ابىلاي حاننىڭ سەنىمدى سەرىگىنە ەسكەرتكىش بيۋست ورناتىلدى
ىلكىدەن جالعاسىپ كەلە جاتقان اسەرلى اڭىز، دايەكتى تاريحي شىعارمالارداعى دەرەكتەرگە قاراعاندا قاراۋىل قاناي ءبي ابىلاي حاننىڭ ەڭ جاقىن اقىلشى، كەڭەسشىلەرىنىڭ ءبىرى بولعان.
ابىلاي حان ارقا جەرىمەن قايىر حوش ايتىسىپ، ەكىنشى مارتە تۇركىستانعا بەت العاندا قاناي ءبي دە بىرگە اتتانعان. قاناي قۇتتىمبەت ۇلى تاشكەنتتىڭ بەگى بولىپ، قالاعا ءامىرىن جۇرگىزىپ، قامقورى بولىپ تۇرعان كەزدە ومىردەن وزىپ، سۇيەگى تۇركىستانداعى ابىلاي حان زيراتىنىڭ جانىنا جەرلەنگەن.
كورنەكتى جازۋشى ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ «كوشپەندىلەر» اتتى تريلوگياسىندا قاناي قۇتتىمبەت ۇلى جوڭعارلارمەن بولعان شايقاستا اسقان ەرلىك كورسەتكەن باتىر، ءىرى قولباسشى بولعاندىعى جان-جاقتى سيپاتتالادى. ۇلى اقىن ماعجان جۇمابايەۆتىڭ «باتىر بايان» داستانىنىڭ ءبىر بولىمىندە دە قاناي تۋرالى ايتىلعان.
ەل قامقورى بولعان قاراۋىل قاناي ءبيدىڭ ۇرپاقتارى بۇگىندە قارابۇلاق، ەڭبەك-بىرلىك، يگىلىك، جامانتۇز، ۇيالى، قويسالعان ءتارىزدى التى اۋىلدى جايلاپ وتىر. ەسكەرتكىش قويۋ تۋرالى ەستى اڭگىمە ەل ءىشىن كەزگەن كەزدە ءارقيلى ۇسىنىستار تۋعان. ءسال بۇرىستاعى قاناي ءبي اۋىلىنان گورى وبلىس ورتالىعى كوكشەتاۋعا قويعان ءجون دەگەن تىلەكشىلەر. شەشەندىك پەن كوسەمدىكتىڭ ۇلاعاتتى ۇلگىسىندەي قاناي ءبيدىڭ اقىل مەن پاراساتقا تولى، ەرلىك پەن ورلىك قوسا ورىلگەن كەمەڭگەر كەسكىنى كەيىنگى ۇرپاققا ەل مەن جەردى، تۋعان وتانىن قالاي ءسۇيۋدىڭ مىسالى رەتىندە ۇلكەن قالادا تۇرسا جاراسپاق. الىستاعى اۋىلدان وبلىس ورتالىعىنا كەلىپ كەتەتىن كىسى كوپ.
- بۇل ۇسىنىستىڭ دا جانى بار، - دەيدى قاراۋىل قاناي ءبيدىڭ ۇرپاقتارىنىڭ ءبىرى، كوكشەتاۋ قالالىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى بورانباي بەگالين. - ءبي اتامىزدىڭ تۋعانىنا 300 جىل تولۋىنا وراي وتكىزىلگەن مەرەيتوي قارساڭىندا دا ماسەلە كوتەرىلگەن ەدى. ازىرگە قولدان كەلىپ جاتقانى وسى. التى اۋىلدىڭ باس كوتەرەر ازاماتتارىن جيناپ، اقىلداسىپ، كوپ بولىپ شەشتىك. قاراجات جاعىنا كەلگەندە قاراپايىم حالىققا سالماق سالعان جوقپىز. وسى توڭىرەكتەن شىققان قاراۋىل قاناي ءبيدىڭ ۇرپاقتارى قولدان كەلگەنىنشە كومەك-جاردەمىن بەردى. جالعىز ۇرپاعى عانا ەمەس، الاش جۇرتىنىڭ ابىرويىن ويلاعان ازاماتتار دا ات سالىستى. بارلىعىنا مىڭ دا ءبىر راحمەت.
الدىمەن سالتاناتتى شاراعا قاتىسقان زەرەندىنىڭ اقىن قىزى كۇلاش راقىمجانوۆا ەلدىك پەن ەرلىكتىڭ جايىن سيپاتتاپ، بۇرىنعى وتكەن ءباھادۇر بابالاردىڭ ارۋاعىنا تاعزىم ەتىپ، اتالى ءسوزىن تىلگە تيەك ەتكەن اسەرلى جىرىن ارنادى.
بۇدان كەيىن زەرەندى اۋدانىنىڭ اكىمى ءمالعاجدار تاتكەيەۆ، «تەمىرجول سۋ» اكسيونەرلىك قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى قۋات ەسمۇحانوۆ، قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ اقمولا وبلىستىق بولىمشەسىنىڭ جەتەكشىسى، جازۋشى تولەگەن قاجىبايەۆ، شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى اماناي سەيىتقاسىموۆتار ءسوز سويلەپ، بۇگىنگى شارانىڭ ءمانى مەن مازمۇنىنا، ەلدىك سيپاتىنا تەرەڭنەن توقتالدى. ءداستۇرلى لەنتا قيىلىپ، ءبيۋستتىڭ اشىلۋى سالتاناتپەن اتاپ ءوتىلدى.
اۆتور: اسلان وسپانوۆ
