رەسەي قىتايعا گاز قۇبىرىن تارتۋعا كىرىستى
رەسەيدىڭ «گازپروم» كومپانياسى قىركۇيەكتىڭ 1- كۇنى نەگىزىنەن قىتاي نارىعىنا شيكىزات تاسىمالدايتىن « ءسىبىر كۇشى» («سيلا سيبيري» ) اتتى ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسىن باستادى.
گاز مونوپوليسى جوبانى قارجىلاندىرۋعا قينالسا دا، رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك ءىرى مۇناي كومپانياسى «روس نەفتپەن» قۇبىر سالۋعا تالاسىپ، باسەكەلەستىڭ الدىن وراۋ ءۇشىن ىسكە كىرىسىپ تە كەتتى.
«گازپروم» بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ونداعان جىلدار بويى كەلىسسوز جۇرگىزىپ كەلىپ، بيىل رەسەيدەن قىتايعا گاز تاسىمالداۋ شارتىن بەكىتۋگە قول جەتكىزدى. بيىل مامىر ايىندا رەسەيلىك گاز مونوپوليسى مەن قىتايدىڭ CNPC مەملەكەتتىك مۇناي- گاز كومپانياسى كەلىسىمشارتقا قول قويدى . ول كەلىسىم بويىنشا رەسەي قىتايعا 30 جىل بويى جىل سايىن 38 ميلليارد تەكشە مەتر گاز تاسىمالدايدى.
«گازپرومنىڭ» ماقساتى نە؟
كەلىسىم- شارتقا قول قويىلعان كەزدە «گازپروم» باسقارما ءتوراعاسى الەكسەي ميللەر مالىمدەگەندەي، جوبانىڭ جالپى قۇنى 400 ميلليارد دوللار بولماق. ءبىراق گازدىڭ ەكسپورت قۇنى ءالى كۇنگە بەلگىسىز - شارتتا كورسەتىلگەن باعامەن ەسەپتەگەندە، تاسىمال ۋاقىتى مەن مولشەرىن ساناي كەلگەندە، قىتاي 1 مىڭ تەكشە مەتر گازعا 350 دوللار تولەيتىن بولادى.
«ءسىبىر كۇشى» گاز قۇبىرىنىڭ «گازپروم» سايتىنداعى كارتاسى.
جوبا بويىنشا، «ءسىبىر كۇشى» گاز قۇبىرى ياكۋتياداعى چاياندى مۇناي- گاز كەن ورنىنان حاباروۆسك ارقىلى ۆلاديۆوستوكقا تارتىلادى. بلاگوۆەشەنسك اۋدانى تۇسىنان قىتايعا اپاراتىن تارماعى سالىنادى. «ءسىبىر كۇشىنە» يركۋتسك وبلىسىنداعى كوۆىكتى گاز كەن ورنىن قوسۋ دا جوسپارلانعان.
گاز قۇبىرىنىڭ جالپى جوبالىق قۋاتى - جىلىنا 61 ميلليارد تەكشە مەتر گاز ايداۋ. قىتاي ازىرشە جىل سايىن تەك 38 ميلليارد تەكشە مەتر گاز الماق.
گاز قۇبىرىنىڭ قۋاتى وسىنشا زور ەكەنى تاڭعالدىرادى. ءبىراق قىتاي تەك 38 ميلليارد تەكشە مەتر گاز الاتىنىن ايتىپ وتىر.
«ينۆەستكافە» كومپانياسىنىڭ ساراپشىسى گريگوري بيرگ: «گاز قۇبىرىنىڭ قۋاتى وسىنشا زور ەكەنى تاڭعالدىرادى. ءبىراق قىتاي تەك 38 ميلليارد تەكشە مەتر گاز الاتىنىن ايتىپ وتىر. قۇبىر بولاشاقتا قوسىمشا كەلىسىم- شارتتار جاسالادى دەگەن ەسەپپەن سالىناتىن ءتارىزدى. ءبىراق قازىر ونداي قوسىمشا كەلىسىمدەر تۋرالى ناقتى ەشتەڭە ايتىلمايدى. قىتاي نارىعى ءوسىپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە ەۋروپانىڭ رەسەيگە ەنەرگەتيكالىق تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلعىسى كەلەتىنىن ەسكەرسەك، جاڭا نارىق ىزدەۋ ارەكەتىن قۇپتايمىز. «ءسىبىر كۇشىنىڭ» گازى تەك قىتايعا كەتپەيدى، قۇبىر قيىر شىعىس اۋداندارىنا گاز جەتكىزۋدى دە ماقسات ەتەدى. قۇبىر قيىر شىعىستاعى سۇيىتىلعان گاز ازىرلەيتىن «گازپروم» جوباسىمەن سالىنعان زاۋىتتى دا شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتپەك» دەيدى.
ساراپشىلار بولاشاقتا «گازپرومنىڭ» (اسىرەسە، قىتايعا) گاز تاسىمالىن ۇلعايتاتىنىنا كۇماندانبايدى. «رايف فايزەن بانك» ساراپشىسى اندرەي پوليشۋك تە سولاي ويلايدى. «گازپروم» گاز تاسىمالىن ۇلعايتۋدى جوسپارلاپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە قىتاي دا گاز تۇتىنۋدى كوبەيتەدى. سوندىقتان ماسكەۋ بولاشاقتا پەكيننىڭ سەنىمدى گاز جەتكىزۋشىسىنە اينالادى» دەيدى ساراپشى.
«ءسىبىر كۇشىنىڭ» باستاپقى قۇنى (قۇبىردىڭ ءوزى مەن وعان قاجەتتى ينفراقۇرىلىم) 55 ميلليارد دوللارعا باعالانعان ەدى، ءبىراق كەيىن ينۆەستيتسيا مولشەرى قايتا قارالدى. ماسەلەن، شىلدە ايىندا رەسەي پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ جەتەكشىسى سەرگەي يۆانوۆ 60-70 ميلليارد دوللار دەگەن سومانى اتادى.
«روس نەفت» تە ۇلەس العىسى كەلەدى
كەلىسىم- شارتقا سايكەس، قىتاي تاراپى «گازپرومعا» الدىن الا تولەم رەتىندە 25 ميلليارد دوللار اۋدارادى، ول اقشا گاز قۇبىرىن سالۋعا جۇمسالادى. اندرەي پوليشۋكتىڭ جوبالاۋىنشا، قالعان قارجىنى «گازپروم» ءوزى قۇيادى.
قىتايدان العان 25 ميلليارد دوللارمەن «گازپروم» ءوزىنىڭ وپەراتسيالىق ينۆەستيتسيالارىن جابادى دا، شەتەلدەن وسى جوبا ءۇشىن قارىز المايدى.
«مەنىڭ ويىمشا، قىتايدان العان 25 ميلليارد دوللارمەن «گازپروم» ءوزىنىڭ وپەراتسيالىق ينۆەستيتسيالارىن جابادى دا، شەتەلدەن وسى جوبا ءۇشىن قارىز المايدى. ەگەر الدەبىر شەتىن جاعداي بولسا، «گازپروم» (باسقا جوبالارعا سالعان قارجىسىن ازايتسا دا) وسى جوبانى ءوز ەسەبىنەن قارجىلاندىرادى» دەيدى ول.
«ينۆەست كافە» كومپانياسىنىڭ وكىلى گريگوري بيرگتىڭ پىكىرى باسقاشا. ول «گازپروم» بارلىق قارجى كوزدەرىن پايدالانۋعا تىرىسادى - ءوز قاراجاتىن دا قۇيادى، شەتەلدەن دە قارىز الادى» دەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا، «قازىر رەسەيلىك مۇناي- گاز كومپانيالارىنىڭ حالىقارالىق نارىق كاپيتالىن پايدالانۋى ءبىرشاما شەكتەلدى . سوندىقتان بۇل جوبانى مەملەكەت تىكەلەي قارجىلاندىرۋى مۇمكىن نەمەسە قارجى جاعىنان ۇلەس قوسىپ، كومپانيانىڭ ونى ىسكە اسىرۋىنا كومەكتەسەدى» دەيدى.
قازىر «گازپروم» گاز ەكسپورتتاۋ قۇقىعى بار مونوپوليست كومپانيا رەتىندە جاڭا قۇبىر قۇرىلىسىن جالعىز باستاپ وتىر. ءبىراق بۇل قۇرىلىسقا ارالاسۋعا رەسەيدىڭ ءىرى مۇناي كومپانياسى «روس نەفت» وكىلدەرى دە ىنتالى. «ءسىبىر كۇشىمەن» گاز تاسىمالداۋ قۇقىعىن الۋ ءۇشىن «روس نەفت» سوتتاسۋعا دا دايار.
«ينۆەست كافە» ساراپشىسى گريگوريي بيرگ «كومپانيانىڭ تالابى قيسىندى» دەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا، «روس نەفت» كومپانياسى «ءسىبىر كۇشى» جوباسىن ىسكە اسىرۋعا قاتىسقىسى كەلەدى، سەبەبى گاز قۇبىرى ونىڭ كەن ورىندارىنىڭ قاسىنان وتەدى، ول جەرلەردە گاز رەسۋرستارى بار. ارينە، كومپانيا وسى گاز كەندەرىن پايدالانىپ پايدا تابۋعا ۇمتىلادى، ال ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق سەكتورىن دامىتۋ ءۇشىن مۇناي مەن گاز رەسۋرستارىنىڭ بارىنشا ءتيىمدى پايدالانىلعانى دۇرىس. قۇبىر قۇرىلىسىنا باسقا كومپانيالاردى قاتىستىرۋعا كەدەرگى جوق. «گازپروم» نە تاسىمالدى تولەۋدى، نە قۇبىردى سالۋعا كەتەتىن شىعىننىڭ ءبىر بولىگىن كوتەرۋدى تالاپ ەتسە بولادى» .
«رايف فايزەن بانك» ساراپشىسى اندرەي پوليشۋك تە وسى بولجاممەن كەلىسەدى. ونىڭ پىكىرىنشە، «روس نەفت» تالابى ەرتە مە، كەش پە - قاناعاتتاندىرىلادى. ءتىپتى گاز ەكسپورتىنداعى «گازپرومنىڭ» مونوپوليالىق قۇقىعى جويىلۋى دا مۇمكىن» .
«روس نەفت» پەن تاۋەلسىز گاز وندىرۋشىلەر شىعىس قۇبىرى بويىنشا گاز ەكسپورتتاۋعا قول جەتكىزەدى. ءبىراق ونىڭ قانداي جولمەن جۇزەگە اساتىنى بەلگىسىز. مۇمكىن، «روس نەفت» ءوز گازىن قىتاي قۇبىرىنا تىكەلەي جەتكىزەر نەمەسە «گازپروم» «روس نەفت» كومپانياسىنان گازدى ەكسپورت نەتبەگىنە (ەكسپورتتىق الىم مەن تاسىمالداۋ قۇنىن الىپ تاستاعاننان كەيىنگى باعاسىنا) جاقىن باعامەن ساتىپ الادى» دەيدى ول.
«گازپروم» جوباسى بويىنشا، ءبىر تارماعى قىتايعا تارتىلاتىن «ءسىبىر كۇشى» گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى 2018 - جىلدىڭ سوڭىندا اياقتالادى، سول كەزدە ياكۋتياداعى چاياندى كەن ورنى دا ىسكە قوسىلۋى مۇمكىن.
«گازپرومنىڭ» حابارلاۋىنشا، رەسەي گازى قىتاي تۇتىنۋشىلارىنا 2019 - جىلى بەرىلە باستايدى.
«ازاتتىق» ءتىلشىسى يۆان ترەفيلوۆتىڭ ماقالاسىن ورىس تىلىنەن اۋدارعان - دينارا ءالىمجان.
