قازىرگى جاعدايدا ەلىمىز ءۇشىن جەمقورلىقتان اسقان قاۋىپ جوق - ورالباي ابدىكارىموۆ

بۇل تۋرالى 2015-2025 - جىلدارعا ارنالعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس- قيمىل باعدارلاماسى جوباسىن تالقىلاۋعا ارنالعان «نۇر وتان» پارتياسى ب ق و فيليالى ساياسي كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنا قاتىسقان پارتيا ساياسي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى، پارتيا جانىنداعى جەمقورلىققا قارسى ارەكەت ەتۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەس ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ورالباي ابدىكارىموۆ ءمالىم ەتتى.

 و. ابدىكارىموۆتىڭ ايتۋىنشا، ۋكراينا ەلىنىڭ داعدارىسقا تۇسۋىنە نەگىزىنەن سىبايلاس جەمقورلىق سەبەپشى بولدى. «ەگەر ۋكرايندىقتار بۇل ىندەتتى اۋىزدىقتاعاندا، مۇنداي جاعداي بولماس ەدى. ەلباسىمىز ءوزىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋىندا جەمقورلىققا قارسى جۇمىستى كۇشەيتۋ، ونىمەن كوپ بولىپ كۇرەسۋ جونىندە مىندەتتى تۇردە ايتىپ وتەدى. بۇل ىسپەن قۇقىق قورعاۋ، مەملەكەتتىك ورگاندار عانا اينالىسسا، ونى ءومىر بويى جەڭە المايدى. وعان كوپشىلىك ءوز ىقتيارىمەن قولداۋ ءبىلدىرىپ، ءتيىستى ورگاندارعا كومەك كورسەتسە عانا ءىس العا باسادى. ەگەر حالىق بىرىكپەسە، قانشا جەردەن قابىلدانعان زاڭنامالاردان كەلەر پايدا از بولماق. ەندى كوپ ءسوزدى قويىپ، ناقتى ىسكە كىرىسۋىمىز قاجەت» ، - دەدى و. ابدىكارىموۆ.

جيىندا وبلىس اكىمى، پارتيا فيليالىنىڭ ءتوراعاسى نۇرلان نوعايەۆ ەلباسى تاپسىرماسى بويىنشا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ جەمقورلىققا قارسى جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. پارتيانىڭ باعدارلامالىق قۇجاتىندا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ جولىن كەسۋدىڭ جانە قوعامداعى ونىڭ كورىنىسىنە ىمىراسىزدىق احۋالىن قالىپتاستىرۋدىڭ جۇيەلى جاعدايىن جاساۋ باستى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە كورسەتىلگەن. «قازاقستان - 2050» ستراتەگياسى، پارتيانىڭ دوكتريناسى جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كەلىسىمشارتى نەگىزىندە اتالمىش باعدارلامانىڭ جوباسى دايىندالدى. وندا جاڭا ساياسي، ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق باسىمدىقتار ەسكەرىلگەن. سوعان وراي ەلىمىزدىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىندە ساتىلى تۇردە بۇل جوبانى تالقىلاۋ جۇرۋدە. وڭىردەگى 260 باستاۋىش پارتيا ۇيىمىندا دا وسىنداي شارالار وتكىزىلدى. وسى جيىندارداعى ناقتى ۇسىنىستاردى تالداپ، سارالاۋ ءۇشىن پارتيانىڭ وبلىستىق فيليالى ساياسي كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى ۇيىمداستىرىلىپ وتىر.

جيىننىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماسەلە بويىنشا وبلىستىق فيليال جانىنداعى جەمقورلىققا قارسى ارەكەت ەتۋ جونىندەگى قوعامدىق كەڭەس ءتوراعاسى اقسەرىك ءايتىموۆ بايانداما جاسادى. «باعدارلاما جوباسىندا جەمقورلىققا قارسى قوعامدىق كۇرەستى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزۋ قاراستىرىلعان جانە ناقتى ماقساتتارى ايقىندالعان. ونى پارتيانىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىنگى كەڭ اۋقىمدا جۇرگىزىپ كەلە جاتقان وتە ماڭىزدى جۇمىسىنىڭ جالعاسى دەپ قابىلداۋ كەرەك. اسىرەسە، سوڭعى جىلدارى «نۇر وتاننىڭ» باستاماسىمەن جەمقورلىققا، پاراقورلىققا قارسى كوپتەگەن كەشەندى شارا جۇرگىزىلدى. بۇل ەڭ الدىمەن پارتيا مۇشەلەرىنىڭ جەمقورلىق سياقتى ىندەتتەردەن اۋلاق بولۋىنا ەكپىن بەرمەك. «نۇروتاندىقتار» رۋحاني تۇرعىدان تازا بولىپ، پارتيالىق ءتارتىپ پەن جاۋاپكەرشىلىكتى بەرىك ۇستانعاندا عانا قوعامعا وڭ ىقپال ەتە الادى.

ەلباسىنىڭ وسى ماڭىزدى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ءوزىم باسقاراتىن «كاز ي ي ت ۋ» عىلىمي- ءبىلىم كەشەنىنىڭ جانىنان جاقىندا مەملەكەتتىك قىزمەت جانە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ينستيتۋتى اشىلدى. اتالمىش وقۋ ورنىندا قىزمەتكەرلەردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋ جانە وعان قارسى ءىس- قيمىل بويىنشا دارىستەر، سەمينارلار، دوڭگەلەك ۇستەلدەر، كونفەرەنتسيالار وتكىزىلەدى. ترەنينگتىك وقىتۋدىڭ جاڭا تۇرلەرى مەن ادىستەرىن پايدالانۋ باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن. سونىمەن بىرگە «جاڭارۋ» سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى جالپى ۇلتتىق قوزعالىستىڭ ب ق و فيليالى جۇمىسىن باستاعانىن دا اتاپ وتكىم كەلەدى» ، - دەدى ا. ءايتىموۆ.

باياندامانى تالقىلاۋ بارىسىندا ءسوز العان وبلىس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى حاليدوللا داۋەشيەۆ بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا وبلىس كولەمىندە 77 سىبايلاس جەمقورلىق دەرەگى تىركەلگەنىن مالىمدەدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 26,7 پايىزعا تومەن. ال پارا الۋ مەن پارا بەرۋ دەرەكتەرىن انىقتاۋ ىسىندە ءوسىم بار. ء«بىز سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ كەز- كەلگەن تۇرىنە توزبەۋشىلىك احۋالىن قالىپتاستىرساق قانا مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەردى الدىن الامىز. وعان قوعامنىڭ بارلىق توبى قارسىلىق تانىتۋى ءتيىس. بۇل ىستە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ارتىلار مىندەت زور. ياعني جەمقورلىق، ونىمەن كۇرەس تۋرالى العاشقى تۇسىنىك بالا بويىندا مەكتەپ قابىرعاسىندا قالىپتاسۋى كەرەك. مەملەكەتتىك قىزمەتكە ۇمىتكەر رەتىندە تىركەلگەن ازاماتتارعا دا اتالمىش باعىتتاعى تالاپتاردى دا كۇشەيتكەن ءجون.

ناقتىلاپ ايتقاندا، ۇمىتكەردىڭ بۇرىنعى جۇمىس ورنىنان، ءبىلىم العان وقۋ ورىندارىنان مىنەزدەمە الۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ قاجەت. مەملەكەتتىك مەكەمە جانىنان قۇرىلعان كونكۋستىق كوميسسيا قۇرامىنا ەڭ بولماسا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ وكىلىن ەنگىزگەن ابزال. ال مەملەكەتتىك قىزمەتكەر سىبايلاس جەمقورلىققا بارسا، ونى بارىنشا قاتال تۇردە جازالاعان دۇرىس. سول سەبەپتى «سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس تۋرالى» ق ر زاڭىنا تولىقتىرۋلار مەن وزگەرتۋلەر ەنگىزۋ كەرەك. اتالمىش زاڭنىڭ كەيبىر تۇستارى بۇگىنگى زامان تالابىمەن سايكەس كەلمەيدى» ، - دەدى ح. داۋەشيەۆ.

ق ر مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ ب ق و بويىنشا دەپارتەمەنتى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ميربولات نۇرتازيننىڭ بايان ەتكەنىندەي، ب ق و- داعى تارتىپتىك كەڭەس بۇل باعىتتاعى جۇمىستى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ وبلىستىق فيليالىمەن بىرلەسە جۇرگىزۋدە. سوعان وراي مەملەكەتتىك ورگانداردا مەملەكەتتىك ءتارتىپتىڭ ساقتالۋىن، سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس زاڭنامالارىنىڭ ورىندالۋىن ۇدايى باقىلاۋدا ۇستايدى. بارلىق اۋداندا، وبلىس ورتالىعىندا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا بىرلەسكەن سەمينار- كەڭەستەر، «دوڭگەلەك ۇستەلدەر» جانە قابىلداۋلار وتكىزىلەدى.

دەگەنمەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭنامانى بۇزۋ فاكتىلەرى ءالى دە بار. ماسەلەن، ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ التى ايىندا 87 مەملەكەتتىك قىزمەتشى (وتكەن جىلى 111) وسىنداي زاڭ تالاپتارىن بۇزدى. بيىلعى جىلدىڭ جەتى ايىندا 8 تارتىپتىك كەڭەس وتىرىسى وتكىزىلىپ، وندا 17 مەملەكەتتىك قىزمەتشىگە ار- نامىس كودەكسىن جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭنامانى بۇزعانى ءۇشىن ءتۇرلى تارتىپتىك جازا قولدانۋ ۇسىنىلدى. سونىڭ ىشىندە 7 لاۋازىمدىق تۇلعا اتقارىپ وتىرعان قىزمەتتەرىنەن بوساتىلدى. وسى زاڭ بۇزۋشىلىقتى تالداي كەلىپ، بۇل ولقىلىقتار لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتىق بىلىمدەرىنىڭ تايىزدىعىنان جانە جاۋاپكەرشىلىكتەرىنىڭ تومەندىگىنەن بولاتىنى اڭعارىلدى.

باعدارلاما جوباسىنا بايلانىستى ۇسىنىستار دا بار. بىرىنشىدەن، سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى تۇرۋ زاڭىن قابىلداعاندا وعان رەسمي تۇسىندىرمە شىعارىلعانى ءجون. ەكىنشىدەن، پارتيا مۇشەلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن باسقا دا مەكەمەلەردىڭ باسشىلارىنا پارتيا تاراپىنان سەنىمدىلىك دەڭگەيىن بەكىتۋ قاجەت. مىسالى جوعارى، قالىپتى جانە تومەن سىندى سەنىمدىلىكتەر بەكىتىلگەنى دۇرىس. ەگەر قاراۋىنداعى قىزمەتكەر زاڭ بۇزۋشىلىققا جول بەرسە جانە قوعامدا قابىلدانعان مورالدىق نورمالاردى بۇزعان جاعدايدا باسشىعا تومەن سەنىمدىلىك دەڭگەيىن بەرۋدى قاراستىرىلۋى قاجەت.

جيىن سوڭىندا كەڭەس وتىرىسىنىڭ قاۋلىسى قابىلداندى.

 اۆتور:  ەلجان ەرالى 

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى