قازاق كۇيشىلەرى: تاتتىمبەت قازانعاپ ۇلى
تاتتىمبەت تاقىرىبى ءارقيلى «قوسباسار»، «سارجايلاۋ»، «سارى وزەن»، «تەرىس قاقپاي»، «بىلقىلداق»، «بوز ايعىر»، «بالبىراۋىن»، «قارا جورعا» جانە ت.ب. تاتتىمبەت كۇيلەرى ليريكالىق نەگىزدى تەرەڭدىگىمەن، سەزىمنىڭ دارقاندىعىمەن ەرەكشەلەنەدى.
تاتتىمبەت شىعارمالارىنىڭ مۋزىكالىق ءتىلى ورىنداۋ مانەرىنىڭ كۇردەلىلىگىنە، دەربەس ءوزىندىك بايانداۋعا نەگىزدەلگەن، جەڭىل قابىلدانادى. تاتتىمبەت ومىرگە قارىم-قاتىناس پەندەشىلىكتەن ادا تۇراتىن ادامدىق بيىك وي-تولعام ءتان «شەرتپە» كۇي وكىلدەرىنىڭ ءبىرى. تاتتىمبەت شىعارماشىلىعىنىڭ شىڭى «كوكەيكەستى» كۇيى، ول كومپوزيتوردىڭ ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىندا جازىلعان. وندا حالىقتىڭ رۋحاني ءومىرى ، عاسىرلىق كوركەمدىك تاجىربيەسى كورسەتىلگەن. 1855- جىلى پەتەربوردا تاتتىمبەت الەكساندر II تاققا وتىرعىزۋ سالتاناتىنا رەسەيدىڭ ونەر وكىلدەرىمەن بىرگە قاتىستى. تاتتىمبەت پەتەربۋرگتى قايتالانباس ونەرىمەن ءتانتى قىلىپ، كۇمىس مەدالعا ۇسىنىلادى.
قازىرگى كەزدە تاتتىمبەتتىڭ تۆورچەستۆولىق مۋزىكاسىن ناسيحاتتاۋ مەن ورىنداۋشىلار قاتارىندا ا. حاسەنوۆ، م. حامزين، ۋ. بەكەنوۆتىڭ ەسىمدەرىن اتاۋعا بولادى. تاتتىمبەتتىڭ كوپتەگەن كۇيى كامەرالىق-اسپاپتىق، سيمفونيالىق، وپەرالىق شىعارمالاردا قولدانىلدى. مىسالى: ە. گ. برۋسيلوۆسكيدىڭ «قىز جىبەك» وپەراسىندا «بىلقىلداق»، «قوسباسار»، «جامبىل» فيلمىندە «سارجايلاۋ» كۇيى پايدالانىلدى. م. ساعاتوۆ ەسترادالىق وركەستردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن «سىلقىلداق» كۇيىنىڭ نەگىزىندە ۇرمەلى اسپاپقا ارنالعان پەسا جازدى.
1971- جىلدان قۇرمانعازى اتىنداعى الماتى مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىندا «شەرتپە» مانەرىنە وقىتاتىن سىنىپ بار. ول تاتتىمبەت مەكتەبىنىڭ ورىنداۋ ءداستۇرى نەگىزىندە تاربيەلەيدى.
ونىڭ ونەرىنە ءبىرجان سال: «تاتتىمبەت - ارداگەرىم، ارعىن اسقان، قىرىق ءتۇرلى كۇي اينالعان بارماعىنا»، - دەپ سۇيسىنەدى.
تاتتىمبەت تالاي-تالاي دودالى كۇي ايتىستارىنا تۇسىپ، قارسىلاسىن توسىلتۋ ءۇشىن، دومبىرادا قالىس، شالىس، تەرىس، قوساق بۇراۋلارىن كوپ قولدانعان. بۇل داستۇردىڭ ورنىعۋىنا مۇرىندىق بولعان.
ابايدىڭ اناسى ۇلجانعا اپا بولىپ كەلەتىن مالقارا قىز، شۇبىرتپالىدان شىققان يتاياق، نايمان ىشىندەگى شاشاق سياقتى داۋلەسكەر دومبىراشىلارمەن تاتتىمبەت كۇي ايتىسىنا تۇسكەندە دومبىرانى بىردە باشپايىمەن قاعىپ، كەلەسىدە ۇستارامەن تارتىپ، ەندى بىردە پەرنەلەرىن قيىپ تاستاپ تارتىپ ونەر كورسەتكەنى تۋرالى قىزىقتى اڭگىمەلەر ەل ىشىندە كۇنى بۇگىنگە دەيىن ايتىلادى. دومبىراشىلىق ونەر ارعى اتا-تەگىنەن دارىعان. العاش دومبىرا تارتۋدى اكەسى قازانعاپتىڭ ءىنىسى اليدەن ۇيرەنىپ، اناسى اقبوپەدەن تاربيە العان. تاتتىمبەتتىڭ ءار تۇرلى تاقىرىپتى قامتيتىن 40 تان استام كۇيى بار.
تاتتىمبەت كۇيلەرى ءومىردى تەرەڭ تۇسىنگەن، ويشىل، قيالشىل جاننىڭ سىرى مەن سەزىمىن اڭعارتادى. ول نەگىزىنەن ليريكالى كومپوزيتور شىعارمالارى فيلوسوفيالىق تۇيىندەرىمەن استاسىپ جاتادى، ال مۋزىكا ءتىلى كوڭىلگە قونىمدى، تەز جاتتالعانىمەن ورىنداۋعا قيىن، كۇردەلى بولىپ كەلەدى. تاتتىمبەت كۇيلەرىندەگى ليريكالىق سارىندار، اۋەن تولقىندارى قازاقتىڭ كەڭ دالاسى مەن ونىڭ سۇلۋ تابيعاتىن سۋرەتتەيدى.
