مۋزىكا قالاي پايدا بولدى؟

ەجەلگى گرەكتەر مۋزىكانى قۇدايدىڭ قۇدىرەتى دەپ بىلگەن. ەجەلگى گرەكيادا تەاترلىق قويىلىم، جىر كەشتەرى الدىندا مۋزىكا ويناپ تۇرعان.

اتاقتى فيلوسوف، ماتەماتيك پيفاگور مۋزىكالىق اكۋستيكاعا نەگىز سالعان.

مۋزىكالىق تەرميندەردىڭ باسىم كوپشىلىگى باستاۋىن ەجەلگى گرەكيادان العان. گرەكتەردىڭ ۇلى ويشىلدارى پلاتون مەن اريستوتەل دە مۋزىكاعا ەرەكشە ءمان بەرگەن.

ەجەلگى ادامدار راسىمەن مۋزىكانى ەرەكشە ءبىر تىلسىم كۇش دەپ تۇسىنگەن. قۇستىڭ سايراۋى، اعاشتىڭ تەربەلۋى، تەڭىزدىڭ تولقىنى ادامداردىڭ قيالىن سان-ساققا جۇگىرتىپ، مۋزىكا قۇدايدىڭ قۇدىرەتى دەگەن تۇجىرىمعا الىپ كەلگەن.

العاشقى مۋزىكالىق اسپاپتارعا زەر سالساق، ولار العاشقى قاۋىمنىڭ ەڭبەك ەتۋ قۇرالدارىنان اسا ەرەكشەلەنبەگەن. وسىلايشا ادام مۋزىكانى قاراپايىم ەڭبەك قۇرالدارىنىڭ ارقاسىندا اشتى دەۋگە بولادى. حور اڭ اۋلاۋ كەزىندەگى ءبىر توپ اڭنىڭ قىلىقتارى ارقاسىندا پايدا بولعان. حور ارقىلى اۋەن پايدا بولعان دەگەن بولجام بار. ورفەي جايلى گرەك اڭىزىندا، ورفەيدىڭ عاجايىپ ءانىنىڭ ارقاسىندا ادام مەن جان- جانۋار عانا ەمەس، اعاش پەن تاۋ- تاس وعان باعىنعان دەلىنەدى.

مۋزىكا -  ادامدى ءسۇيۋ مەن جەك كورۋگە يتەرمەلەيتىن عالامات كۇش. بۇل وي ەجەلگى گرەك فيلوسوفتارىنىڭ ساناسىندا مىڭداعان جىل بۇرىن تۋىنداعان.

وپەرا

17 - عاسىر -  وپەرا تۋعان عاسىر. سول زاماننىڭ وپەرا جاۋھارى بولىپ مۋزىكالىق درامانىڭ نەگىزىن قالاۋشى كلاۋديو مونتيەۆەرديدىڭ شىعارماشىلىعى ايتىلادى. ال فرانتسيانىڭ وپەرا مەكتەبىنىڭ نەگىزىن سالعان -  جان باتيست ليۋللي. اعىلشىن سازگەرى گەنري پەرسەل بولسا، نازىك، تەرەڭ مۋزىكا جازا وتىرىپ، وپەرانى ءوز وتانىندا دامىتقان. ۇلى نەمىس سازگەرى گەورگ فريدريح گەندەل لوندوندا بىرنەشە وپەرا قويعان. ءدال وسى كىسى بەتحوۆەنگە زور ىقپال جاساعان.

بۇل داۋىردەگى مۋزىكالىق اسپاپتاردىڭ پاتشاسى -  ورگان بولعان. وسى مۋزىكالىق اسپاپقا ارناپ د. فرەسكوبالدي، د. بۋكستەحۋدە، گ. گەندەل، ءتىپتى ۇلى ي. س. باحتىڭ ءوزى اۋەن جازعان.

18 - عاسىر -  وپەرانىڭ جەتىلۋ عاسىرى. وپەرانىڭ وتانى دەپ يتاليا ەلى سانالادى. وپەرانىڭ تۋۋى جايلى ايتار بولساق، وقيعا مىناداي بولعان. 17 - عاسىردا باردي اينالاسىنا دارىندى اقىن، ءارتىس، مۋزىكانتتاردى جيىپ العان. ولار سوفوكل، ەۆريپيد، ەسحيلدىڭ درامالارىن ومىرگە قايتا اكەلۋگە بەل بايلاعان. قويىلىم ءۇشىن ەجەلگى گرەك رۋحى بار مۋزىكا جازىلۋى كەرەك بولاتىن. مۋزىكا جازىلدى دا. بۇل مۋزىكا - وپەرا ەدى. العاشقى وپەرا رەتىندە بەلگىلى "ەۆريديكا" پەري مەن كاچچينيدىڭ قالامىنان تۋعان. ونى العاشقى وپەرا دەپ بىزگە جەتكەن ەڭ ەجەلگى وپەرا بولعاندىقتان ايتادى. قويىلىم فلورەنتسيادا قويىلعان.

يتالياداعى اتاقتى لا-سكالا تەاترى

وپەرانىڭ ماڭىزدىلىعى جوعارى بولعاندىقتان، سيۋجەتىن دە ايتا كەتەيىك. ورفەي سۇيىكتى جارى ەۆريديكانى جوعالتىپ الادى. ەۆريديكا جىلان تىستەپ الىپ، كوز جۇمعان. ورفەي جەر استىنا ءتۇسىپ، قايتىس بولعان ايەلىن قايتارىپ العىسى كەلەدى. ءوزىنىڭ عاجايىپ اۋەنىنىڭ ارقاسىندا ورفەي ايدادان (بيلىك يەسى) ەۆريديكانى الىپ كەتۋگە رۇقسات الادى. تەك ءبىر شارت بار ەدى: جەر استى پاتشالىعىنان شىقپايىنشا، ورفەي ايەلىنە كوز قىرىن سالماۋى كەرەك. ورفەي بۇل شارتتى ورىنداي الماي، ەۆريديكانى ەكىنشى رەت جوعالتادى.

اڭىز قايعىلى اياقتالادى: ورفەي قايتىس بولادى. ءبىراق رينۋچچيني اقىن وپەرانىڭ ليبرەتتوسىن جازىپ وتىرىپ، اڭىزدىڭ سوڭىن وزگەرتىپ جىبەرگەن. وزگەرتىلگەن نۇسقاسى بويىنشا، ورفەيدىڭ مۇنشا قايعىرعانىنا تەبىرەنگەن ماحاببات قۇدايى ەۆريديكانى ومىرگە قايتا اكەلەدى.

ورفەي مەن ەۆريديكا

وسى وپەرا قويىلعان سوڭ، ءىز سۋىتپاي ريم، نەاپولدا دا وپەرا تەاترلارى اشىلا باستايدى.

1607 - جىلى مانتۋدا كلاۋديو مونتيەۆەرديدىڭ "ورفەي" اتتى وپەراسى دۇنيەگە كەلىپ، ۇلى يتاليالىق سازگەردىڭ ارقاسىندا وپەرا ونەرىنىڭ تاريحى ءوز نەگىزىن قالايدى.

مونتيەۆەردي: "مۋزىكا ادامنىڭ ىشىندە جاتقان بارلىق بايلىعىن جەتكىزە الادى. مۋزىكا ونەرىنىڭ نەگىزگى ماقساتى ادامنىڭ كوڭىلىن كوتەرۋ ەمەس، ادامدى وي تۇبىنە سۇڭگىتىپ، كۇرمەۋى قيىن سۇراقتارىنا جاۋاپ الۋعا كومەكتەسۋ"، - دەگەن ەكەن.

18 - عاسىردا وپەرا دەموكراتياشىل ونەرگە اينالىپ، ءىرى قالالاردا وپەرا تەاترلارى اشىلادى. سازگەرلەر جاتپاي- تۇرماي ەڭبەك ەتىپ، وپەرانى دامىتقان ۇستىنە دامىتا بەرەدى. يتاليا سازگەرى الەسساندرو سكارلاتتيدىڭ ءبىر ءوزى 200 وپەرا جازىپ شىققان. وسى سازگەردىڭ ارقاسىندا كۇردەلى وپەرانىڭ نەگىزى قالانعان.

وسى زاماننىڭ كورەرمەندەرى وپەرالار ومىردەن الىنباعان، قويىلىمدار قاھارماندار ەرلىگىنە قۇرالعان دەگەن پىكىر قالدىرعان. راسىمەن وپەرا قاھارماندار ەرلىكتەرىن ماداقتاپ، داۋىستىڭ بيىكتىگى مەن سۇلۋلىعىنا ءمان بەرگەن.

بۇدان كەيىن سىقاق وپەرا پايدا بولعان. نەاپولدا تۋعان جانر كۇلكىلى ينتەرمەديا نەگىزىندە قويىلعان.

وپەرا پايدا بولعاننان-اق اقسۇيەكتەر مەن باي ادامدار وپەرانىڭ تۇراقتى كورەرمەنىنە اينالعان.

دايىنداعان: شاتتىق قالي

massaget.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى