مەركەلدىڭ كيەۆكە ساپارى جانجالدى باسۋعا دەگەن ءۇمىتتى وياتتى
ۋكرايناداعى جانجالعا قاتىستى ساۋەگەيلىك ايتۋ قيىن. ءبىراق، وسى دەمالىس كۇندەرى گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەلدىڭ كيەۆكە ساپارى بارىسىندا ۋكراينا مەن رەسەي اراسىنداعى تەكەتىرەستىڭ ءتۇيىنى شەشىلىپ، دونباستاعى قاقتىعىستى توقتاتۋعا قادام جاسالا ما دەگەن ۇمىتكە بەس ءتۇرلى سەبەپ بار.
رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين (سول جاقتا) ، گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەل (ورتادا) جانە ۋكراينا پرەزيدەنتى پەتر پوروشەنكو (وڭ جاقتا) . نورمانديا، فرانتسيا، 6 ماۋسىم 2014 -جىل.
ءساۋىر ايىندا ۋكراينانىڭ شىعىسىندا رەسەيشىل سەپاراتيستەر مەن ۋكراين ارمياسى اراسىندا قاقتىعىس باستالعالى مۇندا باتىستىڭ كوپتەگەن ساياساتكەرلەرى ارنايى كەلىپ، داۋدى شەشۋگە تالپىنىس جاساعان. ولاردىڭ اراسىندا كانادا پرەمەرى ستيۆەن حارپەر، ا ق ش ۆيتسە- پرەزيدەنتى دجوزەف بايدەن، ناتو باس حاتشىسى اندەرس فوگ راسمۋسسەن بار. ءبىراق ولاردىڭ ەشقايسىسىنىڭ ساياسي سالماعى جاعىنان انگەلا مەركەلدەن اسپايدى.
ەۋروپاداعى ەكونوميكاسى ەڭ ءىرى ەلدى باسقارىپ وتىرعان، ەۋرووداقتىڭ سىرتقى ساياسي باعدارىن انىقتاۋدا شەشۋشى ءرول اتقاراتىن گەرمانيا ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى مەركەل - كوممۋنيستىك شىعىس گەرمانيادا تۋىپ، جاستايىنان ورىسشا ءتىل سىندىرعان، سونىڭ ارقاسىندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتينمەن ەمەن- جارقىن اڭگىمەلەسە الاتىن بىردەن- ءبىر تۇلعا.
رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين (سول جاقتا) مەن گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەل فۋتبولدان الەم چەمپيوناتى فينالىنداعى گەرمانيا- ارگەنتينا ويىنى كەزىندە سويلەسىپ وتىر. ريو- دە- جاينەرو، 13 شىلدە 2014 -جىل.
گەرمانيا باسشىسى ۋكرايناعا كەلمەي جاتىپ ەكى جاققا تەڭ قارايتىن كومپروميستىك نيەتىن انىق بايقاتتى. 18- تامىز كۇنى ريگادا سويلەگەن سوزىندە ول شىعىس پەن باتىستىڭ مۇددەلەرى اراسىنداعى نازىك تەپە- تەڭدىكتى ساقتاۋعا تىرىساتىنىن مالىمدەدى. رەسەي بالتىق ەلدەرىنە نە پولشاعا شابۋىل جاساعان جاعدايدا ناتو بۇعان مىندەتتى تۇردە جاۋاپ قاتادى دەگەن ول بۇل ايماققا ناتو اسكەرى كەلمەيتىنىن دە شەگەلەپ ايتتى. كەيبىر اقپارات قۇرالدارىنىڭ جازۋىنا قاراعاندا، ول كيەۆكە تاراپتاردىڭ بارلىعى ءۇشىن ءتيىمدى بولاتىنداي كومپروميستىك جوسپار دايىنداپ كەلگەنگە ۇقسايدى.
Independent باسىلىمىنىڭ جازۋىنشا، ول جوسپارعا سايكەس قىرىم رەسمي تۇردە رەسەيدىڭ قولاستىنا وتەدى، ال ماسكەۋ وسىعان جاۋاپ رەتىندە دونباستاعى سەپاراتيستەردى قولداۋىن توقتاتادى. ۇزاق مەرزىمدى گاز كەلىسىمى ۋكراينانىڭ قىرىمدا الا الماعان تابىسىن ەسكەرە وتىرىپ جاسالادى. بۇعان قوسا جاڭا كەلىسىمدە ماسكەۋ كيەۆتىڭ ەۋرو وداقپەن ينتەگراتسياسىنا كەدەرگى كەلتىرمەۋگە، ال ۋكراينا ناتو- نىڭ قۇرامىنا كىرمەۋگە ۋادە بەرەدى- مىس. بۇل اقپاراتتىڭ قانشالىق راس- وتىرىك ەكەندىگى بەيمالىم.
تاريحي كۇندەر
مەركەلدىڭ ساپارى ەكى بىردەي تاريحي داتامەن تۇسپا- تۇس كەلىپ وتىر. 23 - تامىز كۇنى ناتسيستىك گەرمانيا مەن س س س ر اراسىنداعى شابۋىل جاساماۋ تۋرالى مولوتوۆ- ريببەنتروپ كەلىسىمىنە قول قويىلعانىنا 75 جىل تولدى. وسى كەلىسىمنىڭ ارقاسىندا س س س ر ءوزىنىڭ ىقپال ەتۋ ايماعىن انىقتاپ، بالتىق ەلدەرىن، رۋمىنيا، پولشا جانە فينليانديانىڭ ءبىر بولىگىن كۇشپەن باسىپ العانى بەلگىلى.
مۇنىڭ ەرتەسىندە ۋكراينا سوۆەت وداعىنان تاۋەلسىزدىك الۋىنىڭ 23 جىلدىعىن اتاپ وتەدى. جىل سايىن وسى مەرەكەدە اسكەري شەرۋ وتكىزەتىن ۋكراينا ۇكىمەتى بۇل ايتۋلى كۇنگە بيىل ەرەكشە ءمان بەرەتىنى تۇسىنىكتى.
كەزدەسۋ كۇنىنىڭ تاريحي داتالارمەن توقايلاسۋى تەك كەزدەيسوقتىق بولسا كەرەك. تاريح ساباقتارى بۇگىنگى ساياساتكەرلەردى ىمىراعا كەلتىرە قويماسى انىق. دەگەنمەن، ەگەر كرەمل ۋكراينادا تاعى شەگىنىس جاساپ جاتسا، وندا بۇل تاريحپەن ۇندەسەتىنى دە راس.
پوروشەنكو مەن پۋتين كەزدەسۋى
سوڭعى رەت ەكى ەل پرەزيدەنتتەرى ماۋسىم ايىندا، ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە وداقتاستار اسكەرىنىڭ نورماندياعا ءتۇسۋىنىڭ 70 جىلدىعىن ەسكە الۋ شاراسىندا كەزدەسكەن ەدى. مەركەلدىڭ ارا اعايىندىعىمەن ەكى پرەزيدەنت از- كەم ءتىل قاتىسقان. ودان ەشقانداي ناتيجە بولمادى. ەندى ولار 26 - تامىز كۇنى مينسكىدە قايتا باس قوسپاق.
نورماندياداعى مەرەكەلىك شارا كەزىندە ۋكراينا پرەزيدەنتى پەتر پوروشەنكو (سول جاقتا) رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتيننىڭ جانىنان ءوتىپ بارادى. فرانسيا، 6 - ماۋسىم 2014 - جىل.
بۇل جۇزدەسۋگە ەۋرووداق تاراپىنان ۇيىمنىڭ سىرتقى ساياسات مەكەمەسىنىڭ باسشىسى كەترين ەشتون مەن پۋتيننىڭ ايماقتاعى باستى وداقتاستارى - بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو جانە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قاتىسپاق.
بارلىق تاراپتاردىڭ رەسمي وكىلدەرى ەنەرگەتيكا، گۋمانيتارلىق كومەك، ساياسي ماسەلەلەر سياقتى ءتۇرلى تاقىرىپتاردى ۇسىنىپ وتىر. ءبىراق، پوروشەنكو مەن پۋتيننىڭ بەتپە- بەت كەزدەسەتەتىنىنە ءالى دە سەنىم جوق. دەگەنمەن، ۋكراين جاعى «ءبىراز ديپلوماتيالىق ىلگەرىلەۋشىلىك بولعانىن» اتاپ ءوتتى. ۋكراينا پرەزيدەنتىنىڭ كومەكشىسى ۆالەري چالىيدىڭ ايتۋىنشا، «بۇل سوعىستان گورى بەيبىتشىلىك تاقىرىبىن ءسوز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى» .
اسكەردىڭ ارىنى باسىلعان
ۋكراينا باسشىلىعىنىڭ كوڭىلى كوتەرىڭكى بولسا، وندا بۇل - ديپلوماتيادان گورى مايدان دالاسىنداعى جەتىستىكتەرىنىڭ ارقاسى. قارۋ- جاراعى وسال، دايىندىعى ناشار ۋكراين ارمياسى ءساۋىر، مامىر ايلارىندا ويسىراي جەڭىلگەن.
رەسەيدەن قارۋ- جاراق پەن اسكەري كومەك الىپ وتىر دەلىنگەن ماسكەۋشىل سەپاراتيستەر دونباستىڭ ءبىراز جەرىن جاۋلاپ الىپ، پريدنەستروۆە جانە ابحازيا سياقتى جىكشىل ايماقتاردا تاجىريبە جيناعان رەسەيلىكتەر باسقارعان دە- فاكتو ۇكىمەتىن قۇرىپ ۇلگەردى. ايماقتىڭ ەڭ ءىرى ەكى قالاسى - لۋگانسك مەن دونەتسك سەپاراتيستەردىڭ باقىلاۋىنا كوشتى. سەپاراتيستەر جەرگىلىكتى حالىقتى ۇرلاپ اكەتىپ، ءولتىرۋ ادىستەرىن قولدانا باستادى، ۋكراينداردىڭ اسكەري ۇشاقتارىن اتىپ ءتۇسىردى.
ۋكراينانىڭ شىعىسىنا قۇلاعان مالايزيالىق جولاۋشىلار ۇشاعىنىڭ بولشەگى جانىندا تۇرعان رەسەيشىل سەپاراتيستەر. دونەتسك وبلىسى، 18 شىلدە 2014 -جىل.
ولاردىڭ قولىندا الىس قاشىقتىقتاعى نىسانانى كوزدەي الاتىن زىمىراندار بولدى، سونىڭ كومەگىمەن سەپاراتيستەر Malaysian Airlines اۋە كومپانياسىنىڭ جولاۋشىلار ۇشاعىن اتىپ ءتۇسىردى دەگەن كۇدىك بار. وسى وقيعادان سوڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىق بۇلىكشىلەرگە كومەكتەسىپ وتىر دەگەن رەسەي باسشىلىعىنا قىسىمدى كۇشەيتە ءتۇستى.
سوڭعى اپتالاردا ۋكراينا ارمياسى ءبىراز ستراتەگيالىق جەتىستىككە جەتتى. سەپاراتيستەردىڭ اراسىنان ءدالىز سالىپ وتكەن ولار لۋگانسك مەن دونەتسكىنى قۇرساۋعا الدى، قازىر قالالاردى تولىق ازات ەتۋگە دايىندالىپ جاتىر.
شىنتۋايتىنا كەلسەك، سوعىس بىردەن توقتاي قويمايدى. مايدان دالاسىنان ءتۇرلى قاراما- قايشى اقپارات ءتۇسىپ جاتىر. رەپورتاجدارعا سەنسەك، رەسەي تانكىلەرى كەرى كەتۋدىڭ ورنىنا ۋكراينا اۋماعىنا دەندەپ ەنىپ بارادى. ەڭ قيىنى، بۇل سوعىس وتە كوپ ادامنىڭ ءومىرىن جالمادى. سوڭعى مالىمەتتەر بويىنشا، بەيبىت تۇرعىندار مەن اسكەريلەر اراسىندا 2080 ادام وپات بولعان. ءتىپتى سەپاراتيستىك كۇشتەر قارۋلارىن تاستاي قاشقان كۇننىڭ وزىندە كيەۆكە قيراعان، كۇلگە اينالعان قالالاردى قالپىنا كەلتىرۋگە تۋرا كەلەدى.
رەسەيدىڭ ەمەۋرىنى
باسىندا ماسكەۋ ۋكراينامەن تەكەتىرەستەن ۇتىپ جاتقانداي كورىنگەن. اسىرەسە قىرىم تۇبەگىنە وپ- وڭاي يە بولا قالعان رەسەي ءارى قاراي دا وسىلاي جالعاسا بەرەدى ۇمىتتەنسە كەرەك.
الايدا، سوعىس ەلدىڭ شىمبايىنا باتا باستادى. مالايزيالىق جولاۋشىلار ۇشاعىنىڭ قۇلاۋىنا ايىپتى بولعانى ءوز الدىنا، كرەمل قارجىلىق سانكتسيالاردان زارداپ شەگە باستادى. سانكتسيالار كرەمل اينالاسىنداعى بايلاردىڭ اياق- قولىن تۇساپ تاستاسا، پۋتيننىڭ شەتەلدىك ازىق- تۇلىكتى الماۋ تۋرالى باستاماسى رەسەيلىكتەردىڭ وزدەرىنە سوققى بولىپ ءتيدى.
ازىق- تۇلىك كۇرت قىمباتتاپ، ەلدىڭ اۋىلشارۋالىشىق سالاسىنىڭ مەشەل كۇيدە ەكەنى ايان بولدى. رەسەي پرەزيدەنتى ىشكى نارازىلىقتىڭ ورشۋىنەن قورقادى، سوندىقتان قازىردىڭ وزىندە ۋكراينا ماسەلەسى بويىنشا شەگىنىس جاساۋعا ەمەۋرىن ءبىلدىرىپ وتىرعان سىڭايلى. مۇنى دونباستى باسقارۋعا جىبەرگەن ماسكەۋلىك ادامدارىن كەرى شاقىرىپ، ولاردىڭ ورنىنا جەرگىلىكتى ۋكرايندىقتاردى قويعانىنان بايقاۋعا بولادى.
وتكەن اپتادا قىرىمدا ءسوز سويلەگەن پۋتين رەسەيدىڭ بۇل ايماققا دەگەن تاريحي قۇقىعىن باسا ايتقانىمەن، ەلدىڭ يمپەرياليستىك نيەتى بۇدان ارىگە بارمايدى دەگەندەي يشارا جاسادى. قازىر ماسكەۋ شەگىنە قويادى دەپ ۇمىتتەنۋ ەرتەرەك. ءبىراق رەسەي ۋكراينادان ايىرىلىپ قالسا دا، قىرىمعا دەگەن قۇقىعىن زاڭدىق تۇرعىدان بەكىتىپ السا، پۋتين ءۇشىن مۇنىڭ ءوزى ۇلكەن جەڭىس بولار ەدى.
دەيزي سيندەلاردىڭ ماتەريالىن اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان - مۇحتار ەكەي.
«ازاتتىق»
