كورىپكەلدەر نەگە قاۋىپتى؟
ناتيجەسىندە كورىپكەلدىك بارى راستالدى. مەن بۇل جايتتان العان ۇلكەن ساباعىم: بالگەر- بولجاۋشىلارعا جولاۋعا بولمايدى، ولاردان، مەيىلىنشە بويدى اۋلاق ۇستاۋ كەرەك. «الاش ايناسى» باسىلىمىنداعى وقىرماندار حاتىنا ارنالعان ايداردا وسى باسىمنان وتكىزگەن ءوز زەرتتەۋىم جايلى بايان ەتسەم دەيمىن.
ارينە، ءدىننىڭ قۇمالاقشى، ەمشىلەر جايلى تۇيەر وزىندىك پايىمى بار. ءبىراق مەن اسا ءدىنشىل ادام ەمەسپىن (بۇل ارادا تەك وزىمە قاتىستى ايتىپ وتىرمىن، ايتپەسە ارعى اتالارىمنىڭ بارلىعى دەرلىك يسلامدى ۇستانعان جاندار) . سوندىقتان بۇل توڭىرەكتەگى پىكىرتالاستاردى ونشا ەلەي بەرمەۋشى ەدىم. كوزىم اشىق، ەكى بىردەي جوعارى ءبىلىمىم بار. وزىندىك ومىرلىك ۇستانىمدارىم الدەقاشان قالىپتاسقان. اسىرەسە، ومىردە كەزدەيسوقتىق بولاتىندىعىنا سەنبەيمىن، قىسقا عانا قامشىنىڭ سابىنداي ومىردە بارلىق دۇنيە ءبىر- بىرىمەن ساباقتاسىپ جاتىر دەپ وي تۇيەمىن. سول سەبەپتى مەن ۇنەمى وزىمە قاتىستى بولعان جايتتاردى ءبىر- بىرىمەن ساباقتاستىرىپ، ودان قورىتىندى شىعارۋعا تىرىساتىنمىن. شىنى كەرەك، كومەگى وتە زور. شەشىمى جوق ەسەپ سەكىلدى ومىردە ورىن العان ماسەلەنىڭ دە سان ءتۇرلى شەشىمى بار. ونىڭ ىشىندە ەڭ وڭتايلىسىنا ءدوپ ءتۇسۋ ءۇشىن ومىردەگى قات- قابات ساباقتاسىپ جاتقان دۇنيەنى ءجىتى باقىلاپ، لوگيكاعا سالساڭىز، جەتىپ جاتىر. ءبىر ەمەس بىرنەشە ماسەلەڭىزدى ءبىر رەتتە شەشىپ الۋىڭىزعا بولادى. ءجون دەلىك. ەندى اڭگىمەنىڭ باستى وزەگىنە ورالايىن.
مەن دە كۇندەردىڭ كۇنى ەل قاتارلى سەبەپپەن كورىپكەل- ەمشى الدىنا بارىپ قالدىم. ويتكەنى ءبىزدىڭ دارىگەرلەردىڭ جايى بەلگىلى عوي، باسقاسىن قايدام، الماتىداعىلار ناۋقاستىڭ قالتاسى ابدەن «تازالانعانشا» ءبىر- بىرىنە دوپ قۇساتىپ «دوڭگەلەتە» بەرەدى. ال ناتيجەسى ءباز- باياعى. ەمشىگە بارۋعا كەڭەس بەرگەن ەركەش دەگەن دوسىم ەدى. ول جوعالعان ءىرى سوماداعى اقشاسىن ءبىر كورىپكەلدىڭ كومەگىمەن تاۋىپ الىپ، قاتتى قۋانعان ەكەن. وسى جايتتى جىپكە تىزگەندەي اڭگىمەلەپ، ەمشىنىڭ جارناماسىن ءولتىرىپ جىبەرگەن دوسىم ارقامنان قاعىپ، سولاي قاراي ءجون سىلتەپ جىبەردى.
