جاۋلىق وراۋدىڭ پايداسى مەن ارتىقشىلىعى
ەگەر ءبىر ايەل كىسى جاۋلىق وراسا، ونىڭ يمانىنىڭ كوتەرىلگەنىن بايقاتادى.
قازىر بىرەۋگە ناماز وقىتۋدىڭ ءوزى قيىن. ناماز وقۋى مۇمكىن، ءبىراق كوبى جاۋلىق ورامايدى.
ال ەندى نامازدى وقىپ قانا قويماي، جاۋلىق وراسا، ونىڭ يمانى كۇشەيە تۇسەدى.
ءبىراق بۇل ماسەلەگە كەلگەندە اسىعىستىق جاساۋدىڭ قاجەتى جوق. مۇحاممەد (س. ع. س.) پايعامبارىمىز: «بالاڭ جەتى جاسقا كەلگەندە ونى ناماز وقۋعا ۇيرەتە باستا. ون جاسقا كەلگەندە بالاڭ ناماز وقىماسا، وندا ۇر!» دەگەن.
عالىمدار وسىعان بايلانىستى: «ەگەر كىمدە-كىم جەتى جاسىندا بالاسىن نامازعا ۇيرەتپەسە، ون جاسىندا ۇرۋعا حاقىسى جوق. ويتكەنى ول ءبىرىنشى نارسەنى ىستەمەدى. ءوزى باس بولىپ نامازدى ۇيرەتپەدى» دەگەندى ايتادى. تۋرا سول سياقتى ەركەكتەر ايەلدەرىنە ءدىندى تۇسىندىرمەگەن بولسا، ماجبۇرلەپ جاۋلىق وراتا المايدى. ويتكەنى دىندە زورلىق جوق. جاۋلىق وراۋدىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن پارىز ەكەنىن جايمەن ءتۇسىندىرۋ كەرەك.
جاۋلىق وراۋدىڭ ايەلگە قايىرى بار. ايەلىنە جاۋلىق وراتقىزعان ەركەك ايەلىنە شىن مانىسىندە جانى اشيتىن، ايەلىن قىزعاناتىن ەركەك دەپ ەسەپتەلەدى. ويتكەنى ءجانناتقا ايەلىن قىزعانباعان ەركەك كىرمەيدى دەلىنگەن. جاۋلىق وراتقىزعانىڭ - ونى قىزعانعاندىعىڭ! وعان نەمقۇرايدى قاراماعاندىعىڭ! ايەل - سەنىڭ ابىرويىڭ، ونىڭ سۇلۋلىعى - سەنىڭ جەكە مەنشىگىڭ، ول - سەن كورىپ، ءلاززات الاتىن جارىڭ. سوندىقتان ونىڭ سۇلۋلىعىنا بوتەن بىرەۋدىڭ كوزى تۇسپەسىن!
ساد يبن ءابي ۋاققاس دەگەن ساحابا بىردە ساحابالارمەن بىرگە وتىرىپ: «قايسى ءبىرىڭدى ايەلىمنىڭ قاسىنان كورەتىن بولسام، باستارىڭدى قىلىشپەن شاۋىپ تاستايمىن»، - دەپتى. مۇنى ەستىگەن باسقا ساحابالار شوشىپ كەتىپ ءمان-جايدى پايعامبارىمىزعا (س. ع. س) كەلىپ ايتىپ بەرىپتى. سوندا اللاھتىڭ ەلشىسى: «سەندەر سادتىڭ قىزعانشاقتىعىنا تاڭ قالىپ جاتىرسىڭدار ما؟ (ءانى اعيارۋ مينھۋ) مەن ودان وتكەن قىزعانشاقپىن!» - دەگەن ەكەن. ايەلدى قىزعانۋ - يماننان. ول ءجانناتتان ءۇمىت ەتكەندىگىڭ.
التىن دەگەن اسىل تاستى تابۋ وڭاي شارۋا ەمەستىگىن بىلەمىز. ونى تاۋدىڭ استىنان قازىپ الۋ كەرەك، سول سياقتى مارجان تاستى دا تەڭىزدىڭ تۇبىنەن تاۋىپ الامىز. ەندەشە، التىننان دا ارداقتى، اسىل ايەلدەرىمىز قازىر كوشەدە اشىق-شاشىق ءجۇر. ايەلدىڭ دەنەسىن، ءپىشىنىن كەرگەن ەركەككە مىندەتتى تۇردە شايتان حارام وي سالادى. ال حارام وي زيناقورلىققا اكەپ سوقتىرادى. ەلىمىزدە زيناقورلىقتىڭ ءورشىپ كەتكەندىگى ايەلدەردىڭ جالاڭاشتانۋىنان.
ەركەك - ەركەك، ايەل - ايەل بولىپ جاراتىلعان سوڭ ەركەكتىڭ ايەلگە دەگەن قۇمارلىعى، البەتتە، بولادى. پايعامبارىمىز كەزىندە بوتەن ايەلدەرمەن امانداسپاعان ەكەن. قازىرگى كەزدە امانداسۋ اينالايىن بولىپ قالدى. قازىر ەركەك پەن ايەل قول الىسىپ امانداسپاق بىلاي تۇرسىن، كەزەكپە-كەزەك سۇيىسۋگە كوشتى.
مەن سىزدەرگە جاۋلىق وراماۋدان كەلگەن قايعىلى جاعدايدى ايتا كەتەيىن. قاراعاندى وبلىسىندا بولعان بۇل وقيعا ەستىگەن ادامدى بەيجاي قالدىرمايدى. اي دەسە اۋزى، كۇن دەسە كوزى بار ءبىر قىز جىگىتتىڭ سۇلتانىنا تۇرمىسقا شىعىپتى. بىرىنەن-ءبىرى وتكەن ەكى جاس باقىتتى عۇمىر كەشىپ جاتادى. ولار ەكى بالالى بولادى. ايەلى دە جۇمىس ىستەيدى ەكەن.
كۇن سايىن جۇمىسقا كەتەردە ايەل سىلانىپ-سيپانىپ، ءيىسسۋىن شاشىپ كەتەدى. كۇندەردىڭ كۇنىندە الگى كەلىنشەكتىڭ كۇيەۋىنە ايەلىنىڭ كوڭىلدەسى بار ەكەندىگى جايلى اڭگىمە جەتىپتى. كۇدىك العان كۇيەۋى ايەلىن بەس كۇن بويى اڭديدى. وسى ارالىقتا ايەلىنىڭ جۇمىستاسىمەن امپەي-جامپەي بولىپ جۇرگەنىن سەزىپ، كەشكىسىن ۇيىندە كۇتىپ وتىرادى. قاپ-قارا بولىپ، تۇتىگىپ كەتكەن ەرى تەمەكىنى ءۇستى-ۇستىنە شەگىپ، بايىز تاپپاي بارادى. جۇمىستان كەلگەن ايەلىن اشۋمەن قارسى العان كۇيەۋى ەكى بالاسىنىڭ كوزىنشە پىشاقتاپ، دەنەسىن بولشەكتەپ تاستايدى. ەسىن جيناپ، ايەلىن ولتىرگەنىن بىلگەن ەركەك جەتىنشى قاباتتان سەكىرىپ كەتىپتى. ال اتا-اناسىنىڭ ايۋاني ءىسىن كورگەن ەكى بالا قازىر جىندىحانادا جاتىر. مىنە، زيناقورلىقتىڭ كەسىرىنەن ايرانداي ۇيىپ وتىرعان جاس وتباسىنىڭ ويرانى شىقتى.
شاريعاتتا ايەلدىڭ بويانىپ، ادەمىلەنۋىنە رۇقسات ەتىلگەن. ءبىراق كوشەگە شىققاندا ەمەس، تەك ەرىنىڭ كوزىنە سۇلۋ، سىمباتتى كورىنۋى ءۇشىن عانا. ال قازىرگى ءبىزدىڭ ايەلدەرىمىز كوشەگە شىعاردا بارىن ۇستىنە جاپسىرىپ، ۇيگە كەلگەندە باسىنا ورامال تاعىپ، كىر-كىر كويلەكتى ىلە سالادى. مۇنى كورگەن ەركەكتىڭ: «بىرەۋدىڭ ايەلى قىزداي، مەنىڭ ايەلىم مۇزداي» دەپ ايتپاسىنا كىم كەپىل؟!
وسىنداي كورىنىستەن سوڭ ەركەكتەر جىلۋدى وزگە جاقتان ىزدەي باستايدى. ساحابالار باياعىدا ايەلىنە حابار بەرمەي ۇيگە كىرمەيتىن بولعان. ول ادەت كونەكوز قاريالاردا دا كەيدە كەزدەسىپ جاتادى. ۇيگە كىرەردەن الدىن ءبىر-ەكى رەت جوتكىرىنىپ، اياعىن تارسىلداتىپ بەلگى بەرەدى ەكەن. بۇل كەزدە ۇيدەگى وتىرعان ايەل ءۇستى-باسىن دۇرىستاپ، شاشىن تۇزەپ، كۇلىمدەپ شىعا كەلۋى كەرەك. مىنە، سوندا ەركەكتىڭ تاماقتان بۇرىن ايەلىنە تابەتى اشىلادى. بۇدان كەيىن وتباسىنىڭ بەرەكەسى، تاتۋلىعى جايلى ءسوز قوزعاۋدىڭ قاجەتى جوق.
زيناقورلىق - ەڭ اۋىر كۇنالاردىڭ ءبىرى. ونىڭ لاستىعى سونشالىقتى - شايتان ازعىرىپ، ازىپ-توزىپ كەتەسىڭ. بىردە پايعامبارىمىزعا ءبىر جىگىت كەلىپ: «اللانىڭ ەلشىسى، ماعان زيناقورلىق جاساۋعا رۇقسات ەتشى» دەگەن ەكەن. سوندا پايعامبارىمىز (س. ع. س.): «سەن وسى نارسەنى اناڭا قالايسىڭ با؟ سەن وسى نارسەنى ءوزىڭنىڭ تۋعان قارىنداس-اپكەلەرىڭە قالايسىڭ با؟» دەپ سۇراق قويعان ەكەن. «جوق» دەگەن جاۋاپتى ايتقان الگى جىگىت ءۇشىن پايعامبارىمىز (س. ع. س. ) اللادان كەشىرىم سۇراپ، جۇرەگىنە يمان بەر دەپ تىلەگەن ەكەن. وسى رەتتە زيناقورلىققا بايلانىستى شىققان ولەڭدەردى دە ايتايىن.
قالعان ەدى ءبىر توپ جىگىت جيىلىپ،
اقىرىندا كەتتى اڭگىمە سۇيىلىپ.
شىقتى بىرەۋ، ماقتان قىلىپ كۇناسىن،
ايەلدەرمەن جاساپ جۇرگەن زيناسىن.
دەدى بىلاي:
«ايەل دەگەن اڭقاۋ حالىق بىلسەڭىز،
سەنە سالار بەتىنە ءسال كۇلسەڭىز.
ايتا بەرسەڭ قۇلاعىنا ەرتەگىن،
ءوزى-اق ساعان اشىپ بەرەر ەتەگىن.
وسىلايشا مەن سياقتى بۇزىعىڭ،
كورىپ ءجۇر عوي تالاي ايەل قىزىعىن».
وسى كەزدە ءسوزدى بۇزدى ءبىر جىگىت،
اشۋمەنەن كۇناھارعا ءجۇز بۇرىپ.
دەدى بىلاي: «شەكتەن شىقتى ءسوزىڭ تىم،
ايتشى ماعان، ايەل دەگەن ءوزى كىم؟
ايەل دەگەن - ءدال وزىڭدەي ادام،
ايەل دەگەن - ماپەلەگەن اناڭ!
ايەل دەگەن - نامىسىڭ مەن ارىڭ،
ايەل دەگەن - ءوزىڭ سۇيگەن جارىڭ.
بەسىگىڭدە جاتقاندى بوپەلەگەن،
ءتاي- ءتاي باسسا، قۋانىپ، جەتەلەگەن.
ايەل دەگەن قىزىڭ عوي ەركەلەگەن،
ايەل دەگەن - قىزىڭ عوي، «اكە» دەگەن.
ايەل دەگەن - قارىنداس، «اعا» دەگەن،
ءبىر ءوزىڭدى قورعانىش، پانا كورگەن.
ايەل دەگەن اپكەڭ عوي الدىڭداعى،
سەن قۋانساڭ، قۋانار الدىمەنەن.
اتالعاندار تۋىسىڭ، جاقىندارىڭ،
ءدال وسىنداي قاتىناستا ەلدىڭ ءبارى.
جوق ولاردىڭ كەرەكسىز جارالعانى،
ويىن- كۇلكى، زيناعا ارنالعانى.
ايتشى ەندى كۇناسىمەن ماقتانعان، قايران ەرىم،
سول كۇناڭدى تۋىستارعا قالار ما ەدىڭ؟
قالار ما ەدىڭ، اناڭنىڭ قور بولعانىن،
زيناقورعا قىزىڭنىڭ قول بولعانىن.
قالايسىڭ با استىندا ەركەكتەردىڭ،
قارىنداس پەن اپكەڭنىڭ ەزىلگەنىن.
جۇرەگىندە دەرتى بار نادانداردىڭ،
ايەلىڭنەن دامەتىپ، كوز تىككەنىن.
قالاماساڭ وزىڭە بۇل ىستەردى،
باسقاعا دا وسىنى قىلمىس دەپ ءبىل!
ەي، باۋىرلارىم، ەگەر كوشەدە ورامال تاققان قىز-كەلىنشەك كورسەڭىزدەر، ول ءۇشىن دۇعا ەتىڭىزدەر! اللا ونى ەكى دۇنيەدە دە باقىتتى ەتسىن دەپ تىلەڭىزدەر. قۋانىڭىزدار! ەگەر قىزىنىڭ جاۋلىق وراعانى ءۇشىن اتا-اناسى جانجال شىعارسا، تۇسىندىرۋگە تىرىسىڭىزدار. اللا تاعالا جۇرەكتەرىڭىزگە يمان بەرسىن!
اسىلحان شايكەنوۆ
(فەيسبۋكتەگى جەكە پاراقشاسىنان)
