شايتان اسىراۋدى قويايىق

بىردە پايعامبارىمىزدىڭ (س. ع. س) جانىندا ءبىر ادام «ءبيسميللا» (اللانىڭ اتىمەن) دەمەستەن تاماق ءىشىپ وتىرادى. تاماعىن ابدەن تاۋىسىپ جەپ، تەك سوڭعى ءبىر ءۇزىم نانى قالعان ەدى.

ونى دا الىپ «ءبيسميللاھي ءاۋۋاللاھۋ ءۋا ءاحيراھۋ» (اۋەلگىسىن دە، اقىرعىسىن دا اللانىڭ اتىمەن (جەيمىن) دەپ اۋىزىنا سالىپ جىبەردى. سول كەزدە پايعامبارىمىز (س. ع. س) كۇلىپ جىبەرەدى دە: «سوڭعى ءۇزىم ناندى دا شايتان بىرگە جەگەلى جاتىر ەدى اللانىڭ ەسىمىن قالاي اتادىڭ، سولاي شايتان دا اسقازانىنداعى باعانادان بەرىپ ورتاقتاسىپ جەپ وتىرعان اسىن قۇسىپ سالدى»، -  دەدى.

دەمەك، «ءبيسميللاسىز» باستاعان ىسىمىزگە شايتان ورتاقتاساتىنىن وسى حاديستەن بىلەمىز. سول سەبەپتى دە پايعامبارىمىز (س. ع. س) ءارقاشان نە ءىس ىستەسەك تە اللانىڭ ەسىمىمەن باستاۋىمىزدى بۇيىرادى. قازاق سوندىقتان دا «ءبىسمىللا، ءبىسمىللاسىز ءىس قىلما» دەيدى. ەندەشە اتا جاۋىمىز سانالعان شايتاندى (شايتان ادام اتامىزدان بەرى ادامزاتقا ءوش بولعاندىقتان، ونى قازاق «اتا جاۋ» اتاعان) قورەكتەندىرۋدەن ساقتانعانىمىز ابزال. ول ءۇشىن اس ادەبىن ءبىلۋ ءار مۇسىلماننىڭ مىندەتى.

1. اسقا وتىرماستان بۇرىن قولدى جۋۋ. ويتكەنى، يسلام -  تازالىق ءدىنى. تازالىقتى ۇناتادى.

2. استى اللانىڭ اتىمەن، ياعني «ءبيسميللا» ايتىپ باستاۋ. سەبەبى، ءىشىپ وتىرعان اسىڭىزعا شايتان ورتاقتاسادى. ونداي استا بەرەكە بولمايدى. بىردە پايعامبارىمىز (س. ع. س) التى ساحاباسىمەن اس ءىشىپ وتىر ەدى. جاندارىنا ءبىر ءباداۋي كەلىپ، «ءبيسميللا» دەمەگەن تاماقتان ەكى-ءۇش ءتۇيىرىن اساپ جىبەردى. مۇنى كورىپ اللا ەلشىسى (س. ع. س): «ەگەر بۇل ادام «ءبيسميللا» دەگەنىندە تاماق بارلىعىڭا جەتەر ەدى»، -  دەيدى. دەمەك، استىڭ بارلىعىنا جەتۋى، ونىڭ بەرەكەلى بولۋى داستارحان باسىنداعىلاردىڭ استى «بيسميللامەن» باستاۋىنا بايلانىستى.

3. استى وڭ قولمەن جەۋ. پايعامبارىمىز (س. ع. س) بىلاي دەيدى: «ساقتانىڭىزدار، ارالارىڭىزدا ەشبىرىڭىز تاماقتى سول قولىمەن جەپ-ىشپەسىن. سەبەبى، شايتان سول قولىمەن جەيدى».

4. ءار جەرگە قول سوزباي، ءوز الدىڭنان جەۋ. اللا ەلشىسىنىڭ (س. ع. س) ومار يبن ءابۋ ءسالاما (ر. ا.) ەسىمدى وگەي ۇلى بىلاي دەيدى: «بالا كۇنىمدە اللا ەلشىسىنىڭ (س. ع. س) قامقورلىعىندا بولدىم. تاماقتانعاندا قولىمدى تاباقتىڭ ءار جەرىنە ءبىر سوزاتىن جامان ادەتىم بار ەدى. بىردە اللا ەلشىسى (س. ع. س) ماعان: «بالاقاي! الدىمەن «ءبيسميللا» دەپ اللا تاعالانىڭ اتىن اتا، سودان كەيىن وڭ قولىڭمەن جانە ءوز الدىڭداعى استان جەگىن»، - دەپ ەسكەرتتى».

5. اس قايىرىپ، باتا جاساۋ. قازاقتىڭ استىڭ سوڭىندا «تون جاعاسىز، ەل اعاسىز، داستارحان باتاسىز بولماس» دەپ اس قايىرۋى دا اللا ەلشىسىنەن قالعان وسيەت. پايعامبارىمىز داستارحاننان تۇراردا: «اللاعا سانسىز، رياسىز، بەرەكەلى، تولاسسىز ماداق پەن شۇكىر ايتامىن. ول - ءبىزدىڭ راببىمىز!» - دەپ اس قايىراتىن. قازاقتىڭ استان سوڭ «اللاھۋ اكبار!» دەپ بەت سيپاۋ ادەتى وسىدان قالعان.

6. تاماق ءىشىپ بولعان سوڭ اۋىز شايىپ، قول جۋۋ. پايعامبارىمىز (س. ع. س): «تاماقتىڭ بەرەكەتى تاماققا دەيىن جانە تاماقتانعاننان كەيىن جۋىنۋدا»، - دەگەن. بۇل جەردە تازالىق، گيگيەنا ماسەلەسىنە ءمان بەرىلىپ وتىر. پايعامبارىمىز تاعى ءبىر حاديسىندە: «كىمدە كىم تاماقتان كەيىن قولىن جۋماي ۇيىقتاپ قالىپ، باسىنا اۋرۋ تاباتىن بولسا، كىنانى وزگەدەن ىزدەمەسىن، وزىنەن كورسىن»، - دەيدى. قازاق سوندىقتان دا «اۋرۋ - استان، داۋ - قارىنداستان» دەيدى.

بۇدان بولەك تاماقتانۋدىڭ باسقا دا ادەپتەرى بار. ماسەلەن، تاماق ىشكەندە ىسىراپقا جول بەرمەۋ، قارىندى ىڭىرسىپ، دەمالا المايتىنداي جاعدايعا دەيىن جەتكىزىپ، شەكتەن تىس تولتىرماۋ، جانتايىپ نە جاستانىپ الىپ تاماق ىشپەۋ. پايعامبارىمىز (س. ع. س): «مەن ۇمبەتىمنىڭ شەرتيتىپ قارىن شىعارعانىنان قورقامىن»، - دەيدى. قازاقتا «ادام اشتان ولمەيدى، استان ولەدى» دەگەن دە ءسوز بار. سوندىقتان دا، استى نورماسىن ءبىلىپ جەۋ كەرەك. ونى دا پايعامبارىمىز (س. ع. س) ۇيرەتەدى. ول (س. ع. س): «تاماق ىشسەڭدەر قارىننىڭ ۇشتەن ءبىرىن - تاماققا، ۇشتەن ءبىرىن - سۋعا، قالعان ۇشتەن ءبىرىن اۋاعا قالدىرىڭدار»، - دەيدى. بۇل دەنساۋلىققا ەڭ پايدالى تاماق ءىشۋ نورماسى.

اۆتور: اقجىگىت قارامەڭدى

«الاش ايناسى»

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى