تاعىلىمدى ءسوز ەلباسىنىڭ اۋزىمەن ايتىلعان كەزدە باسقاشا ەستىلەدى - نۇرلان ورازالين
«ەل ومىرىندە ۇلكەن وقيعالار بولادى. مەنىڭ پايىمداۋىم بويىنشا، سونداي ءبىر جادىمىزدا قالاتىنداي، جاتتالاتىنداي وقيعا - بۇل پرەزيدەنتىمىزدىڭ ۇلىتاۋداعى سۇحباتى. ارينە، ول جەردەگى سۇحباتتا وسىعان دەيىن دە ايتىپ كەلە جاتقان تۇجىرىمدارى، وسىعان دەيىنگى باعدارشام ويلارى، پىكىرلەرى جيناقتالىپ، قاراپايىم حالىققا جەتىمدى ۇلگىدە قايىرا جاڭعىرىپ، ميلليون ساندى اۋديتورياعا باعىتتالدى.
بۇل - تاريحي ءسوز. تاريحي ءسوز بولاتىن سەبەبى، وتە ءوتىمدى، وتە جەتىمدى. ياعني پرەزيدەنت وسىعان دەيىنگى جولداۋلارىندا، ءار كەزەڭ، ءار تۇستاعى ايتقان ءوزىنىڭ حالىققا ارناۋلارىندا، ماقالا، سۇحباتتارىندا ايتىلعان سوزدەرىنە قايتا ورالىپ وتىرىپ، قازىرگى جاعدايدا، قازىرگى اسا كۇردەلى كەزەڭدە ءبارىڭىز جاقسى بىلەسىزدەر، ساياسي احۋالدىڭ قانداي ەكەنىن بىلەسىزدەر، باتىس پەن شىعىستىڭ ارا-قاتىناسى قانداي ەكەنىن بىلەسىزدەر، مىنە، وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدە حالىقتى تىنىشتىققا، بايسالدىلىق پەن سابىرلىلىققا شاقىراتىن وتە تياناقتى ءسوز سويلەدى»، دەدى ن. ورازالين.
ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل ءسوزدىڭ ىشىندە ۇلتىمىزدىڭ تاريحى دا، مەملەكەتتىك قالىپتاسۋ جولى دا، ءدىن، ءتىل، ءدىل، مادەنيەت، عىلىم، ياعني بارلىق ماسەلەلەر جان-جاقتى قامتىلعان. «ۇلىتاۋ قازاقتىڭ تاريحىندا ورتا عاسىرداعى كەيىنگى ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ۇلكەن ءبىر جالاۋىمىزدى جەلبىرەتىپ، ءارتۇرلى جاعدايدا، ءارتۇرلى كەزەڭدە وزىندىك اسا ءبىر ءرول اتقارعان ايماق. پرەزيدەنتتىڭ سول ايماقتا سۇحبات بەرۋى دە بەكەر ەمەس دەپ ويلايمىن. جالپى، ەلباسىمىزدىڭ حالىققا ارناعان جولداۋلارىنداعى مىنا ماسەلەگە كوبىرەك ءمان بەرۋ كەرەك.
بىرىنشىدەن، نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كەڭىستىك، ۋاقىت كەڭىستىگى دەگەن دۇنيەگە اسا زور ءمان بەرەدى. ۋاقىت كەڭىستىگى دەگەن كەزدە تىلىمىزگە ورالاتىنى - ول وتكەن شاق. ول - كەشەگى ءبىزدىڭ باي تاريحىمىز، ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى كەزەڭ. ودان كەيىن سول وتكەن شاقتىڭ جەمىسى رەتىندەگى بۇگىنگى ءومىرىمىز، قازىرگى تاۋەلسىزدىك جاعدايىنداعى، تاۋەلسىزدىك داۋىرىندەگى باستان كەشىپ وتىرعان تياناقتى، باياندى تىرشىلىگىمىز. سودان كەيىن ونىڭ بولاشاعى. وتكەن شاق - ءبىز ءۇشىن ۇلكەن تاريح.
وتكەن شاق دەگەندە، سول ۇلىتاۋ سۇحباتىندا ەلباسى ساق ءداۋىرى، ءۇيسىن- قاڭلى كەزەڭى جونىندە دە، كوك تۇرىكتەر تۋرالى دا ءوزىنىڭ جاقسى ويلارىن ايتتى. سونىمەن قاتار، ۇلىتاۋدىڭ توپىراعىندا جاتقان ءبىزدىڭ ۇلى بابالارىمىز، جوشى حاننىڭ كەزەڭى تۋرالى ويلار دا بەكەر ايتىلىپ وتىرعان جوق. بۇل كەشەگى ءبىزدىڭ باي تاريحىمىزدى، باسىپ وتكەن جولىمىزدى، سول تاريحتان قورىتىندى شىعارۋ كەرەكتىگى جونىندەگى ۇلكەن ويلار بولدى.
ال كەڭىستىككە سالعان كەزدە، بولاشاق دەگەن قانداي دەگەنگە كەلەر بولساق، ول - ەلباسىنىڭ سوڭعى جولداۋىندا ايتقان، ايداي الەمگە جار سالعان، قاعيداتتى تۇردە جاريالانعان «ماڭگىلىك ەل» ورنىقتىرۋ ماسەلەسى. مىنە، وسى ءۇش كەڭىستىك بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ساناسىندا بولۋى كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا بولىپ جاتقان كەزەڭدىك قۇبىلىستاردا، بۇگىنگى جاھاندانۋ ۇسىنىپ وتىرعان قيىندىقتار كەزىندە تاۋەلسىزدىكتى ساقتاۋدىڭ وسى ءبىر ءۇشتاعانىن پرەزيدەنت ءوزىنىڭ ۇلىتاۋ سۇحباتىنا ارقاۋ ەتتى»، دەدى سەناتور.
سونداي-اق، ول ەلباسىنىڭ ءوز سۇحباتىندا ءتۇرلى ماسەلەلەرگە، ونىڭ ىشىندە تىلگە قاتىستى ءوز ويىن جاسىرماي، بۇكپەي ايتقانىنا توقتالدى. «ءتىل ماسەلەسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق نورماعا كىرگەنىن جانە مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندە جالعىز ءتىل بولىپ بەكىتىلگەنىن، سونىڭ بارلىق وبەكتيۆتى، سۋبەكتيۆتى جاعدايلارىن قامتىپ وتىرىپ، ءبىزدىڭ قازاق ەلىندە مەملەكەتتىك تىلگە جاعدايدىڭ جاسالىپ وتىرعانى جونىندە دە بايسالدى، سالماقتى توقتامدار ايتتى. بۇل جەردە وزىمىزگە كوپ نارسە بايلانىستى»، دەدى ن. ورازالين.
بريفينگ سوڭىندا سەناتور جۋرناليستەردىڭ قويعان ءبىرقاتار ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى. ماسەلەن، بۇل كۇنى ب ا ق وكىلدەرى تاراپىنان «ەلباسىنىڭ ۇلىتاۋداعى سۇحباتى بارىسىندا ايتىلعان ويلارىنىڭ قايسىسى ەلىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى ءۇشىن اسا ماڭىزدى؟»، «پرەزيدەنتتىڭ حالىقارالىق تەرميندەر مەن سوزدەردى قازاق تىلىنە ءجونسىز، ءجوندى اۋدارۋ تۋرالى كوتەرگەن ماسەلەسى توڭىرەگىندە نە ايتاسىز؟»، «قازاق ءتىلىن دامىتۋ ءۇشىن قانداي جۇمىستار اتقارۋ كەرەك؟»، «پرەزيدەنتتىڭ تاريحي سانانىڭ ۇلت جاراتىلىسىنا ىقپال ەتۋى تۇرعىسىنداعى ويىنا قاتىستى نە ايتار ەدىڭىز؟» دەگەن سيپاتتا ساۋالدار قويىلدى.
ماسەلەن، پرەزيدەنتتىڭ ۇلىتاۋداعى سۇحباتىنداعى ايتىلعان ويلارىنا قاتىستى قويىلعان ساۋالعا سەناتور بىلايشا جاۋاپ بەردى: «ەلدىڭ پرەزيدەنتتىڭ سۇحباتىن سونشالىقتى قىزىعۋشىلىقپەن وقىعانىن، كورگەنىن بىلەمىن. كوپ ادام حابارلاسىپ، بۇرىنعى ايتىلعان ويلاردىڭ سونشالىقتى جاقسى جالعاسى ەكەن دەگەن سوزدەردىڭ كۋاسى بولدىم. سوندىقتان، مىناۋ ماسەلە، اسىرەسە، باسىم، مىناۋ ماسەلە مىناداي دەپ اجىراتىپ ايتۋعا، ءتىپتى، اۋزىم دا بارمايدى. ءار سۇراققا بەرگەن جاۋاپتا، ءار جاۋاپتىڭ استارىندا ەلدىڭ تاعدىرى، تاۋەلسىزدىكتىڭ تاعدىرى، ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك تۇرعىدا ورىستەپ دامۋ، قالىپتاسۋ كەزەڭىمىزدىڭ وتكەنى، بۇگىنى، ەرتەڭى قامتىلىپ جاتىر»، دەدى ول.
بريفينگ بارىسىندا تاريحي سانانىڭ ۇلت جاراتىلىسىنا ىقپال ەتۋى تۇرعىسىندا وي قوزعاعان ن. ورازالين ەلباسىنىڭ تاۋەلسىزدىك جاريالاعان العاشقى كەزەڭدەردە حالىققا ارناعان جارلىقتارىنىڭ ءبىرى بويىنشا ۇلتتىق سانانى قالىپتاستىرۋ جىلىن جاريالاعانىن اتاپ ءوتتى. «ۇلتتىق سانانى تاربيەلەۋ، ۇلتتىق سانانى قالىپتاستىرۋ، ونىڭ ۇلتتىڭ تاريحىنا جانە ۇرپاقتى تاربيەلەۋگە قانداي ىقپالى بولادى دەگەن مازمۇندا ۇلكەن شارالار اتقارىلدى. بۇل شارالار جۇيەلى تۇردە، بىرتە-بىرتە اتقارىلىپ كەلەدى. كەشەگى باي مادەني مۇرا تۋرالى ۇلتتىق باعدارلاما - سونىڭ جالعاسى. تىكەلەي جالعاسى.
كەڭەستەر وداعى دەيتىن كەڭىستىكتە بىردە-ءبىر ەلدە مۇنداي باعدارلاما بولعانىن بىلمەيمىن. مەنىڭ جادىمدا جوق. ول رەسەيدە دە، بەلارۋستە دە، ۋكراينادا دا، كاۆكاز ەلدەرىندە دە جوق. ال وسىنى جاساۋ ارقىلى ءبىز قىتايدا جاتقان باي مۇرالارىمىزدى، ارعى داۋىردەگى، بەرگى داۋىردەگى تاريحي قۇجاتتارىمىزدىڭ بارلىعىن اشۋعا دەن قويامىز. سونداي-اق، وسىعان دەيىن جابۋلى كەلگەن، ءبىزدىڭ مەملەكەت بولىپ قالىپتاسۋىمىزدىڭ، ىرگەمىزدىڭ بىرتە-بىرتە قالاي بەكىگەندىگىن بايقاتاتىن كەزەڭدەردىڭ بارلىعى وسى مادەني مۇراداعى قۇجاتتار ارقىلى كورىنىس بەرەدى.
بۇل - سانانى، ۇرپاقتى، ۇلتتى تاربيەلەۋ دەگەن ءسوز. وسى سۇحباتتا ەلباسىنىڭ اۋزىمەن ايتىلعان: ءوزىنىڭ تاريحىن بىلمەگەن ۇلتتىڭ ەرتەڭى بۇلىڭعىر دەگەن جاقسى ءبىر ءسوز بار. بۇل - ءبارىمىزدىڭ كوكەيىمىزدە جۇرگەن ءسوز. ءارقايسىمىز ايتىپ تا جۇرگەن شىعارمىز. ءبىراق، تاعىلىمدى ءسوز ەلباسىنىڭ اۋزىمەن ايتىلعان كەزدە باسقاشا ەستىلەدى، باسقاشا ەلەستەيدى»، دەدى بۇل جونىندە سەنات دەپۋتاتى.
سونداي-اق، ن. ورازالين تاريحتى تانۋدى، تاريحتىڭ اششى ساباقتارىنان قورىتىندى شىعارۋدى، تاريحتىڭ جاقسى قىرلارىنا دەن قويۋدى، سول ارقىلى جاس ۇرپاقتى جاھاندانۋ جاعدايىندا جۇتىلىپ كەتپەۋ قاۋپىنەن ساقتاۋدى ءاردايىم ەستەن شىعارماۋ قاجەتتىگىن جەتكىزدى.
ءلايلا ەدىل قىزى،
«ەگەمەن قازاقستان»