جازىپ العان مەكەن- جاي بويىنشا دىتتەگەن جەرىمە جەتتىم. قالانىڭ قاق ورتاسىنداعى ەسكى تام كوزگە قوراش كورىنەدى ەكەن. ەسىگىنەن ەڭكەيە ۇيگە باس سۇقتىم. سويتسەم ءبىر بولمە تولى ادام جەرگە جايعاسىپ الىپتى. ارانىڭ ۇياسىنداعىداي گۋ- گۋ ەتەدى. بارلىعى ەمشىنى كۇتىپ وتىرسا كەرەك. مەن دە ارالارىنا بارىپ، ءبىر ىڭعايلى جەرگە قونجيا كەتتىم. ءبىر ۋاقىتقا ەڭگەزەردەي ءبىر كىسى (مۇمكىن كىشكەنتاي تامنىڭ جانىندا ول سونداي بوپ كورىنگەن شىعار) ەسىكتەن توبە كورسەتتى. جينالعان قاۋىمنىڭ قاق ورتاسىنا مالداس قۇرا وتىرعان ول كەلۋشىلەردى الدىنا ءبىر- بىرلەپ شاقىرا باستادى. ەسكى ءۇيدىڭ كۇلىمسى ءيىسى باستى اينالدىرىپ بارادى، قاپىرىق اۋا دا جۇرەگىمدى قىسا باستادى. سودان ورنىمنان تۇرىپ كەتىپ قالۋدى ءجون دەپ تاپتىم. سول كەزدە الگى ادام «سەن بالا، بەرى جاقىندا، سىناۋ ءۇشىن كەلىپ وتىرعان سوڭ سول ىسىڭمەن اسىقپاي شۇعىلدانسىن دەپ باعانادان بەرى مازالامادىم» دەدى بەتىمە قاراپ. مەن ءتىل قاتپادىم. قولىمدى العان ول مەنىڭ جەتى اتامنىڭ اتىن اتاپ، ءتۇرىن تۇستەي باستادى. ەگەر جەتى اتامدى بىلمەسەم ونىڭ سوزىنە ءمان دە بەرمەس ەدىم. ءبىراق مارقۇم اپام تۋىسقانشىل، وتە مىقتى كىسى ەدى، جەتى دەپ ايتپاي- اق قويايىن، ءبىراق ءتورت اتاعا دەيىنگى تۋىسقاندارىمىزبەن بۇگىندەرى جاقسى ارالاسىپ تۇرامىز. ارعى تەگىمدە مولدا دا بارىن، سۇلتان دا بارىن، قاسيەتتى قاجىنىڭ دا بارىن كوزىن جۇمعان ەمشى راستاپ جاتىر. «سولاردان شىققان سەن نەگە جامان بولۋىڭ كەرەك» دەپ كوزىن اشقان ەمشىگە قادالىپ قاراپ قالدىم. ويتكەنى بۇل مەنىڭ اپامنىڭ ءسوزى ەدى. ارعى جاقتاعى، بەرگى جاقتاعى تۋىسقانداردىڭ كوزىن تۇگەندەپ وتىراتىن اپام اتالارىمدى اڭىزداي ەتىپ اڭگىمە قىلۋشى ەدى. ءسوز سوڭىندا مىندەتتى تۇردە جاڭاعى ايتىلعاندى ايتۋدى ۇمىتپايتىن. ول مەنىڭ ويىمنان ءدوپ تۇسكەندەي ء«يا، ءيا، اپاڭمەن سويلەسىپ تۇرمىن» دەدى. كوپ نارسەنى، ناۋقاسىمنىڭ سەبەبىن دە ءدوپ باسىپ ايتتى. دۇرىستاپ ەمدەلمەسەم اسكەردە باسىمنان وتكەن جايسىز جايتتىڭ دەنساۋلىققا سالدارى جامان بولاتىنىن ەسكەرتتى. ءسوز سوڭىندا ول كىسى ماعان ەندى ەمشى- دومشى دەگەندەرگە جولاماۋعا كەڭەس بەردى. بۇل مەنىڭ ءبىرىنشى رەت ەمشىدە بوپ، ءبىرىنشى رەت ول جايىندا وي ءتۇيۋىم ەدى.
ەكىنشىسى كەزدەيسوق ورىن الدى. بۇل جولعىسى ورىس بولدى. جىل بويعى ەڭبەكتەن بوي جازىپ، دۇرىستاپ تىنىعۋ ءۇشىن ەل جاقتاعى ساناتوريدى تاڭداپ الدىم. سويتسەم ول اراعا دەمالۋعا رەسەي جاقتان مىقتى ءبىر ەكستراسەنس كەپتى. تەلەديداردان دا كورسەتكەن بولۋى كەرەك. مۇنداعى ەلدىڭ بارلىعى دىتتەگەن ماقساتىن ۇمىتىپ كەتكەندەي، الگى كورىپكەلدىڭ ەسىگىن كۇنبە- كۇن قاراۋىلداپ الەك. مەن وعان اسا قىزىعا قويمادىم. ول مەن ورنالاسقان ەكىنشى قاباتتىڭ كىرە بەرىسىندەگى بولمەدە كورىنەدى. سوندىقتان ءوز بولمەمنەن كىرىپ شىققان سايىن سول ارادان وتەتىنمىن. بىردە سول بولمە الدىنان ءوتىپ بارا جاتقاندا الدىندا ادام كەزەگى بار ەسىك اشىلىپ، ار جاعىنان باسىن قىلتيتقان ورىس جىگىتى ماعان: «پارەن، دا، دا، ۆى، كوريچنيەۆوي رۋباشكە، پودويديتە سيۋدا» دەدى. ونسىز دا كەزەك كۇتىپ تاعاتسىزدانىپ تۇرعان جۇرت «ويباي، اناۋ سەنى شاقىرىپ جاتىر» دەپ اڭتارىلعان مەنى يتەرە- ميتەرە الگى ەسىككە كىرگىزىپ جىبەردى. ء«سىزدى نەگە ارنايى شاقىرىپ العانىمدى بىلەسىز بە» دەدى الگى سارى ۇرپەك جىگىت. ۇندەمەدىم. ول ءسوزىن جالعاي بەردى: «سىزدە ەرتە زاماننىڭ كودى بار، سوندىقتان ماعان وتە قىزىق بوپ تۇر، سونى انىقتاسام دەپ ەدىم، ءسىز قارسى ەمەسسىز بە» دەدى. بۇدان ەشتەڭە تۇسىنبەدىم. سودان ارادا بولعان ۇزاق اڭگىمەدەن ۇققانىم قاسيەتتى اتا- بابام ءوزىنىڭ بولاشاق ۇرپاعىن ءتىل- كوزدەن «ساقتاۋ» ءۇشىن قۇپيا سۇرەنى قولدانىپ، ماعان كود سالعان كورىنەدى، وندايدا مەنىڭ اقپارات كەڭىستىگىمە وزگەلەردىڭ، ارينە بولجاعىشتاردىڭ كىرۋىنە تىيىم سالىنادى ەكەن. دەمەك، الدىنداعى قازاق كورىپكەلىنىڭ ەسكەرتۋى بەكەر بولماعانى عوي. ءبىراق كاپىر بولعان سوڭ با ونىڭ سوزىنە ۇيي قويمادىم.
قاس قارايا بولمەمە كەلىپ جاتىپ قالعانمىن. ۇيقىدان كوزىمدى اشسام ەكىنشى قاباتتىڭ بالكون جاقتاۋىنىڭ سىرتىندا تۇرمىن. شوشىپ كەتتىم. ەشكىم مۇنى بايقامادى. ويتكەنى تاڭ راۋانداپ ەندى اتىپ كەلە جاتىر ەكەن. ناۋقاستانىپ قالدىم با، بۇل نە بولدى دەپ قاتتى ساستىم. ويىما كەشەگى ورىس جىگىتى ورالا بەردى. اينا الدىنا كەلگەندە باسىم قاتتى اينالىپ قۇلاپ قالدىم. ءبىراق ەسىمدى بىلەمىن. قاسىمدا سۋىر پايدا بولدى، اشىق قالعان بالكون ەسىگىنەن ءبىر قۇس پىر ەتىپ ىشكە ۇشىپ كىردى. دەنەم سۋىپ كەتتى، كەۋدەمە قاراسام، ۇستىمدە جىلان جاتىر. جان ۇشىرىپ ايقايلاپ كومەك شاقىرايىن دەسەم، اۋزىم اشىلعانىمەن داۋسىم مۇلدە شىقپايدى. قاتتى قينالدىم. ءسويتىپ جاتقاندا ۇستىمدەگى جىلاندى قۇس تىستەپ سۋىر الدىنا تاستادى، ول ونى جۇلمالاي باستادى. قاناتىن قاتتى قاعىپ بەتپە- بەت كەلگەن قۇستان شوشىنىپ دەنەمدى تىكتەپ، باسىمدى كوتەردىم. سول كەزدە الگىنىڭ بارلىعى جوق بوپ كەتتى. سۇيرەتىلىپ توسەگىمە كەلىپ جاتتىم. نە دە بولسا وسىعان ورىس كورىپكەلىنىڭ قاتىسى بار دەگەن ويمەن بىردەن ونىڭ بولمەسىنە تارتتىم. ەسىگىن قاتتى توقىلداتتىم. ەشكىم جاۋاپ قاتپادى. اقىرى تومەنگى قاباتقا ءتۇسىپ، اكىمشىلىككە باردىم. ونداعى ايەل كورىپكەلدىڭ تاڭ اتپاي كەتىپ قالعانىن ايتتى. بۇل وقيعا وسىمەن ءتامام بولدى.
