قازاق ونەرىنىڭ ساڭلاقتارى: روزا جامانوۆا

جامانوۆا جىبەك پەن اقجۇنىستىڭ (ە. برۋسيلوۆسكييدىڭ «قىز جىبەك» جانە «ەر تارعىنى») ، سارانىڭ (م. تولەبايەۆتىڭ «ءبىرجان مەن ساراسى») ، اجاردىڭ ( ا. جۇبانوۆ پەن ل. حاميديدىڭ «ابايى») ، تاتيانا مەن يولانتانىڭ (پ. ي. چايكوۆسكيدىڭ «ەۆگەني ونەگينى» مەن « يولانتاسى») ، امەليانىڭ (دج. ۆەرديدىڭ «بالماسكارادى») جانە ت. ب. وپەرالارداعى باستى بەينەلەردىڭ قايتالانباس تۇلعاسىن جاسادى. روزا جامانوۆا كۇمىس ىرعاقتى وزىندىك داۋىسى بار ءانشى. ءوزى سومداعان بەينەلەردى جەتە سەزىنۋ، جوعارعى ۆوكالدىق مادەنيەت - ونىڭ ورىنداۋ مادەنيەتىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى.

روزا ۇمبەت قىزى اكە- شەشەسىنەن ەرتە ايىرىلىپ، جەتىم بالالار ۇيىندە تاربيەلەندى. مۋزىكاعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكپەن ول گابويدا ويناۋدى ۇيرەنە باستادى. دەگەنمەن، ونىڭ ەڭ ىنتىزارلىعىفورتەپيانو اسپابىن يگەرۋگە جەتەلەدى. تالدىرماش كەلگەن، قۋىرشاقتاي روزا وقۋدان بوس ۋاقىتىن مۋزىكا اسپاپتارىندا ويناۋعا ارنادى. تاربيەشىلەر، مەكتەپ مۇعالىمدەرى روزانىڭ مۋزىكاعا دەگەن جوعارى قابىلەتىن بايقاپ، ورال مۋزىكالىق ۋچيليشەسىنە قابىلدانۋىنا جول اشتى. ونىڭ ۆوكالدىق دارىندىلىعىن سولفەدجيو ساباعىنا قاتىسقان ۇستاز ا. ب. مۋراۆيەۆا تانىپ روزاعا ءبىر ءان ايتۋدى ۇسىندى. تابيعاتىنان بيازى قىز قانشا قىسىلسا دا داۋسى ايتارلىقتاي انىق، جاقسى شىقتى. ءارى قاراي روزا ن. دميتريەۆا- لەشەنكونىڭ تاربيەسىنە وتەدى، ودان ۆوكالدىق تاجىريبيەنىڭ باستاپقى ساباعىن الا باستايدى. ودان ءارى ۇستازدىقتى ب. گورسكي جالعاستىردى. ۋچيليشەنى ۇزدىك بىتىرگەن روزا كونسەرۆاتورياعا قابىلداندى. مۇندا ول پروفەسسور ا. كۋرگانوۆانىڭ كلاسىنان ۆوكالدىق ساباقتار الدى .

1953 - جىل كونسەرۆاتورياداعى وقۋ مەرزىمى اياقتالدى. بۇدان ءبىر جىل بۇرىن ول ديريجەر يسيدور اركاديەۆيچ زاكتىڭ اقىلىمەن الماتى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ دايىندىق توبىنا قابىلداندى. الدا وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ سوليستىگى وزىنە تارتادى. ءبىر جىل وتەر- وتپەستە وعان ەۆگەني برۋسيلوۆسكييدىڭ «ەر تارعىن» وپەراسىنداعى اقجۇنىس پارتياسىن ورىنداۋ تاپسىرىلدى. ارينە بۇل ونەردەگى وعان ارتىلعان سەنىم ۇلكەن. تەاتر باسشىلارى، ارتىستەرى، تىڭدارماندار بىردەن- اق روزا ۇمبەت قىزىنىڭ ساحنالىق ءپىسىپ جەتىلگەندىگىن، داۋىس دياپازونىنىڭ مول مۇمكىنشىلىگىن بايقادى. مۇقان تولەبايەۆتىڭ «ءبىرجان - ساراسىندا» باس پارتيانى ورىنداعاندا ونىڭ دارىندى انشىلىگىنە جاپپاي تانىمالدىق كەلىپ جەتتى. روزا جامانوۆانىڭ شەتەلدەرگە گاسترولدىك ساپارلارى جەمىستى ءوتتى. شەبەر ءانشىنىڭ ورىنداۋىنداعى ءان ءتىلماشتى قاجەت ەتپەي- اق مۋزىكا ءتىلىنىڭ قۇپيالىعىمەن حالىق جۇرەگىنە جەتە الدى. ول كانادادا، ءۇندىستاندا، يتاليادا، شۆەتسيادا، ت. ب. دا ەلدەردە قازاق مۋزىكا ونەرىن، كلاسسيكالىق وپەرالارىندا پارتيالاردى اسا شەبەرلىكپەن تانىتتى.

روزا جامانوۆانىڭ تاعىدا ءبىر ەلەۋلى ەڭبەگى - ونىڭ ۇستازدىعى. ۇزاق جىلدار قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتوريادا پروفەسسور، ۆوكال بويىنشا ءدارىس بەرەدى. مۋزىكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا ۆوكالدىق انشىلەر ءۇشىن وقۋ باعدارلامالارىن قۇراستىرۋعا قاتىستى، ال 2008 -جىلدان كونسەرۆاتوريادا اقىلشى- ۇستاز. ول 1962 - 1979 -جىلدار ارالىعىندا قازاق تەاتر قوعامىنىڭ ءتورايىمى بولدى. 1968 -جىلدان حالىقارالىق تەاتر ينستيتۋتىنىڭ مۇشەسى. كسرو حالىق ءارتىسى روزا جامانوۆا ەڭبەك قىزىل تۋ، حالىقتار دوستىعى، پاراسات وردەندەرىمەن ماراپاتتالدى. سونىمەن قاتار وعان موڭعول مەملەكەتىنىڭ، ەستون رەسپۋبليكاسىنىڭ، شەشەن- ينگۋش اۆتونوميالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرمەت گراموتالارى بەرىلدى. قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن جارىق جۇلدىزى  روزا ۇمبەت قىزى   2013 -جىلى 86 جاسقا قاراعان شاعىندا، ۇزاققا سوزىلعان اۋىر ناۋقاستان كەيىن قايتىس بولدى.

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى