شەشەدەن بوقتاپ، انانى قورلاعان شىمكەنتتىكتەرگە نە داۋا؟
ازداپ ۇرتتاپ العان سياقتى. كوڭىلدى. ءسىرا، تويلاپ كەلە جاتىر-اۋ ءوزى.
- شەشەڭدى... ابدەن شارشادىم، - دەدى ول قوزى قارنىن سيپاپ قويىپ.
- نەدەن شارشادىڭىز؟ اسا قاتتى جۇمىس ىستەمەگەنىڭىز كورىنىپ تۇر، - دەدىك ءبىز ازىلدەپ.
- قايداعى، شەشەڭدى... جيەنىم ۇيلەنىپ. سونىڭ قۇدا كۇتۋى، قىز ۇزاتۋى، ودان قارسى جاقتىڭ ۇلكەن تويى، قۇدا كۇتۋى. ءاي، شەشەڭدى... ابدەن شارشاتتى.
جولاۋشى ازاماتتىڭ «شەشەڭدى دەگەن ءسوزدى ءتورتىنشى رەت «راقاتتانىپ» ايتقانى مەنىڭ قىتىعىما ءتيدى. قارىنداسىم، ىنىلەرىم وتىر دەگەندەي. ول ءسوزدى ءوزىم ايتقانداي ىڭعايسىز حالگە ءتۇستىم.
- ءسىرا، باۋىرىم، قىز ۇزاتقان سياقتىسىڭ عوي. سوندىقتان ول ۇيلەنبەيدى، تۇرمىسقا شىعادى. قازاقتىڭ باي ءسوزىن قور قىلىپ... - دەدىم مەن الگى «شەشەڭدى» دەگەن ءسوزدى ايتقانى ءۇشىن وعان بىردەن شابۋىلدى باسقا تۇستان باستاپ. جاپ-جاڭا عانا كوڭىلدى وتىرعان جولاۋشى سەرىگىمىز بۇقا سياقتى باسىن وڭ جاققا شۇلعىپ قالدى. ماعان ۇدىرەيە قارادى. قىزارعان كوزدەرى قيتارلانىپ كەتىپتى. مەن دە ودان كوزىمدى تايدىرمادىم. ەكەۋمىز جەكپە-جەك الدىنداعى قۇددى كاسىپقوي بوكسەرلەر سياقتىمىز. جانىمدا وتىرعاندار سىلتىدەي تىنا قالعان.
- وي، شەشەڭدى... ءبارىبىر ەمەس پە؟ نەمەنە سەن بۇيرەكتەن سيراق شىعارىپ وتىرسىڭ؟ بىلگىشسىڭ بە، نەمەنە. وي، شەشەڭدى...
- ءاي، جىگىتىم، بىرىنشىدەن، سەنىڭ جاسىڭ مەنەن كىشى. ۇلكەندى سىيلاۋ كەرەك ەمەس پە؟ وتە انايى سويلەپ وتىرسىڭ. ەكىنشىدەن، «شەشەڭدى» دەگەن ءسوزدى ءۇش-ءتورت مينۋتتىڭ ىشىندە بەس-التى رەت قايتالادىڭ. مەنەن ۇيالماساڭ دا، مىنا وتىرعان قىزداردان، انالاردان ۇيالمايسىڭ با؟ شەشە، انا دەگەن سوزدەر قانداي اسىل سوزدەر ەكەنىن بىلەسىڭ بە، سەن؟ سەن ءوزى اناڭدى، شەشەڭدى قادىرلەيسىڭ بە؟
- قا-دىرلەيمىن! نەمەنە سوندا مەنى دوراق دەپ وتىرسىڭ با؟ وي، شەشەڭدى...
وسى ساتتە اينالاداعى ادامدار دۋ ەتىپ كۇلىپ جىبەردى.
- اعا، بۇل كىسىگە داۋا جوق. جالپى شىمكەنتتىكتەر بۇعان ەتى ۇيرەنىپ كەتكەن. بۇل ءسوز ولارعا ابدەن جارگون بولىپ سىڭگەن. شىمكەنتتىكتەر سابيلەرىن بەسىكتەن بەلى شىقپاي جاتىپ وسىلاي شەشەسىن بوقتاتىپ تاربيەلەيدى. ۇلكەنى دە، كىشىسى دە ەكى ءسوزىنىڭ ءبىرىن «شەشەدەن» باستايدى. وعان نەسىنە ءسوزىڭىزدى شىعىن قىلىپ وتىرسىز؟ - دەدى قارىنداسىم ماعان اراشا ءتۇسىپ. شىنىندا دا، مەن الدىمداعى قارسىلاسىمدى جاعادان بۇرەيىن دەپ وتىرعانمىن. مىنا ءسوز توقتاۋ بولدى.
- اۋ، جارگون، پارگون دەپ انامىزدى بوقتاتىپ وسىلاي وتىرا بەرەمىز بە؟ «ادەت -ادەت ەمەس، ءجون ادەت قوي». شىمكەنتتەر دەگەنىڭ قاراقۇرىم قالىڭ ەل ەمەس پە؟ نەگە جونگە كەلمەيدى؟ ەل بولىپ وسى تەرىس تە انايى، بوقتىق سوزبەن كۇرەسكە نەگە شىقپايدى؟
ەل ىشىندە نەبىر زيالىلار، نەبىر ۇلكەن اقساقالدار، كەڭ قولتىق دانالار، ءسوز قادىرىن بىلەتىن اقىندار، جازۋشىلار، تالاي داۋدىڭ ءتۇيىنىن شەشىپ تاستايتىن بيلەر بار ەمەس پە؟ قايدا سولار؟ - دەپ مەن الدىمداعى جىگىتكە دەگەن قىساستىعىمدى ۇمىتىپ باسقا، تىڭ ارناعا ءتۇسىپ كەتكەندەي سويلەدىم.
قارسىلاسىم دا ەجىرەيگەنىن قويىپ، جۋاسىپ قالعانداي. مەن دە ءوزىمدى-ءوزىم سابىرعا جەڭدىرىپ، ونىمەن ءارى قاراي تاجىكەلەسۋگە، جاعاسىنان الىپ جۇلقىلاۋعا زاۋقىم سوقپاي قالدى. ويتكەنى بۇل باۋىرىما دا، جالپى شىمكەنتتىكتەرگە بۇل جونىنەن، شىنىندا دا، ازىرگە داۋا بولماي تۇرعانىنا كوزىم جەتتى.
راسىندا دا، وڭتۇستىك وڭىرىندەگىلەر بۇل جاپپاي ايتىلىپ، سۇيەككە ءسىڭىپ كەتكەن بوقتىق سوزگە تىپتەن ءمان بەرمەيدى ەكەن. ايتساڭ، «وي، شەشەڭدى! انشەيىن بۇل ءازىل ءسوز عوي دەيدى كۇلىپ. ونى ايتۋدى ءتىپتى وزدەرىنە ماقتانىش كورەدى. ول بوقتىق ءسوزدى ايتپاسا، «شىمكەنتتىك» بولماي قالاتىنداي كەيىپكە تۇسەدى ولار. سىرت جۇرت بۇعان تاڭ قالادى. «اناسىن قادىرلەمەيتىن مۇندايدا ەل بولادى ەكەن-اۋ» دەپ ويلايدى. «اناسىن قادىرلەپ، قۇرمەتتەي المايتىن ەل». قانداي جامان ءسوز! ايتۋعا ۇيالاسىڭ شىمكەنتتىكتەر بۇل ءسوزدى تىستەرىن قايراي وتىرىپ ايتقانىمەن، ار جاعىندا ولاردىڭ زارەدەي ارام ويى جوقتىعىن ولار قايدان ءبىلسىن؟
مۇحاممەد پايعامبارىمىزدان (س. ع. س.) ءبىر ساحاباسى كەلىپ: «ەڭ ءبىرىنشى ءبىز كىمدى قۇرمەتتەۋىمىز كەرەك؟» - دەپ سۇرايدى. «اناڭدى» - دەيدى پايعامبارىمىز. «ال ەكىنشى كىمدى قۇرمەتتەۋىمىز كەرەك؟ - دەيدى. پايعامبارىمىز تاعى دا «اناڭدى» دەيدى. «ءۇشىنشى كىمدى» دەگەندە دە وسىلاي جاۋاپ بەرىپتى پايعامبارىمىز. اناسىن قاستەرلەمەيتىن، قۇرمەتتەمەيتىن بىردە- ءبىر حالىق، بىردە-ءبىر ادام جوق دەسەم قاتەلەسپەيمىز. شىمكەنتتىكتەردىڭ دە قاستەرلەيتىنى ءسوزسىز. ءبىراق «ءبىر قارىن مايدى ءبىر قۇمالاق شىرىتەدى دەمەكشى، ولاردى زور ۇياتقا دۋشار ەتىپ وتىرعان وسى «شەشەڭدى...» دەگەن ءسوز. جانە ول وڭباعان ءسوزدى ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن كارىگە دەيىن ايتادى. «ۇيات بولادى-اۋ. مۇنى توقتاتايىق. ابەستىك بولىپتى» دەگەن ءۋاجدى مەن وسى كۇنگە دەيىن ەستىمەپپىن.
مەنىڭشە، شىمكەنتتىكتەر حالىق بولىپ وسى بىلاپىت ءسوزدى ايتۋدى توقتاتۋعا بەلسەنە كىرىسىپ، كۇرەس جۇرگىزۋى قاجەت. بۇل بوقتىق ءسوزدىڭ ۇرپاق تاربيەسىنە وراسان زور زيانى بار ەكەنىن ۇعىناتىن ۋاقىت جەتتى. بۇل - ماقتانىش ەمەس، سوراقىلىق. وسى ارقىلى بالالارىمىزدىڭ جان دۇنيەسىنە وشپەس سىزات قالدىرىپ، زور كۇنا جاسايمىز.
ەڭ باستىسى، انالارىمىزدىڭ پەرزەنت الدىنداعى بەدەلىن ءتۇسىرىپ، ولاردى قۇرمەتتەۋگە، قاستەرلەۋگە دەگەن ءىلتيپاتىن، ماحابباتىن سۋىتا تۇسەتىن بولامىز. سوندىقتان، قادىرلى شىمكەنتتىك ازاماتتار، الدىمەن بۇل ءسوزدى ءۇزىلدى-كەسىلدى ايتپاۋدى وزىڭىزدەن باستاڭىز. وزگەلەرگە ايتقىزباڭىز. بىزگە ءومىر سىيلاعان انالارىمىزدى قاستەرلەيىكشى، ەي، ادامدار!
ەرتاي ايعالي ۇلى، «قازاقستان زامان» گازەتىنىڭ باس رەداكتور
kazakhstanzaman.kz سايتىنان الىنعان
