزەن- گىزىلگايا- بەرەكەت- ەترەك- گورگان مارشرۋتى بويىنشا تارتىلىپ بىتەدى دەپ حابارلانعان تەمىر جول بۇل ەكى ەلدىڭ نارىعىن بۇرىن- سوڭدى بولماعان جاعدايدا جاقىنداتا ءتۇسۋى مۇمكىن. ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ءوزارا كەلىسپەۋشىلىگىنىڭ كەسىرىنەن سالىنۋى كەشۋىلدەپ كەلگەن بۇل جوبا بيىل جۇزەگە اساتىن بولسا، بارلىق ەكونوميكالىق زاڭدىلىقتارعا سايكەس تاۋار تاسىمالى كۇرت ۇلعايىپ، باعا اجەپتاۋىر ارزانداۋعا ءتيىس. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ يراندىق ارىپتەسى حاسسان روۋحانيمەن (حاسان رۋحاني بولىپ تا جازىلادى - رەد. ) استاناداعى كەزدەسۋى كەزىندە ەڭ اۋەلى ءدال وسى تەمىر جول جوباسىنىڭ تالقىلاناتىنىن ايتقان.
سول سەبەپتى دە قازاقستان مەن يران كەلىسسوزدەرى كەزىندە ساياساتكەرلەر ەكونوميكالىق پراگماتيزم تىلىندە عانا سويلەيدى.
«ازاتتىق» سايتى
