شەتەلدە قانشا قازاق عالىمى ءجۇر؟
شەتەلدە تۇراتىن بارلىق عالىمدارىمىزدىڭ اتىن اتاپ، ءتۇسىن تۇستەمەسەك تە ءبىر ەكى عالىمنىڭ اقپارات قۇرالدارىنا بەرگەن سۇحباتتارىنا ءۇڭىلىپ كورەيىك. ا ق ش-تىڭ سان-فرانسيسكو قالاسىندا تۇراتىن قازاقستاندىق عالىمداردىڭ ءبىرى ازامات سارسەمبايەۆ شەتەلدە قالعانىن بىلاي دەپ تۇسىندىرەدى:
- وقۋشى كەزىمدە ماتەماتيكا پانىنەن حالىقارالىق وليمپيادادا جۇلدە الىپ، سونىڭ ارقاسىندا ۇلى بريتانياداعى لوندون ەكونوميكالىق مەكتەبىنە ءتۇستىم. كەيىن ا ق ش-تاعى ميچيگان ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىمىمدى جەتىلدىردىم. سوسىن ەلگە ورالدىم. ءبىراق، كوپ تۇراقتاي المادىم. شەتەلدە العان ءبىلىمىمدى قازاقستاندا عىلىمي تۇرعىدا پايدالانا المادىم. قازاقستاندا عىلىمي ءبىلىمىمدى قىزمەتپەن ۇشتاستىرۋعا مۇمكىندىك بولمادى. سودان كەيىن 2004-جىلى ا ق ش-قا جۇمىسقا كەتتىم، - دەيدى. ازامات سارسەمبايەۆتىڭ ايتۋىنشا شەتەلدەگى قازاق عالىمدارى بىلىمدەرىن قازاقستان وقۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرىنە ۇيرەتۋ ءۇشىن عالىمدار مەن جاس مامانداردىڭ جاڭا تەحنولوگيانى مەڭگەرىپ، عىلىمي جاڭالىقتار اشۋىنا سەپتەسەتىن ورتالىق اشۋ كەرەك. سوندا عانا ءوز ەلىندە جۇمىس ىستەۋگە بولادى دەپ ەسەپتەيدى.
ال شەتەلدە قىزمەت ىستەيتىن عالىمداردىڭ ەندى ءبىرى - اسەم ساپارحانوۆا بىلاي دەيدى: «مەن وڭتۇستىك كورەيا ۇكىمەتىنىڭ گرانتىن جەڭىپ الىپ، وسى ەلدە ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرانى وقىدىم. وقۋ بىتىرگەن سوڭ وسى ەل ماعان جاقسى جالاقىسى بار جۇمىس ۇسىندى. قازىر جەكە عىلىمي زەرتتەۋىمدى جۇرگىزىپ جاتىرمىن. ەگەر قازاقستاندا بولعاندا قازىرگى عىلىمي زەرتتەۋىمدى جۇرگىزە الماس ەدىم. سەبەبى وندا مەنىڭ زەرتتەۋىمە كەرەكتى لابوراتوريا جوق». اسەم ءۇش جىلدان بەرى سەۋل قالاسىنداعى گەنەتيكالىق ينستيتۋتتا جۇمىس ىستەيدى. قازاقستاننان شاقىرتۋ كەلسە دە ەلگە قايتقىسى كەلمەيدى.
سوندا، شەتەلدەگى عالىمدار سول جاقتا تاپقان اقشاسىن مىنا جاقتان تابا الماي ما؟ جوق، ولاي ەمەس. ولاردىڭ شەتەلدە تاپقان قارجىسىن قازاقستان دا بەرە الادى. ءبىراق ولاردىڭ كوبىسى قازاقستاندا شىعارماشىلىق-عىلىمي تۇرعىدان توقىراپ قالامىز دەپ قاۋىپتەنەتىن سياقتى.
كوپتەگەن شەتەلدەگى عالىمدارىمىزدى 2009- جىلى سول كەزدەگى عىلىم جانە ءبىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇماعۇلوۆ قازاقستانعا قايتارۋعا شاقىرعان بولاتىن.
مينيستر سول كەزدە: «عالىمدار وتاندارىنا قايتىپ كەلسە، قازاقستان ولاردى جۇمىسپەن، جاقسى جالاقىمەن، باسپانامەن قامتاماسىز ەتەتىنىن» ايتقان بولاتىن. الايدا، بۇل ۇسىنىس شەتەلدەگى قازاقستاندىق عالىمداردىڭ باسىم بولىگىن قىزىقتىرا الماعان. مينيسترلىكتىڭ تاعى ءبىر تاراتقان مالىمەتىنە سەنسەك، 2013-2014 - جىلدارى «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا وقۋ بىتىرگەن 28 عىلىم دوكتورى قازاقستانعا كەلىپ، جۇمىس ىستەپ جاتقان كورىنەدى.
قازاقستاندىق عالىمدار قاي ەلدەردە جۇمىس ىستەپ ءجۇر؟
رەسەيدە - 61 عالىم،
ا ق ش-تا - 59 عالىم،
يزرايلدا - 10 عالىم،
كانادادا - 10 عالىم،
ۇلى بريتانيادا - 9 عالىم،
قىتايدا - 8 عالىم،
جاپونيادا - 7 عالىم،
بەلارۋستا - 7 عالىم،
اۆستراليادا - 6 عالىم،
فرانتسيادا - 5 عالىم،
چەحيادا - 5 عالىم،
شۆەيتساريادا - 4 عالىم،
وڭتۇستىك كورەيادا - 3 عالىم،
ءازىربايجاندا - 1 عالىم،
ۆەنگريادا - 1 عالىم،
ليتۆادا - 1 عالىم،
شۆەتسيادا - 1 عالىم،
اۆستريادا - 1 عالىم،
گەرمانيادا - 1 عالىم،
يتاليادا - 1 عالىم بار.
كۇنسۇلتان وتارباي
halyksozi.kz
