قازاق ونەرىنىڭ ساڭلاقتارى: ەركەعالي راحماديەۆ
ول قازاق مۋزىكاسىنىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىگى بولىپ تابىلاتىن سيمفونيالىق كۇي جانرىنا نەگىز سالۋشىلاردىڭ ءبىرى. ونىڭ كوركەمدىك ءتاسىلى حالىقتىق - اندىك ماتەريالدى قازىرگى زاماندىق مۋزىكا تىلىمەن ۇندەستىرۋمەن ۇتادى.
راحمادي جابىقپايەۆتىڭ ۇلى ەركەعالي 1930 - جىلدىڭ 1 - تامىزىندا سول كەزدەگى سەمەي وبلىسىنىڭ شۇبارتاۋ اۋدانىنداعى بۇل كۇندەرى «مادەنيەت» دەپ اتالاتىن اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ول 6- سىنىپتان باستاپ «ۇلگى» كولحوزى مەكتەبىنىڭ ينتەرناتىنا ورنالاستىرىلادى. ەركەعالي وقۋدا العىر بولىپ ءوستى. 1948 - جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا كونتسەرتتىك انسامبلمەن نۇرعيسا تىلەنديەۆ، بەكەن جىلىسبايەۆ جانە باياندا وينايتىن كونستانتين وشلاكوۆتار اۋىلعا كەلەدى. ولاردىڭ ويىندا بالقاش ماڭىنداعى اۋىلدارعا ونەر كورسەتۋمەن قاتار، پ. ي. چايكوۆسكيي اتىنداعى ۋچيليشەگە دارىندى جاسوسپىرىمدەردى تاڭداپ الۋ ماقساتى دا بار ەدى. جوعارى سىنىپتاردىڭ وقۋشىلارىن تىڭداپ، سىناعان كوميسسيا مۇشەلەرى ولاردىڭ ىشىنەن ەركەعاليمەن قوسا ەسەپتەگەندە تورتەۋىن تاڭداپ الدى.
ەركەعالي 1948 - جىلدىڭ كۇزىندە دومبىرا كلاسى بويىنشا مۋزىكالىق ۋچيليشەنىڭ وقۋشىسى بولىپ قابىلداندى. ۋچيليشەنى ويداعىداي ءتامامداعان ەركەعالي 1952 - جىلدىڭ جازىندا ەمتيحانداردى جاقسى تاپسىرىپ، كونسەرۆاتوريا ستۋدەنتى اتاندى. ول قابىلداۋ سىنىندا قوبىزعا ارنالعان «تريو» پەساسىن جانە «جاسىل ورمان» ءانىن ورىندادى. ەندى ەركەعالي ل. حاميديدىڭ ۇسىنىسىمەن پروفەسسور ەۆگەني برۋسيلوۆسكيدىڭ كلاسىندا ونەرىن جەتىلدىرۋگە كىرىستى. 1957 - جىلى ەركەعالي راحماديەۆ ءوزىنىڭ ديپلومدىق جۇمىسى رەتىندە مەملەكەتتىك ەمتيحان كوميسسياسىنىڭ الدىنا «قامار سۇلۋ» وپەراسىنىڭ ءبىرىنشى ءبولىمىن ۇسىندى. ونىڭ ۇستازى ە. برۋسيلوۆسكي كەلەشەك قازاقستاننىڭ كورنەكتى كومپوزيتورى بولاتىندىعىن تانىعان- دى. وسى باعىتتا ءبىلىمىن دامىتا ءتۇسۋ ءۇشىن ەركەعالي راحماديەۆ پ. ي. چايكوۆسكي اتىنداعى ماسكەۋ كونسەرۆاتورياسىنا ءبىر جىلدىق تاربيە الۋعا كەلدى. 1962 - جىلى ماسكەۋدە جاس كومپوزيتورلار كونكۋرسىندا ەركەعالي راحماديەۆتىڭ «بالقاشتاعى كەش» اتتى حورعا ارنالعان پوەماسى ءبىرىنشى دارەجەدەگى ديپلوممەن باعالاندى. «قامار سۇلۋ» وپەرانىڭ 1963 - جىلدىڭ 15- ساۋىرىندە اباي اتىنداعى ق م ا و ب تەاترىندا قويىلۋى ۇلكەن شىعارماشىلىق شابىتقا جەتەلەدى.1970 - جىلى كومپوزيتور ەركەعالي راحماديەۆ وركەستردىڭ قولداۋىمەن ترۋبادا ورىندالاتىن «سكەرتسونى» ۆوكالدىق- حورەوگرافيالىق « قىزىل كيىز ءۇي» كومپوزيتسياسىن، م. اۋەزوۆكە ارنالعان ليريكالىق پوەما- رەكۆيەمىن، «اياستان» اتتى كانتاتاسىن جانە درامالىق قويىلىمدارعا ارنالعان «قاباعان ءيت» ، «اكە تاعدىرى» ، «سۇحباتتاسۋ» مۋزىكالارىن جارىققا شىعاردى. 1972 - جىلى وپەرا «الپامىس» تامامدالدى، وعان ىلەسە شىعارىلعان سيمفونيالىق كۇي «دايراباي» كومپوزيتور ەركەعالي راحماديەۆكە ۇلكەن جەتىستىك اكەلدى.1980 - جىلى ەركەعالي راحماديەۆ ق. مۇحامەدجانوۆتىڭ ليبرەتتوسى بويىنشا «تىڭ تۋرالى» جاڭا وپەرانى ومىرگە اكەلدى.1980- جىلدارى ەركەعالي راحماديەۆتىڭ ترۋبالىق وركەستردىڭ قوستاۋىمەن جانە سكريپكاعا ارنالعان، وركەستر دەمەۋىمەن ورىندالاتىن كونتسەرتتىك ەكى شىعارماسى تاعى دا ومىرگە كەلدى. قازاقستاننىڭ ايگىلى سكريپكاشىسى، تالاي حالىقارالىق كونكۋرستاردىڭ ۇزدىگى، پروفەسسور ايمان مۇساقوجايەۆا، قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى يۋ. ن. كلۋشكينمەن بىرگە ەكى شىعارمانى تاماشا ورىندادى. 1990-جىلداردا ەركەعالي راحماديەۆ ءوزى سۇيەتىن كامەرالىق- ۆوكالدىق جانرعا قايتادان اۋىستى. ءبىرىنشى كونتسەرتتە شاھيماردان ابىليەۆتىڭ ورىنداۋىندا ابايدىڭ ولەڭدەرىنە جازىلعان رومانستار تىزبەگى تۇتاستاي بىرنەشە تەاتر ساحنالارىندا تىڭداۋشىلاردى باۋراپ الدى.
ەركەعالي راحماديەۆتىڭ ءابىش كەكىلبايەۆتىڭ ليبرەتتاسىنا سۇيەن- گەن «ابىلاي حان» اتتى ەپيكالىق وپەراسى ەكى بولىمنەن تۇرادى. وپەرانىڭ مازمۇنى - قالماق، قوقان، حيۋا حاندىقتارىنان وتاندى، جەردى، ەلدى قورعاۋ. مۇندا بۇحار جىراۋ مەن ابىلاي حاننىڭ بەينەسى وپەرانىڭ نەگىزگى تاقىرىبى. كومپوزيتور قانداي مۋزىكا جانرىندا بولماسىن جازىلعان شىعارمالارىندا جاڭالىق ءادىسىن، ەستە قالاتىن تىڭ قاتپارلاردى اۋدارادى. ونىڭ ءاربىر شىعارماسى (وپەرالار، كونتسەرتتەر، سيمفونيالىق پوەمالار، كۇيلەر، كانتاتالار، اندەر جانە رومانستار) رەسپۋبليكانىڭ مادەني ومىرىندە ايىرىقشا ورىن الادى. ەركەعالي راحماديەۆتىڭ مەكەمەلەردەگى قىزمەتى ستۋدەنتتىك كەزىندە باستالدى. قىزدار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا وقىتۋشى بولعان- دى. ماسكەۋدەگى ماماندىعىن شىڭداۋ كۋرسىنان كەيىن 1958 - 59 - جىلدارى الماتى كونسەرۆاتورياسىندا فولكلور كابينەتىن باسقاردى، جامبىل اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك فيلارمونياسىنىڭ جەتەكشىسى، 1961 - 65 - جىلداردا قازاق ك س ر- نىڭ مادەنيەت مينيسترلىگىندە كوركەمونەر باس باسقارماسىنىڭ باستىعى، ال 1966 - جىلى اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالدى. 1967 - جىلى ول قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريانىڭ رەكتورى، 1968 - جىلى قازاقستان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ ءتوراعاسى جانە ك س ر و كومپوزيتورلار وداعىنىڭ حاتشىسى. كونسەرۆاتوريا قابىرعاسىندا تەاترالدىق فاكۋلتەت جانە رەجيسسەرلىك ءبولىم اشىلدى. كونسەرۆاتوريا جىل سايىن 170-200 دەي مۋزىكا ماماندارىن دايىندايدى. پروفەسسور ەركەعالي راحماديەۆتىڭ ۇستازدىعىمەن ءو. نەسىپحانوۆ، ت. قاجىعاليەۆ، س. ەركىمبەكوۆ، و. جانياروۆ، س. روماشەنكو، ۆ. ستريگوتسكي، : م. تايمەنكەيەۆ جانە باسقا دا دارىندى كومپوزيتورلار كونسەرۆاتوريانى تامامدادى. 1991 - 93 -جىلدار ارالىعىندا ق ر مادەنيەت ءمينيسترى قىزمەتىن اتقاردى. مۋزىكا ونەرىندە، قوعامدىق جۇمىستا جانە اتقارعان جەمىستى ەڭبەكتەرى ءۇشىن «ەڭبەك قىزىل تۋ» ، «حالىقتار دوستىعى» وردەندەرىمەن، بىرنەشە مەدالدارمەن، قازاق ك س ر- نىڭ جانە ارمەنيا، وزبەكستان، ەستون رەسپۋبليكالارىنىڭ، تاتار اۆتونوميالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ماقتاۋ گراموتالارىمەن ماراپاتتالعان. 1966 - جىلى وعان قازاق ك س ر- نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى، 1975 - جىلى حالىق ءارتىسى، 1981 - جىلى ك س ر و حالىق ءارتىسى اتاعى بەرىلدى، ال 1980 - جىلى قازاق ك س ر مەملەكەتتىك سىيلىعى تاپسىرىلدى .
راحماديەۆ ابايدىڭ «كەڭىل قۇسى قۇيقىلجىر شارتاراپقا.. .» ، «قالىڭ ەلىم، قازاعىم، قايران جۇرتىم.. .» ، «قارا قاتىنعا.. .» ، «كوڭىلىم قايتتى دوستان دا، دۇشپاننان دا.. .» ، «جاز.. .» ، «جاقسىلىق ۇزاق تۇرمايدى.. .» دەگەن ولەڭدەرىنە ءان- رومانستار جازدى.
