الەكسەي ني: مەنىڭ كەتۋىمە قىتايدان كەلگەن قىزدار مەن سۆەتلانا پودوبەدوۆا جول بەرمەدى
ريو-دە-جانەيروداعى وليمپيادا ويىندارى ونىڭ ومىرىندەگى التىنشى وليمپيادا بولماق. سول دودادا ونىڭ شاكىرتتەرى تاعى دا تۇعىر بيىگىنەن كورىنەدى. وعان ەش كۇمان كەلتىرمەيمىز. ويتكەنى، شاكىرتتەرىنىڭ جەتىستىگىنە ول ءبىزدى الدەقاشان سەندىرىپ قويعان.
- الەكسەي گەنناديەۆيچ، ءسىزدىڭ سپورتقا دەگەن قىزىعۋشىلىعىڭىز قالاي باستالىپ ەدى؟
- مەن جامبىلدا دۇنيەگە كەلدىم. قالامىزداعى حيمپوسەلوك ىقشام اۋدانىندا تۇردىم. بىزدە زاۋىتتىڭ فۋتبول كومانداسى بولاتىن. سول كوماندادا ويناپ، تەك فۋتبولمەن ءومىر سۇردىك. تاڭ اتىسىمەن كوشەگە شىعىپ، دوپ قۋۋعا اۋەستەنەمىن. بىزدە فۋتبول داستۇرگە اينالدى دەسەم دە بولادى. 10 جاسىمدا الادوپ ۇيىرمەسىنە كەلىپ، 4 سىنىپتان 8- سىنىپقا دەيىن فۋتبولمەن شۇعىلداندىم. ءاربىر جامبىلدىق جىگىتتەر سياقتى، تەنتەكتەۋ دە بولدىم (كۇلدى). تەمەكى شەكتىم، توبەلەستىم. ول كەزدە ءبىزدىڭ قالا ءتۇرلى اۋداندارعا بولىنەتىن. ال مەن تۇراتىن حيمپوسەلوك ەڭ مىقتى، مارتەبەسى جوعارى جىگىتتەردىڭ مەكەنى. قورىتا ايتار بولسام، سول كەزدە مەن كوپ نارسەگە اۋەستەنىپ كەتتىم دە، سوڭىندا مەنى كوماندادان شىعارىپ جىبەردى.
باپكەرىم مەنىڭ شىلىم شەگىپ تۇرعانىمدى كورىپ قالىپ، دەرەۋ جازالاعان. نەگىزى، مەنىڭ تەمەكىگە اۋەستىگىم تەك سىلتاۋ عانا ەدى. ويتكەنى، شىلىم شەگەتىنىمدى ءبارى بىلەتىن. ويىن كەزىندە بويىم قاتتى ۇزىن بولماعاندىقتان، جوعارىداعى تالاستا جەڭىلىپ قالاتىنمىن. ونىڭ ۇستىنە، مەن ورتالىق جارتىلاي قورعاۋشىنىڭ مىندەتىن اتقاردىم. ءيا، ءتارتىپ جونىنەن ماسەلەلەر مەندە دە بولدى. مەنىڭ الدىڭعى شەپتە ويناپ، گول سوققىم كەلەتىن. الايدا، باپكەرىمىز ۇنەمى قورعانىسقا قويا بەردى. مىنە، بار گاپ وسىندا جاتىر. شىنى كەرەك، ءبىزدىڭ كوماندا وتە جاقسى وينادى.
كەزىندە بۇكىلوداقتىق «بىلعارى دوپ» دوداسىندا ەكىنشى ورىن العانىمىز دا بار. بۇل جارىس ماسكەۋدە وتكەن ەدى. شامامەن، التىنشى سىنىپ وقىپ جۇرگەن كەزىمىز. فينالدا ماسكەۋ قۇراماسىنان ۇتىلدىق. نەگىزى، ولارعا تورەشىلەر دە كومەكتەستى. ءبىزدىڭ كوماندامىز شابۋىلداۋشى مانەردە ەدى. ۇنەمى گول سوعاتىنبىز. جىگىتتەردىڭ ءبارى قارسىلاستىڭ ايىپ الاڭىندا جۇرەتىن. ەسەسىنە، قارىمتا شابۋىلدا كوپ دوپ جىبەرىپ الاتىن ەدىك قاقپاعا. باپكەرىمىزگە قاراعاندا، بىزگە وسىنداي فۋتبول ۇنايتىن (كۇلدى). سەبەبى، وتە كوڭىلدى بولدى ءبارى.
- ال اۋىر اتلەتيكاعا قالاي بەت بۇردىڭىز؟ قانشا دەگەنمەن، فۋتبولدان زىلتەمىرگە ءوتۋ وڭاي ەمەس قوي...
- فۋتبولدان قول ۇزگەن سوڭ، باسقا ءبىر ىسپەن شۇعىلدانعىم كەلدى. سەبەبى، كۇش-قۋاتىم بويىما سىيماي ءجۇر. بىردە دوسىم ەكەۋمىز بي كەشىنەن شىعىپ، زاۋىت جۇمىسشىلارى جاتتىعاتىن جەرتولەگە باس سۇقتىق. بۇل ەندى اۋەسقوي سپورتشىلاردىڭ تىرلىگى بولاتىن. اركىم ءوز دەنساۋلىعى، قىزىعۋشىلىعى ءۇشىن اۋىر اتلەتيكامەن اينالىسىپ، زىلتەمىردى ەرمەك قىلاتىن. ءبىز دوسىم ەكەۋمىز كىم قانشا كەلى كوتەرەدى دەپ، ءوزارا جارىسا باستادىق.
مەن ول كەزدە 47 كەلى تارتامىن دا، 50 كەلىلىك زىلتەمىردى وڭاي كوتەرەمىن. وسىدان سوڭ، باپكەر كوزىنە ءتۇستىم. ول مەنى اۋىر اتلەتيكاعا كەلسەڭشى دەپ ۇگىتتەي باستادى. مەن ەندىگى 10- سىنىپ وقۋشىسى ەدىم. وتە ارىق بولعاندىقتان، قىزدارعا ۇناۋ ءۇشىن دەنەمدى شىنىقتىرۋدى ويلادىم (كۇلدى).
مىنە، سول كەزدە باپكەرىم دە ۇستاي قالدى. ەگەر جاتتىعا بەرسەڭ، بۇلشىق ەتتەرىڭ بىلەۋلەنىپ شىعادى دەدى. ونىڭ ۇستىنە، مەن زالداعى اعايلارعا قاتتى ۇناۋشى ەدىم. جۇمىستان شىعىپ، جاتتىعۋعا بەت بۇرعان ءاربىر ادام ماعان كىشكەنتاي دا بولسا ءادىس-ءتاسىل ۇيرەتىپ كەتەتىن. ال ماعان مۇنىڭ ءبارى وتە قىزىق بولدى. وسىلايشا، ءومىر بويى سەرىگىمە اينالعان اۋىر اتلەتيكا الەمىنە ەنىپ كەتتىم.
- ياعني، اۋىر اتلەتيكا سىزگە بىردەن ۇنادى عوي؟
- مەن ءارتۇرلى سپورت تۇرلەرىنىڭ باسىن شالىپ كوردىم. كۇرەس تە، بوكس تا بار. ايتپاقشى، بوكسقا بارعانىمنىڭ ءوزى كۇلكىلى حيكايا بولعان. سەرىك قوناقبايەۆتاي داڭقتى بوكسشىنى تاربيەلەگەن تانىمال باپكەر يۋري اندرەيەۆيچ تسحاي مەنىڭ جاقىن تۋىسىم. ناقتىراق ايتسام، انامنىڭ نەمەرە اعاسى بولىپ كەلەدى. سول اعامنىڭ مەنى بىردە شارشى الاڭعا شىعارعانى بار. بالالار مەنى بۇرىشقا تىعىپ الىپ، سوعا باستايدى. مەن ولارعا جاۋاپ قاتامىن دەپ، اياعىممەن تەۋىپ، بەلدەن تومەن ۇرا باستادىم. مىنە، وسىدان سوڭ قۋىپ جىبەردى مەنى زالدان (كۇلدى).
كوشەدەگى توبەلەس پەن بوكس ءبىر-بىرىنە مۇلدە ۇقسامايدى ەكەن. سول كەزدە ۇيرەنگەن ادىستەرىم ماعان جەتكىلىكتى ەدى. ال نەگىزىندە، اۋىر اتلەتيكاعا مەن 10- سىنىپتا كەلدىم. جاسىم 16 نەمەسە 17 دە بولۋى كەرەك. بۇل وتە كەش مەرزىم. مۇنداي جاستاعى جىگىتتى ۇيىرمەلەرگە مۇلدە المايتىن. بۇل قازىر عوي، اقشا بەرىپ، كەز-كەلگەن جەرگە باس سۇعىپ كەتەتىندەرى. بۇرىن ونداي بولعان جوق. مەن سپورتشىلارى وتە از سالماق دارەجەسى، 52 كەلىگە تاپ بولدىم. سونىڭ ارقاسىندا عانا ۇلكەن سپورتقا جولداما الدىم. جولىم بولىپ كەتتى. ويتكەنى، ورتا جانە اۋىر سالماقتاعىلار وتە كوپ ەدى دە، جەڭىل سالماقتىلار از بولعان. باپكەرىم ءۇشىن سپورت شەبەرىنەن گورى، مەنى جارىسقا اپارعان تيىمدىرەك.
مەن «ترۋد» قوعامىنىڭ اتىنان، كەيىن «بۋريەۆەستنيك» پەن «قايراتتىڭ» اتىنان جارىسقا شىعىپ ءجۇردىم. بۇل قوعامدىق بىرلەستىكتەردە كيم دە، پاك تا بولعانىمدى جاسىرىپ قايتەمىن (كۇلدى). ءبىر رەت ۇستالىپ قالا جازداعانىم بار. جارىس باستالاتىن كەز. جۇرگىزۋشى ءبىر ادامنىڭ تەگىن حابارلاپ جاتىر، ال مەن ءمان بەرىپ تۇرعان جوقپىن. سويتسەم، ول مەنىڭ «سۋ جاڭا» تەگىم ەكەن عوي. ۇمىتىپ كەتىپپىن. تەك باپكەرىم ىمداعان سوڭ عانا ءتۇسىندىم ءبارىن.
وسىنداي ءبىر قىزىق بولعان (كۇلدى). ۋاقىت وتە كەلە ءبارىن ۇيرەندىم. سپورتتىڭ بۇل ءتۇرى وزىمە قاتتى ۇنايتىنىن، قىزىعۋشىلىقتىڭ بار ەكەنىن ءتۇسىندىم. قالاي كۇرەسۋ كەرەكتىگىن، تاكتيكالىق ويىنداردىڭ قالاي بولاتىنىن ۇعا باستادىم. سودان سوڭ، ءوزىمىزدىڭ گيدرومەليوراتيۆتى- قۇرىلىس ينستيتۋتىنا ءتۇستىم. فرۋنزە دەنە شىنىقتىرۋ ينستيتۋتىنا بارعىم كەلگەن، ءبىراق رايىمنان قايتارىپ تاستادى. ءبىزدىڭ ينستيتۋتتىڭ نامىسىن قوناقبايەۆ، اعايىندى بايشولاقوۆتار سىندى تانىمال سپورتشىلار قورعاعان.
تالاي رەت اۋىل-شارۋاشىلىعى ينستيتۋتتارى اراسىنداعى ك س ر و سپارتاكياداسىندا توپ جاردىق. سودان سوڭ، «ك س ر و سپورت شەبەرى» اتاعىن دا كوپ كۇتتىرمەي الدىم عوي. بەس جىل بويعى وقۋ اياقتالىپ، جاسىم 22 گە كەلگەندە جوسپار بويىنشا مەنى پاۆلودارعا جىبەردى. جارتى جىل سولتۇستىك وڭىردە جۇمىس ىستەپ، جامبىلعا قايتا ورالدىم. ويتكەنى، ول جاققا ۇيرەنىسە المادىم. سپورت شەبەرى دەگەن اتاعىم جاتتىقتىرۋشى قىزمەتىن اتقارۋىما سەپ بولدى.
ءوزىمنىڭ باپكەرىمە قايتا ورالىپ، وعان كومەكتەستىم. مەكتەپتەرگە بارىپ، تالانتتى بالالاردى ىزدەستىرە باستادىم. ازداپ ءوز بىلگەنىمدى دە ۇيرەتەمىن. ەڭ تالاپتى دەگەن بالالاردى ۇستازىما تاپسىرامىن. 1984-1986- جىلدار وسىلاي زىرعىپ كەتتى.
- باپكەرلىك جۇمىس جانىڭىزعا جاقىن با ەدى؟
- ءيا. ماعان ۇنادى. ءتىپتى، الەم چەمپيونىن شىعارسام دەگەن ارمان پايدا بولدى. الايدا، الاقانداي جامبىلدا جۇمىس ىستەۋ، بۇل ارماندى ورىنداۋ مۇمكىن ەمەس. ورتالىققا، ەلىمىزدىڭ ءىرى قالاسى الماتىعا جول تارتۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىندىم. تەز ارادا، سول كەزدەگى استانامىزعا كەلدىم. قالاعا كەلگەندە، مەنىڭ ەشتەڭەم بولعان جوق. ۇلكەن قالاعا كەلدىم دە، قينالۋ دا، قىسىلىپ-قىمتىرىلۋ دا جوق. 1986- جىلدارى الماتىدا ك ا ز ك س ر مەن ك س ر و-عا ەڭبەك سىڭىرگەن 15 تەن اسا جاتتىقتىرۋشى بولدى. كوپتەگەن ۇلى باپكەرلەر مەنى ماڭايىنا دا جولاتقان جوق. مەنى تىم پىسىق كورەتىن. «بۋريەۆەستنيكتە» سانكوۆدەگەن باپكەر بولاتىن. ءبىز ەرتەدەن تانىس ەدىك. سول عانا ماعان جۇمىس تاۋىپ بەردى.
مەنى قىزمەتكە العانى ءۇشىن قاسىنداعى جاتتىقتىرۋشىلارى دا ءبىراز سىنعا العان. مەن جاس بالالاردى جيناپ، ۇزدىكتەرىن سول سانكوۆقا تابىستاۋمەن اينالىستىم. وسىلايشا، بارلىق سپورتتىق قوعامدار قۇردىمعا كەتەتىن 1988- جىلعا دەيىن جۇمىس ىستەدىك. سپورتتىق قوعامدار جۇمىسىن توقتاتقان سوڭ، مەن دە قىسقارىپ قالدىم. الايدا، سول كەزدىڭ وزىندە ماعان كوڭىل ءبولىپ ۇلگەرگەندەر بار ەدى. ساۆو جانىنداعى س ك ا-12 دە چاپايكين اتتى باپكەر بولاتىن. سول مەنى وزىنە شاقىردى. مەن جالعىز بارماي، قاسىمدا جاتتىعاتىن جاستاردى دا ەرتە كەتتىم.
ءبىزدىڭ كوماندامىز وتە مىقتى بولدى. تاڭنان كەشكە دەيىن جاتتىعامىز. كوپتەن كۇتكەن قالالىق بىرىنشىلىكتە مەن جامبىلدان اكەلگەن جىگىتتەر الماتىلىق جاستارعا جۇلدە ۇستاتقان جوق. شىنىن ايتقاندا، جەرگىلىكتى سپورتشىلار سىرتتان كەلگەندەرگە قاراعاندا، وتە ءالسىز ەدى. تەك شەتتەن كەلگەن جاستارعا ەل كوزىنە ءتۇسۋ قيىنىراق بولدى. مەندە لەونيد يۋن اتتى جىگىت جاتتىقتى. 17 جاسىندا ول ەل چەمپيوناتىن جەڭىپ الدى دا، 20 جاسقا دەيىنگى جاستار اراسىنداعى ك س ر و چەمپيوناتىنا قاتىسىپ، ءتورتىنشى ورىننان كورىندى. لەنيانىڭ جەتىستىگىنەن سوڭ، مەنىمەن الماتىلىقتار عانا ەمەس، رەسپۋبليكا كولەمىندەگى ماماندار دا ساناسا باستادى. يۋننان سوڭ، مەندە جاتتىققان بىرنەشە بالا ك س ر و جاستار قۇراماسىنا قابىلداندى. ال 1990 - جىلى مەنى جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى ق ا ز ك س ر قۇراماسىنىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسى ەتىپ سايلادى.
- ول كەزدەر كۇنى ەرتەڭ نە بولارىن بولجاپ بىلمەيتىن قيىن كەزەڭ ەدى عوي...
- ءيا. ءبىراق، جاعدايدىڭ قيىندىعىنا قاراماستان، ءبىز جاتتىعۋدى جالعاستىرا بەردىك. 1992 - جىلى كەڭەس وداعى قۇلادى. سول كەزدىڭ وزىندە ءبىز بىرىككەن ەلدەر دەگەن تۇسىنىكسىز ەلدىڭ اتىنان جارىسقا قاتىسىپ، 1993 - جىلى مەن جاستار قۇراماسىن الەم چەمپيوناتىنا اپاردىم. بۇل ۋاقىتتا قازاقستان العاش رەت تاۋەلسىز ەل رەتىندە ءوز سپورتشىلارىن دوداعا قوستى. اتالعان سىندا ءبىز ءۇش جۇلدە جەڭىپ الدىق.
اڭگىمە بولعان سوڭ، سول كەزەڭدەر تۋرالى دا ءبىر اۋىز ايتا كەتەيىن. الماتىدا ەشقانداي جاعداي بولماعان سوڭ، ءبىز قۇرامانى ۇشتوبەدە دايىندادىق. اقشا جوق. جاتتىعۋعا ساناۋلى تيىن عانا بەرەدى. ءبىز ءوز كۇشىمىزبەن كۇن كوردىك. بىرەۋلەرى ازىق-تۇلىك تاپسا، ەندى ءبىرى قول ۇشىن سوزاتىن اتىمتاي جومارت ازاماتتاردى ىزدەي باستادى. قۇراماداعى جىگىتتەردىڭ كوبى سول ۇشتوبە جاقتان بولاتىن. لازار دوننىڭ ۇشتوبەدە جاتتىعۋعا ىڭعايلى بازاسى بار. سول دا كوڭىلگە مەدەۋ ەدى. قازىر ويلاپ قاراسام، سونداي اۋمالى-توكپەلى زاماندا جاستار اراسىنداعى الەم چەمپيوناتىنان ءۇش مەدال الۋ جاقسى كورسەتكىش ەكەن.
- ءسىزدى ۇلتتىق قۇراماعا باس باپكەر ەتىپ تاعايىنداعاندا، 33 جاستا بولعان ەكەنسىز...
- 1993 - جىلى ۇلتتىق قۇراماداعى ەكى سپورتشى دوپينگپەن ۇستالىپ، سول كەزدەگى باس باپكەر الەكساندر ستەرليكوۆ قىزمەتىنەن كەتتى. ۇلتتىق قۇرامانى ۆلاديمير پەترەنكو قابىلداپ الدى. سول جىلى وتكەن الەم چەمپيوناتىندا تاعى ءبىر سپورتشىمىز دوپينگپەن ۇستالدى. ال ءبىز جاستار اراسىنداعى الەم چەمپيوناتىنان جاقسى كورسەتكىشپەن ەلگە ورالىپ جاتىر ەك. ءبارى ريزا. 1994 - جىلدىڭ باسىندا ءبىرعانىم ءايتىموۆا سپورت ءمينيسترى قىزمەتىن اتقاراتىن. مينيستر باس باپكەردى داۋىس بەرۋ ارقىلى تاڭداۋدى ۇسىندى.
تالاسقا تۇسكەن مەن جانە پەترەنكو. سول تاڭداۋدا 19:2 ەسەبىمەن جەڭدىم. ول كەزدەرى مەنىڭ وتاندىق اۋىر اتلەتيكاداعى اتاعىم جامان ەمەس ەدى. ونىڭ ۇستىنە، باپكەرلەرمەن بىرگە كوپ ەڭبەك ەتتىم. جاستار قۇراماسىنا قابىلدانعان جىگىتتەر تانىستىقتىڭ ارقاسىندا ەمەس، تازا ەڭبەكپەن كەلگەن سپورتشىلار بولاتىن. وسى تۇرعىدان العاندا، ەڭبەگىمە ەشكىم ءمىن تاعا المادى.
1994 - جىلدىڭ 6- قاڭتارى كۇنى ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى ەتىپ تاعايىندادى. مەنىڭ الدىما كۇزدە حيروسيمادا وتەتىن ازيا ويىندارىنان التىن الۋ مىندەتىن قويدى. ەگەر التىنسىز قالساق، قىزمەتتەن شىعاراتىن ەدى. ياعني، سىناق مەرزىمىندە بولدىم.
- مۇنداي ساتتە جاۋاپكەرشىلىك جۇگى اۋىرلاپ كەتكەن شىعار؟
- ءيا. ونىڭ ۇستىنە، مەندە كوپ تاجىريبە بولعان جوق. ەسەسىنە، جىگەر بولدى، جۇمىسقا دەگەن ىنتا، ەڭبەككە قۇشتارلىق تابىلدى بويدان. ەسكى سالتتان اينىماعان كەيبىر باپكەرلەردىڭ مەنىڭ اياعىمنىڭ اسپاننان كەلۋىن كۇتىپ وتىرعانىن دا جاسىرمايمىن. ۇلتتىق قۇراماداعى ءبىزدىڭ باستى جۇلدىزىمىز، 1988- جىلعى وليمپيادا چەمپيونى اناتولي حراپاتىي دا وزىنە ەرەكشە كۇتىم تالاپ ەتە باستادى. ول مەنەن ەكى جاس كىشى ەدى. سوندىقتان، جوعارىداعىلارعا مەنى ورنىمنان الۋ كەرەكتىگىن ايتىپ، شاعىمدانا باستادى. قازىر مۇنىڭ ءبارىن ەسكە الۋ كۇلكىلى ماعان.
حراپاتىي بىرەسە كوماندادان كەتەدى، كوڭىلى قالاسا قايتىپ كەلەدى. اقىرى باپكەرى ستەرليكوۆپەن بولەك جاتتىققان ول ازيادادا ساتسىزدىككە ۇشىرادى. ازيا ويىندارىندا ونىڭ سالماعىندا تاعى ءبىر ماكاروۆ دەگەن جىگىتتى شىعاردىم. سەمەي جاقتان. ول حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى دە بولماعان، جاي عانا ك س ر و سپورت شەبەرى. سول ماكاروۆ ازيا ويىندارىندا التىن الدى. ال حراپاتىي كۇمىسپەن شەكتەلدى. مەن تاكتيكالىق تۇردە ولاردان وزىپ كەتتىم. ستەرليكوۆ تاكتيكالىق تۇرعىدا كوپ قاتەلىك جىبەرەتىن. ال مەن بۇل جاعىنان قاتتى قينالمايمىن، ۇلكەن مەكتەپتەن ءوتتىم. ەلدىڭ ءبارى ازيا ويىندارىندا جاپ-جاس بالانىڭ وليمپيادا چەمپيونى، الەمنىڭ بەس دۇركىن جەڭىمپازى حراپاتىيدى التىنسىز قالدىرعانىنا تاڭداندى.
ماكاروۆتىڭ جۇلدىزدى شاعى ەدى ول. ناتيجەسىندە، ءبىز ءۇش التىن الدىق: ماكاروۆ، نيۋ جانە كوپىتوۆتار چەمپيون اتاندى. قوسىمشا كۇمىس پەن قولادان دا كەندە قالمادىق. ماعان بىردەن «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى» اتاعىن بەردى دە، 96- جىلعى اتلانتا وليمپياداسىنا دەيىن كەلىسىم-شارتتى ۇزارتتى. تاعى دا وليمپيادادان مەدال الۋ تۋرالى شارت قويدى. ەگەر الماساڭ قىزمەتتەن كەتىرەمىز دەدى. جالپى، ماعان ۇنەمى ءوزىمدى دالەلدەۋ كەرەك ەدى.
- كەيىن حراپاتىيمەن ءتىل تابىستىڭىزدار عوي...
- ءيا. ول كەشىرىم سۇراپ، تابىسپاق نيەتپەن كەلدى. مەنىڭ بارلىق تالابىمدى ورىندايتىنىن، ايتقانىمدى تىڭدايتىنىن جەتكىزدى. ناتيجەسىندە مەن وعان 1995- جىلعى الەم چەمپيوناتىندا قولا جۇلدە مەن وليمپياداعا جولداما الۋعا كومەكتەستىم. ال 1996- جىلعى اتلانتا وليمپياداسىندا ول كۇمىس جۇلدەگەر اتاندى. ول كەزدە ءبىز ۇلكەن تۇسىنىستىكپەن جۇمىس ىستەدىك. ناتيجەسى قانداي؟ كەرەمەت! ول 33 جاسىندا وليمپيادانىڭ كۇمىسىن ۇتىپ الدى. 92- جىلعى بارسەلونا وليمپياداسىنا دايىندىق كەزىندە ول ستەرليكوۆپەن بىرگە ۇلكەن ساتسىزدىككە ۇشىراپ، جولداما الماق تۇگىلى، نەگىزگى قۇرامعا دا قوسىلا الماعان. سوندىقتان، بۇل ونىڭ ومىرىندە سەۋلدەن كەيىنگى ەكىنشى وليمپيادا بولدى.
اتلانتاداعى تابىستان سوڭ قاناتتانعان حراپاتىي ءوز كۇشىنە سەنىپ، سيدنەيدە دە جۇلدەگە تالاسامىن دەپ دايىندالدى. مەن وعان 37 جاسقا كەلىپ، وليمپيادادان جۇلدە الۋ مۇمكىن ەمەس دەپ ايتقانمىن. ءسويتتىم دە، سەرگەي فيليمونوۆقا ءۇمىت ارتتىم. ناتيجەسىندە حراپاتىي وليمپيادادا «ب» توبىندا ونەر كورسەتتى دە، فيليمونوۆ قولا جۇلدەگەردەن 2 كەلى كەم كوتەرىپ، ءتورتىنشى ورىنعا تۇراقتادى. سودان سوڭ، مەنى كىنالاۋشىلار كوبەيدى. سيدنەيدەن قۇر قول كەلگەن سوڭ، ارينە، كىنالايدى. ول جاقتا مىناداي وقيعا بولعان. ارمياندار داۋلاسىپ ءجۇرىپ «ا» توبىنا وزدەرىنىڭ سپورتشىلارىن قوستىرعان سوڭ، سەرگەيدى تومەنگى توپقا جىبەردى. «ب» توبى كۇندىز ءوز كۇشتەرىن سىناسا، ءبىرىنشى ءنومىرلى سپورتشىلاردىڭ جارىسى كەشكى ۋاقىتقا جوسپارلانادى. ەگەر ءبىز كەشكى سەسسيادا ونەر كورسەتكەندە، مەدال الاتىنىمىز انىق ەدى. ويتكەنى، قانداي ناتيجەگە ۇمتىلۋ قاجەتتىگىن ءبىلىپ وتىرار ەدىك قوي...
- وسىدان سوڭ، ءسىزدى ۇلتتىق قۇرامادان كەتىردى مە؟
- سول 2000 - جىلعى ازيا چەمپيوناتىندا ءبىز قىتايلىقتاردى كەيىنگى قالدىرىپ، كوماندالىق ەسەپتە ءبىرىنشى ورىن الدىق. قىتاي سپورتشىلارى ەكى مارتە بىردە-ءبىر مۇمكىندىگىن پايدالانا المادى. مۇنداي نارسە ءتىپتى تاريحتا بولماعان. وسىعان قاراماستان، قۇرلىق سىنىنداعى قارسىلاستار وتە مىقتى ەدى. الايدا، بارىنەن بۇرىن وليمپياداداعى كورسەتكىشىمىز ماڭىزدى. كوماندا ساتسىزدىگىنە مەنى كىنالاعان سوڭ، قۇرامادان كەتىپ، بيزنەسكە بەت بۇردىم.
مەنىڭ قۇرىلىسشى دەگەن ماماندىعىم بار بولعان سوڭ، وسى سالادا ءبىراز نارسەنى تۇسىنەتىن ەدىم. ءىسىم دە بىردەن ورگە دومالادى. باۋىرىم ۆيكتور ەكەۋمىز بۇل سالادا تابىستى ەڭبەك ەتتىك. ءۇي سالدىق. سول كەزدەرى ءۇي سالۋ قارقىنى ارتىپ تۇرعان. ءبىر ايدا مەن ۇلتتىق قۇرامادا الاتىن ءبىر جىلدىق تابىسىمنان ارتىق اقشا تاۋىپ ءجۇردىم. 2001 - جىلدىڭ باسىندا ۇلتتىق قۇرامانى حراپاتىي باسقاردى. ءبىر جىل بويى ول كوماندادانى ەشقانداي جارىسقا: نە الەم چەمپيوناتىنا، نە ازيا بىرىنشىلىگىنە اپارعان جوق.
ءتىپتى، سپورتشىلاردىڭ باسىن قوسىپ، بىرىكتىرە المادى. سپورتشى بولۋ ءبىر بولەك تە، باپكەر بولۋ مۇلدە بولەك نارسە. ول وزىنە كىم كەلىپ قوسىلاتىنىن كۇتىپ وتىرادى. ال سپورتتا بۇلاي ىستەۋگە بولمايدى. ۇنەمى بايلانىستا بولىپ، كەلىسىمگە كەلىپ، وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىن وتكىزىپ، ءتىل تابىسا ءبىلۋ كەرەك. ول كەزدە داۋلەت تۇرلىحانوۆ سپورت ءمينيسترى ەدى. سول كىسى حراپاتىيعا كومەكتەسىپ، مەملەكەتتىك باپكەر رەتىندە قۇراماعا قايتا ورالۋىمدى ءوتىندى. مەن كەلىستىم. ءبىراق، جەكە كاسىبىمدى دە تاستامايمىن دەپ تالاپ قويدىم. تەك ۇيىمداستىرۋ ىستەرىنە كومەكتەسەتىنىمدى ايتتىم. بۇل 2002 - جىلداردىڭ ورتا تۇسى ەدى. الدا پۋسانداعى ازيا ويىندارى كۇتىپ تۇر. سپورتشىلار مەن باپكەرلەر ادەتتەگىدەي بويكوت جاريالاۋعا دايىن.
سوندىقتان، بار ماسەلەنى مەن ارقىلى شەشۋگە تىرىسادى. نەگىزى، ازيا ويىندارىنا باراتىن سپورتشىلار قۇرامىن ول انىقتاۋى كەرەك. الايدا، اناتوليدە ماعان ءوز باپكەرىنە دەگەن قارىم-قاتىناس ساقتالعان. كوپ نارسەنى ايتۋعا قىسىلادى. كەيىن جۇمىس ىستەۋىمە كەدەرگى كەلتىرەدى دەپ، مەنىڭ ۇستىمنەن قايتا شاعىمدانا باستادى. ءبىر ايدان سوڭ حراپاتىي ءوز ەركىمەن ارىز جازىپ، جۇمىستان كەتتى. بۇل شىلدەنىڭ كەزى.
ال قازاندا ازيا ويىندارى وتەدى. جىلدىڭ ەڭ ايتۋلى دوداسىنا نەبارى 2 اي عانا قالدى. ءبارى ماعان ۇلتتىق قۇرامانى باسقارۋ تۋرالى ايتا باستادى. مەن كەلىسكىم كەلمەي: «ازياداعا دايىندىقتى بۇزعان ادام كىم، ناتيجەگە سول جاۋاپ بەرسىن. مەن 2004 - جىلعى افينى وليمپياداسىنا عانا جاۋاپتىمىن» دەيمىن. الايدا، باسقا تاڭداۋ جوق بولعان سوڭ، ىسكە كىرىسە باستادىم. ەكى اي ىشىندە قارقىندى دايىندالىپ، پۋساننان ءۇش التىن الدىق: احمەتوۆ، فيليمونوۆ جانە تانيا حروموۆا توپ جاردى.
- 2004 - جىلعى وليمپيادا ويىندارىندا ءسىزدىڭ التىن الامىز دەپ بەلدى بەكەم بۋعانىڭىزدى بىلەمىز. الايدا، التىنسىز قالدىق. نەگە؟
- ءبىز ول كەزدە ەنۆەر تۇركەلەريمەن تايتالاستىق. ناتيجەسىندە، ونىڭ سپورتشىسى التىن، ءبىزدىڭ سەرگەي فيليمونوۆ كۇمىس جۇلدە الدى. ەكى كەلىگە كەم كوتەرىپ، ۇتىلىپ قالدىق. ەسەسىنە، بۇل ىسىمىزدەن قورىتىندى شىعاردىق. بىزگە ءبىلىم جەتىسپەيتىنىن تۇسىندىك. داۋلەت تۇرلىحانوۆ كەلدى دە: «بەيجىڭدا التىن الۋ ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەت؟» دەپ سۇرادى. ال مەن بىردەن: «قۇراماعا تۇركەلەريدى شاقىرتۋ كەرەك» دەدىم. تۇركەلەري ءوز ەلىنە ءۇش التىن اپەرگەن سوڭ، ونى بىزگە جىبەرە قوياتىنىنا داۋلەت بولات ۇلى سەنە قويمايدى.
مەن ەنۆەرمەن سويلەسىپ ەم، ول ناقتى جاۋاپ بەرگەن جوق. اقىرى ول بىزگە كەلدى. جاستارىمىزعا قارادى دا، تالاپتىلاردىڭ بارىن كورىپ، كەلىسىمگە كەلدى. ونىڭ مىندەتى وليمپيادا چەمپيونىن شىعارۋ ەدى. ول ءيليندى ءوز قاراماعىنا الدى دا، 10 ايدان سوڭ الەم چەمپيونى اتاندىردى.
- 2000 - جىلداردىڭ باسىنان بەرى ءسىز جاس سپورتشىلارعا سەنىم ارتىپ ءجۇرسىز...
- ءيا. ويتكەنى، جاسى كەلگەن سپورتشىلارمەن الىسقا بارمايتىنىمىزدى ءبىلدىم. مەيىلىنشە جاستارعا مۇمكىندىك بەرسەك قانا، ناتيجە جاقسارادى. سول فيليمونوۆتىڭ ءوزى كەڭەس مەكتەبىنىڭ تاربيەلەنۋشىسى ەدى. بەيجىڭدە جاقسى كورىنۋ ءۇشىن، اسىعۋ قاجەت بولدى. ناتيجە جامان ەمەس: نەكراسوۆا، گرابوۆەتسكايا، يلين - بارلىعى دا ءوز مەكتەبىمىزدىڭ، ءوز ەلىمىزدىڭ ۇلاندارى.
- بەيجىڭدەگى تابىسقا دەيىن سىزدە باپكەرلىك قىزمەتتەن كەتەمىن دەگەن وي بولمادى ما؟
- قيىن كەزەڭدەر بولمادى ەمەس، بولدى. اسىرەسە، قارجى تاپشىلىعى قاتتى سەزىلگەن توقسانىنشى جىلداردى ۇمىتۋ مۇمكىن ەمەس. قاتتى ايتاتىن بولساق، بارىنە ورتاق كورپە بەرەتىن. ال ول كورپەنى اركىم جان-جاققا تارتقاندا كىمگە جەتكىزەسىڭ؟ تەك قانا ەرەسەكتەرگە جەتتى. وسىلايشا، ءومىر سۇرۋگە تىرىستىق. بيزنەسپەن اينالىسقان كەزىمدە، ماتەريالدىق تۇرعىدان وڭايىراق بولدى ماعان. ويتكەنى، وتباسىم، ەكى بالام بار. ولاردى اسىراپ، ءبىلىم بەرۋ كەرەك. الايدا، وتباسىمنىڭ بار مۇقتاجىن جاۋىپ وتىرسام دا، مەندە كەرەمەت سەزىم بولمايتىن.
ومىرىمە اۋىر اتلەتيكا جەتىسپەي تۇردى. ەگەر 2002 - جىلى داۋلەت تۇرلىحانوۆ مەنى حراپاتىيعا كومەكشى بولۋعا شاقىرماعاندا، مەن ۇلكەن سپورتقا قايتا كەلەر مە ەدىم، كىم ءبىلسىن؟! ءبىراق، ول جولى مەنى قۋىپ جىبەردى عوي. ەگەر افينىدا فيليمونوۆ التىن ۇتىپ العاندا، وليمپيادا چەمپيونىن تاربيەلەدىم دەپ، جۇمىستان ءوز ەركىممەن كەتەتىن ەدىم. سوعان قاناعات ءبىلدىرۋشى ەم.
بەيجىڭ وليمپياداسىندا 1 التىن، 2 كۇمىس جانە قولا مەدال العانىمدا، بۇل مەن ءۇشىن ۇلكەن بيىك، ەندى جايلاپ كەتە بەرسەم بولادى دەپ ويلادىم. الايدا، پودوبەدوۆا مەن مانەزا مەنىڭ كەتۋىمە جول بەرگەن جوق. ولاردىڭ قازاقستانعا كەلگەن بەتى سول. ەكەۋىن ەلگە ءوزىم اكەلگەن سوڭ، ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك سەزىندىم. ولار بەيجىڭ وليمپياداسىنا ونەر كورسەتكەندە، التىن الارى كۇمانسىز ەدى. الايدا، رەسەيلىكتەر سۆەتانىڭ جولىن كەسسە، مايا جارىس الدىندا جاراقات الىپ قالدى. مەن تەك سولار ءۇشىن ورنىمدا قالدىم. ەكەۋىن باۋىرىم ۆيكتورعا تابىستادىم. ول قىزداردى لوندونعا دايىندادى. ناتيجەسىن وزدەرىڭىز كوردىڭىزدەر.
- نازىك جاندىلاردىڭ زىلتەمىر كوتەرۋىنە ءسىزدىڭ قارسى بولعانىڭىزدى بىلەمىن...
- ءيا، بۇل راس. مەن قىزداردىڭ سپورتتىڭ بۇل تۇرىمەن اينالىسقانىن قالامايمىن. ويتكەنى، بۇل راسىندا قىزدارعا قول ەمەس. قىزدار زىلتەمىر كوتەرمەي، انا اتانۋعا اسىعۋ كەرەك. الايدا، بىزگە بۇيرىق بەرىلگەن سوڭ، ورىنداۋعا ءماجبۇرمىز. بۇل باعىتتاعى قوزعالىس 1996 -جىلى باستالدى. سەبەبى، 4 جىلدان سوڭ، سيدنەيدەگى ويىنداردا قىزداردىڭ دا جۇلدەگە تالاساتىنى بەلگىلى بولعان. جالپى، كوپتەگەن ەلدەردىڭ قىزدار اراسىنداعى اۋىر اتلەتيكانى دامىتقانىنا ءبىرشاما ۋاقىت بولدى. ءبىز ولاردان 5-6 جىل كەيىنگە قالىپ قويعانبىز. مويىندايمىن، بىزدەگى ايەلدەر اۋىر اتلەتيكاسى وتە كەش قيمىلدادى. وعان كىنالى ءوزىم. بىزدە ايەلدەر اۋىر اتلەتيكاسى بولماس تا ەدى. بۇكىل قازاقستان بويىنشا تەك قاراعاندىداعى مەديتسينالىق يسنتيتۋتتا ايەلدەر ۇيىرمەسى بولدى. ءبىتتى!
1999 - جىلى مەن ليتسەنزيالىق الەم چەمپيوناتىنا 7 ادامنان تۇراتىن تۇتاس كوماندانى الىپ باردىم. ارينە، ءبىز مۇلدە ليتسەنزياسىز قالدىق (كۇلدى). ولاردىڭ اراسىنان وزىپ شىعىپ، جاقسى ناتيجەگە ۇمتىلعان تاتيانا حروموۆا عانا. 2000 - جىلى ليزەنتسيالىق ازيا چەمپيوناتىندا ول ءوز دەگەنىنە جەتىپ، سيدنەي جولداماسىنا يەلىك ەتتى.
- اعاڭىز ۆيكتور تۋرالى ايتىپ ءوتىڭىزشى...
- ول دا اۋىر اتلەتيكادان ك س ر و سپورت شەبەرى. دەنە شىنىقتىرۋ ينستيتۋتىن اياقتادى. ەكەۋمىز بىرگە ت س س ك ا-دا قىزمەت ەتتىك. مەن ول جاقتان ۇلتتىق قۇراماعا كەتكەندە دە، ول ت س س ك ا-عا ادال بولعان. كەيىن بيزنەسكە بەت بۇردى. ۇلكەن سپورتقا ورالعانى 2006 - جىل ەدى. سول كەزدە بىزگە پودوبەدوۆا، مانەزا جانە چينشانلو كەلدى. مەن ولاردى اعاما تابىستادىم. قىتايلىق قىزداردىڭ ءبىزدىڭ ەلگە بەيىمدەلۋى ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ۆيكتوردىڭ ەڭبەگى. ولار ەشتەڭە تۇسىنگەن جوق قوي. قاتتى قيىن بولدى. ال ۆيكتور ءوزىن تولىعىمەن سول سپورتشى قىزداردىڭ بەيىمدەلۋىنە ارنادى.
ءوز اقشاسىنا پاتەر جالداپ، كومەكتەستى. ولاردىڭ سپورتشى رەتىندە قالىپتاسۋى دا ۆيكتوردىڭ ارقاسى. ولار بىرنەشە رەت ءبىزدىڭ ەلدەن كەتكىسى كەلدى. تەك پودوبەدوۆا عانا بارىنە شىداي ءبىلدى. ال چينشانلوعا بارىنەن دە اۋىر سوقتى. ويتكەنى، بىزگە كەلگەندە ول 13 جاستا بولاتىن. ەنۆەر ەكەۋى قىزداردى لوندونعا وسىلاي دايىندادى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ول كەيبىر ادامدار 20 جىل وقىسا دا تۇسىنە بەرمەيتىن ۇلكەن مەكتەپتەن وتكەنىن ايتۋ كەرەك.
- ال تۇركەلەريدىڭ ءادىسى ءبىزدىڭ باپكەرلەردىكىنەن نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى؟
- تۇركەلەرى نەگىزىنەن بولگارياداعى اۋىر اتلەتيكا مەكبەتىنىڭ وكىلى. ال بولگار مەكتەبى كەڭەس وداعىنداعى تاسىلدەر نەگىزىندە قۇرىلعان. بولگاريادا سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى، داڭقتى باپكەر يۆان ابادجيەۆ بولدى. ەنۆەر 20 جىل بويى سولابادجيەۆپەن بىرگە جۇمىس ىستەدى. ول يۆاننان ۇيرەنگەنىنىڭ ءبارىن ودان ءارى جەتىلدىرىپ، تۇرىك سپورتشىلارىنا ۇيرەتتى. ەندى بىزدە جۇمىس ىستەپ جاتىر. وسى ورايدا، ول سول بىلىمىمەن قالدى دەۋگە بولمايدى. ۇنەمى جاڭارۋ، ىزدەنۋ بار. جاڭادان وڭدەلىپ شىعاتىن ادىستەر دە بار. وسىعان قاراپ، قازاقستاندىق اۋىر اتلەتيكا مەكتەبىنىڭ قولتاڭباسى قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىن بايقايمىز.
- دەمەك، وليمپيادا چەمپيوندارى سپورتتتىق مانسابىن اياقتاعان سوڭ دا، ءبىز جاعادا قالمايمىز. سولاي ما؟
- ارينە، بولاشاعىمىز بار، جەڭىستى ءداستۇر جالعاسادى. بىرىنشىدەن، ءبىزدىڭ باپكەرلەرىمىز ۇلكەن جۇمىس تاجىريبەسىنە يە. ويتكەنى، جوعارى دەڭگەيلى سپورتشىلارمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ نە ەكەنىن بىلەدى. ەكىنشىدەن، قازىر كەرەمەت جاس سپورتشىلار بار. ولار جاستار اراسىنداعى الەم جانە قۇرلىق بىرىنشىلىگىندە، جاسوسپىرىمدەر وليمپياداسىندا جەڭىمپاز اتانىپ ءجۇر. جاقىن ارالىقتا ءوز مىقتىلىقتارىن دالەلدەيتىن سپورتشىلار قاتارى مول. ۇشىنشىدەن، ءبىزدى سپورت جانە تۋريزم اگەنتتىگى، سپورتتىق جەكپە-جەك جانە كۇش قولدانىلاتىن سپورت تۇرلەرى كونفەدەراتسياسى، رەسپۋبليكالىق فەدەراتسيالار قولداپ وتىر. قولداۋ سپورتتا وتە ۇلكەن ءرول وينايدى. ەگەر باسشىلىق قولداماسا، ءبىزدىڭ جەتىستىكتەرىمىز بولماۋى دا مۇمكىن. وسى تۇرعىدا ءبىزدى قولداۋشىلاردىڭ بارىنە العىس ايتقىم كەلەدى. بولاشاققا الاڭداۋدىڭ رەتى جوق. ەڭ باستىسى، قۇر وتىرماي، جۇمىس ىستەۋ قاجەت.
- ومىرىڭىزدەگى ەڭ باقىتتى كۇندى اتاڭىزشى. قازاقستان زىلتەمىرشىلەرى لوندوندا ءتورتىنشى التىنعا يەلىك ەتكەن كۇندى باقىتتى دەپ اتاساق بولا ما؟
- جوق. مەنىڭ باپكەرلىك عۇمىرىمداعى ەڭ باقىتتى كۇن 1994 - جىلى حيروسيمادا ءوتتى. سول كۇنى ءبىز ازيا ويىندارىنداعى العاشقى التىنىمىزدى العان ەدىك. 33 جاستامىن، باس باپكەر رەتىندەگى ەڭ العاشقى ءىرى جارىسىم. نەگىزى، بۇل ءبىزدىڭ وتاندىق اۋىر اتلەتيكا تاريحىنداعى العاشقى جۇلدەلەردىڭ ءبىرى ەدى. سوندىقتان، وتە باقىتتى بولدىم.
ال لوندوندا ءبارى باسقاشا بولدى. ءبىز ءبارىن بولجاپ قويعانبىز. ارينە، 4 التىن الامىز دەپ ويلامادىق. ايتسە دە، وسىلاي بولۋى مۇمكىن ەكەنىنە سەندىك. ءبىر وليمپيادادا 4 التىن الۋ - ۇلكەن جەڭىس. مۇنى قايتالاۋ ءۇشىن ۇلكەن باق كەرەك. سول كەزدە ءبىزدى ءبارى قولدادى. ءبارى ءساتتى شىقتى. لوندوندا قاتتى شارشاعانىم دا راس.
- ءسىزدىڭ قانداي دا ءبىر حوببيىڭىز بار ما؟
- فۋتبول. قازىر الەم چەمپيوناتى وتۋدە، سول سەبەپتى، تاڭعى تورتكە دەيىن ۇيىقتامايمىن (كۇلدى). قىزىم ماعان ۇيىقتاساڭشى دەپ ۇرسىپ قويادى. فۋتبول مەنىڭ ەڭ سۇيىكتى سپورتىم. فۋتبولدان وتەتىن بارلىق ءىرى جارىستاردى نازاردا ۇستايمىن. قازاقستاندىق كلۋبتاردىڭ حالىقارالىق ارەناداعى اياق الىسىن دا قاداعالايمىن. شىنى كەرەك، فۋتبولدان ۇلكەن راحات الامىن.
- ەندى ءوز وتباسىڭىز تۋرالى ايتىڭىزشى...
- جارىم فورتەپيانو كلاسى بويىنشا مۋزىكالىق كونسەرۆاتوريانى بىتىرگەن. قازىر بايسەيىتوۆا اتىنداعى مۋزىكا مەكتەبىندە ساباق بەرەدى. ۇلىمنىڭ جاسى 27 دە. بيزنەسى بار. فيزيكا- ماتەماتيكا مەكتەبىن، كەيىن سانكت-پەتەربۋرگتەگى جوعارعى وقۋ ورنىن ۇزدىك ءبىتىردى. قىزىم 22 جاستا. ول دا سول مەكتەپتى ءبىتىردى، قازىر تورونتو ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الۋدا. كەلەسى جىلى ءتامامدايدى. ەكەۋى دە سپورتقا جاقىن. ۇلىم ونىنشى سىنىپتا وقىپ ءجۇرىپ، تاەكۆوندودان قارا بەلبەۋ يەلەندى. مەن وعان تالاپ قويدىم. توبەلەسىپ ۇيرەنبەيىنشە، قارا بەلبەۋ المايىنشا سانكت-پەتەربۋرگكە جىبەرمەيمىن دەدىم. ويتكەنى، ول جاقتا دا ءوز-ءوزىن قورعاپ ۇيرەنۋى كەرەك. قىزىم الدىمەن كوركەم گيمناستيكا، كەيىن ۇلكەن تەننيسپەن شۇعىلداندى. ءالى كۇنگە دەيىن جاتتىعۋ زالىنا بارادى. ولار ءومىردىڭ ءبارى قوزعالىس ەكەنىن جاقسى تۇسىنەدى.
ءبىزدىڭ دەرەك. الەكسەي گەنناديەۆيچ ني. اۋىر اتلەتيكادان قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى
تۋعان جىلى: 24 شىلدە 1961- جىل
تۋعان جەرى: جامبىل، جامبىل وبلىسى
سپورتتىق مانسابى:
- 1983 -جىلى جامبىلداعى گيدرومەليوراتيۆتى قۇرىلىس ينستيتۋتىن ينجەنەر- گيدروتەحنيك ماماندىعى بويىنشا بىتىرگەن
- 1983 - جىلى قازاق مەملەكەتتىك دەنە شىنىقتىرۋ ينستيتۋتىنىڭ باپكەرلىك فاكۋلتەتىن ءتامامدادى
- 1984 - جىلى اۋىر اتلەتيكادان بالالار جانە جاسوسپىرىمدەر مەكتەبىندە باپكەر (جامبىل)
- 1986 - جىلى «بۋريەۆەستنيك» قوعامىندا اۋىر اتلەتيكادان باپكەر (الماتى)
- 1988 - جىلى س ك ا-12 اۋىر اتلەتيكادان باپكەر (الماتى)
- 1990 - جىلى اۋىر اتلەتيكادان قازاقستان جاسوسپىرىمدەر قۇراماسىنىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسى
- 1994 - جىلدان باستاپ اۋىر اتلەتيكادان قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى
وليمپياداداعى جەتىستىكتەرى:
1996 - جىل (اتلانتا، ا ق ش) - اناتولي حراپاتىي (كۇمىس، 99 كەلى)
2004 - جىل (افينى، گرەكيا) - سەرگەي فيليمونوۆ (كۇمىس، 77 كەلى)
2008 - جىل (بەيجىڭ، قىتاي) - يليا يلين (التىن، 94 كەلى)، يرينا نەكراسوۆا (كۇمىس، 63 كەلى)، اللا ۆاجەنينا (كۇمىس، 75 كەلى)، ماريا گرابوۆەتسكايا (قولا، +75 كەلى)
2012 - جىل (لوندون، ۇلىبريتانيا) - يليا يلين (التىن، 94 كەلى)، سۆەتلانا پودوبەدوۆا (التىن، 75 كەلى)، مايا مانەزا (التىن، 63 كەلى)، ءزۇلفيا چينشانلو (التىن، 53 كەلى)
جالپى ەسەپ: 10 جۇلدە (5 التىن، 4 كۇمىس، 1 قولا)
جەكە ماراپاتتارى: «بارىس» وردەنى (1- دارەجەلى)، «قۇرمەت» وردەنى. اۋىر اتلەتيكادان ق ر ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى، ك س ر و سپورت شەبەرى. الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى (2012)
confederation.kz