بىردە جۇمىس بابىمەن مىقتى دارىگەرمەن جولىقتىم. ول ماعان ءوزىنىڭ مىقتىلىعىن كورىپكەلدىلىگىمەن بايلانىستى ەكەنىن، سوندىقتان دياگنوز قويعاندا ءدوپ تۇسەتىندىگىن، ءبىراق ونى ەشكىمگە ءتىس جارىپ ايتا بەرمەيتىنىن جەتكىزدى. «قۇپياسىن ەشكىمگە ايتپاسا بۇگىن عانا كورىپ تۇرعان ونى ماعان نەگە ايتتى ەكەن» دەپ ىشتەي ويلادىم. «ساعان قيانات جاساعان ادام وڭباي قاپتى، ونى ەستىدىڭ بە» دەدى ول مەنى باياعىدان تانيتىن ادام قۇساپ. ءوز كەزەگىمدە مەن ەشكىمنەن قيانات كورمەگىنىمدى ايتتىم. بۇعان كۇلگەن دارىگەر اعاسى «سۋىر مەن قۇس تۇرىندە كەلگەن اتا- باباڭ سەنى امان الىپ قالماپ پا ەدى» دەدى ۇمتىلىپ بارا جاتقان وقيعانى ەسكە سالدى. بۇعان تاڭ- تاماشا بولدىم. «دەمەك، جىلان ورىس جىگىتى بولعان عوي، ونىڭ وعان نە قاجەتى بولدى ەكەن» دەپ ويلادىم. «ول سەنىڭ كودىڭدى بۇزباقشى بولدى، ال قاسيەتتى نارسەگە تيىسۋگە بولمايدى، ال تيىسكەن ادام وڭبايدى» دەدى حيرۋرگ.
جۇمىس ورنىما ورالعان سوڭ عالامتورداعى ىزدەۋ جەلىسىنە الگىنىڭ ەسىمىن جازدىم. سويتسەم ورىس كورىپكەلى كولىك اپاتىنان قازا بوپتى. وسىدان كەيىن دارىگەرمەن جاقىن ارالاسا باستادىم. «سەنىڭ ۋاقىتىڭ ءالى كەلگەن جوق» دەدى ول. ءسويتىپ تىلسىم كۇشتىڭ ءتۇسىندىرىپ بەرگىسىز جايتتارىمەن مەنى ول بىرتىندەپ تانىستىرا باستادى. كەزىندە اكەم «ءبىر اتامىز مولدا بولعان، سوۆەت وكىمەتى تىيىمىنا قاراماستان نامازىن قازا قىلمايتىن، ءۇيدى قاراڭعىلاپ، دۇعا وقىپ، ءتۇرلى زاتتى ورنىنان جىلجىتىپ بالا ءبىزدى ويناتاتىن، دۇعانىڭ كۇشى عالامات بولادى ەكەن» دەپ وتىراتىن. مەن ەرتەگىگە ۇقساتىپ ايتاتىن اكەمنىڭ بۇل اڭگىمەسىنە سەنبەگەنمىن. سويتسەم بەكەر ەكەن.
بىردە دارىگەردەن تىلسىم كۇشتىڭ تىكەلەي ىقپالىن مەنىڭ وزىمە پايدالانۋدى سۇرادىم. ول كۇلىپ، ۇندەمەگەن قالپى قالا بەردى. تۋرا ۇيىمە قاراي بۇرىلىستا جانار- جاعار ماي بەكەتى بار- تىن، مەن سول ارادان بۇرىلا بەرگەندە ءبىر ماشينا كەپ مەنىڭ كولىگىمە سوعىلدى. سويتسەم ارتقى دوڭگەلەكتەن سوققان ەكەن. ەشتەڭە بولماپتى. قايتادان كولىگىمە وتىرىپ ەدىم باسىم سولقىلداپ اۋىرا باستادى. ۇيگە كەلىپ ىستىق ءشاي ءىشتىم، كوبىنە وسىندايدا باسىمنىڭ اۋىرعانى باسىلىپ قالۋشى ەدى. ءبىراق بۇل جولى ويتپەدى. ءدارى ىشكىم كەلمەدى. سول كەزدە تەلەفونىم شىرىلدادى. دارىگەر اعاسى ەكەن. «باسىڭ قالاي، كولىگىڭ امان با» دەدى ول سىناي كۇلە. «اعاتاي، ەكىنشى رەت بۇلاي جاساماڭىزشى» دەدىم شىر- پىر بوپ. «ءوزىڭ ەدىڭ عوي سۇرانعان، ءبىراق مەن دە جەتىسىپ تۇرعانىم جوق، سەنىڭ قورعانىسىڭ بارىڭدى ۇمىتىپ كەتىپپىن عوي» دەپ تۇتقانى تاستاي سالدى. سودان ول كىسى قاتتى اۋىرىپ جاتىپ قالدى. حالىن سۇراپ بارىپ ەدىم، ول مەنەن كەشىرىم سۇرادى. ءبىر ايدان سوڭ ول ناۋقاسىنان تولىقتاي ايىقتى. «كۇندەردىڭ كۇنى سەن دە ءبىزدىڭ قاتارىمىزعا كەلىپ قوسىلاسىڭ» دەگەن دارىگەر اعاسى ەندى كوپ بايلانىستا بولماعانىمىز ءجون ەكەنىن ايتتى. مەن ونى تۇسىنگەندەي بولدىم.
دەمەك، تاعدىردىڭ ماڭدايعا جازعان جازۋىنا قارسى كەلۋگە بولمايدى. سوندىقتان بالگەر، ەمشىگە دە بارۋعا بولمايدى ەكەن. سەبەبى ولار سول جازۋدى وزگەرتۋگە تىرىسادى. ءتىپتى ول ءۇشىن ادامنىڭ وزىمەن بەتپە- بەت كەلىپ جاتۋدىڭ قاجەتى دە جوق. فوتو سۋرەتى بولسا جەتكىلىكتى. مىنە، مۇسىلمانداردا، ناقتىسىندا قۇراندا سۋرەتكە تۇسۋگە تىيىم سالۋدىڭ ءمانىسى وسىندا جاتقان بولۋى كەرەك. بۇدان قاۋىپسىزدىك وكىلدەرى دە جاقسى حاباردار كورىنەدى. سول سەبەپتى ولار ەل ىشىندەگى كورىپكەلدەردى تىزىمگە الىپ، ولاردان ادامعا زيان تيگىزبەۋ، مەملەكەتتىك ماڭىزدى قۇپيا مالىمەتتەردى اشپاۋ تۋرا جازباشا قولحات الاتىن دا سياقتى. ازىرگە مەن ولاردىڭ قاتارىنا قوسىلعانىم جوق. ەندى ولاردى مەنىڭ كوزىمە دە كورسەتپەسىن دەپ تىلەيمىن. ال ەمشى، بالگەرگە بارا جاتقان ادامداردى كورسەم، ولارعا ايانىشپەن قارايمىن. ويتكەنى ولار تىلسىم كۇشتىڭ كومەگىنە جۇگىنۋدە ءوزىنىڭ ءبىر قىمباتتىسىن تاۋەكەلگە تىگەتىنىن بىلە بەرمەيدى عوي. ءار ءتاۋىپ ادامنىڭ اقپارات كەڭىستىگىنە ءار جاقتان ەنەدى. سوندىقتان ادامنىڭ باستاپقى جازۋى شاتاسا باستايدى. سالدارىنان ورتامىزدا ومىردەن اداسىپ، ءوز ورنىن تاپپاي سانسىراپ جۇرەتىن ادامدار كوپ. كوبىسى ونىڭ سەبەبىن اڭعارماي، تاعدىر جازۋىنان تايىپ ومىردەن ءوتىپ كەتىپ جاتىر. ەڭ وكىنىشتىسى وسى.. .
اۆتور: حات يەسى كەيكىبەك، الماتى قالاسى
