قوعامدا مويىنعا مىنەتىن ماسىل ماماندار كوپ

ءبىر كەزدەرى قارجى مينيسترلىگىن باسقارعان بولات جامىشيەۆتىڭ بۇل «عاجاپ» ەرەكشەلىكتى بولە-جارا اتاپ ءوتىپ: «سوڭعى ون جىل ىشىندە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر سانى 50 پايىزعا ءوستى. مۇنىڭ جۇمىس كولەمىنىڭ ۇلعايۋىمەن ەش بايلانىسى جوق. مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر سانىن 15 پايىزعا قىسقارتۋ تۋرالى ساياسي شەشىم سول سەبەپتى قابىلداندى. اتالعان شارا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر سانىنىڭ تولاسسىز وسۋىنە توسقاۋىل قويۋ ماقساتىن كوزدەيدى»، -  دەپ مالىمدەمە جاساعان ەدى.

بۇل جولى وسىعان دەيىنگى ورىن العان كەمشىلىكتەرگە جول بەرىلمەيتىنىن جانە باسشىلاردىڭ ءوزى قالاماعان قىزمەتكەرلەرىن قىسقارتۋدىڭ جەلەۋىمەن جۇمىستان شىعارىپ جىبەرۋگە بولمايتىنىن ەلباسىنىڭ ءبىراۋىز سوزىنەن ۇقتىق: «سىزدەردىڭ ءارقايسىلارىڭىز مەملەكەتتىك ادامسىزدار عوي، نەگە ءوز مينيسترلىكتەرىڭىزدى، ۆەدومستۆولارىڭىزدى قاراپ، ءتارتىپ ورناتپايسىزدار. قىسقارتىڭىزدار دا، 10 ادامنىڭ ورنىنا جۇمىس ىستەيتىن كاسىبي مامانعا اقشا تولەڭىزدەر. مەن باسشىلىقتىڭ ەڭ تومەنىنەن باستاپ بارلىق جولىنان ءوتتىم جانە ءبارىن دە بىلەمىن. ەگەر بولىمدە 10 ادام جۇمىس ىستەيتىن بولسا، وندا وسى 10 نىڭ تەك ەكەۋى عانا تىنباي ەڭبەكتەنەدى، الدە بۇل وتىرىك پە؟ كىم جۇمىس ىستەيدى، سونىڭ موينىنا ءمىنىپ الادى» دەپ بۇدان بىلاي مۇنداي جاعدايعا جول بەرىلمەيتىنىن ايتتى.

مۇنداي قىسقارتۋلاردى بىزبەن ءبىر مەزگىلدە ءبىراز ەلدەر باستان كەشىرىپ جاتىر. مىسالى، اپتا باسىندا ر ف پرەمەر ءمينيسترى مەدۆەدەۆ الداعى ۋاقىتتا ءبىرقاتار مينيسترلىكتەردىڭ قۇزىرەتتەرى بىرىكتىرىلەتىنىن ايتتى. رەسەي ساراپشىلارى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە باستالعالى وتىرعان قىسقارتۋلاردىڭ سەبەبى -  قارجى ۇنەمدەۋ ءۇشىن عانا ەمەس، مەملەكەتتىك ماڭىزى بار الەۋمەتتىك -  ساياسي باعدارلامالاردىڭ، بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجىنىڭ يگەرىلۋىنە جاۋاپتى تۇلعالاردى ايقىنداۋ» دەي كەلە مۇنىڭ كەرى زاردابى تۋرالى ەسكەرتە كەتۋدى ۇمىتپاعان. رەسەيلىك ساياساتتانۋشى الەكسەي سميرنوۆ «مينيسترلىكتەردىڭ سانى قىسقارادى، قۇزىرەتتەرى بىرىكتىرىلۋى مۇمكىن» دەگەن شەشىمىن دينازاۆورلار داۋىرىنە تەڭەيدى. «قازىر ساياساتتا تا، ەكونوميكادا دا «مەگا» دەگەن ءسوز سانگە اينالىپ بارادى. مەگا- جوبا، مەگا- قور، ەندى مەگا- مينيسترلىك. مۇنداي تاجىريبەسى مەملەكەتشىل شەنەۋنىك پەن بيۋروكراتتتاردىڭ بەت-پەردەسىن ايقىنداپ بەرۋى ەكى تالاي» دەيدى ول.

رەسەيلىك ساراپشىلار ايتقانداي، قازاق ۇكىمەتىنىڭ كەشەلى بەرى «مەگالانىپ» جاتقان سيپاتى بيۋدجەت قارجىسىنىڭ يگەرىلۋىنە جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىنا قانداي اسەر ەتەدى؟» دەگەن سۇراققا ءالى جاۋاپ جوق. سەبەبى بىزدە، ءتىپتى ۇكىمەت قۇرامىندا «ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىن دامىتۋعا كەدەرگى بولاتىن جۇيەنىڭ كەرەگى نە؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەپ باس قاتىرعىسى كەلمەيتىندەردىڭ قاراسى كوپ. ونىڭ سەبەبى -  بيۋدجەتتى جوسپارلاۋمەن اينالىساتىن شەنەۋنىكتەردەن ەرتەڭگى كۇنى بولىنگەن قارجىنىڭ قالاي جۇمىس ىستەگەنى جونىندە ەشكىم ەسەپ سۇرامايدى. مۇنىڭ ءبارى بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ كەزىندە ناقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماقساتتاردى ايقىنداۋدىڭ جوقتىعى مەن جوسپاردى باسقارۋشى ورگاندار ەلدىڭ ناقتى مۇددەسىمەن قابىستىرا الماۋىنىڭ كەسىرىنەن ورىن الىپ وتىرعان ماسەلەلەر. مىسالى، ساراپشى - ەكونوميست ماعبات سپانوۆ قارجىنىڭ يگەرىلمەي قالۋىن جوسپارلاۋدىڭ ساپاسى مەن كادردىڭ تومەندىگىنەن كورەدى.

-  مەن وسىدان التى-جەتى جىل بۇرىن ءبىزدىڭ باسقارۋشىلارىمىزدىڭ دەڭگەيىنىڭ تومەندىگىن سىنعا العان بولاتىنمىن. وكىنىشكە قاراي، اراعا وسىنشاما ۋاقىت سالىپ، بۇگىن سول سىنىمدى تاعى دا ايتۋعا تۋرا كەلەدى. جوسپاردى جاساپ، ونىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا بىلىكتى باسشىلىق جاساي ءبىلۋ ءۇشىن كۆاليفيكاتسياسى جوعارى اپپارات بولۋى ءتيىس.

ال ونداي اپپاراتتى اكىمشىلىكتەر تۇرماق، مينيسترلىكتەردەن تابا قويۋ قيىنداۋ. بيۋدجەتكە ەنگىزىلىپ وتىرعان باعدارلامالارعا جاۋاپتى اكىمشىلىكتەر وزدەرىنىڭ وسى ءۇشىن جاۋاپتى ەكەندىكتەرىن سەزىنبەيدى، سەبەبى ول زاڭدىق دەڭگەيدە بەكىتىلمەگەن. ياعني ويىڭا كەلگەن باعدارلامانى ەندىر، جۇزەگە اسپاي جاتسا، سەن جاۋاپ بەرمەيسىڭ دەگەن ءسوز. ناتيجەسىندە، بيۋدجەتتى قۇرۋ كەزىندە ەش نەگىزسىز تىم جوعارى شىعىندار جوسپارعا ەندىرىلىپ، بۇرىنعى بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋى باقىلاۋشى ورگانداردىڭ بيۋدجەتى تەكسەرۋ كەزىندەگى سىن ەسەپكە الىنبايدى. نورمالار مەن نورماتيۆتەر ساقتالىنبايدى. بيۋدجەت باعدارلامالارىنا باسقارۋشى شەنەۋنىكتەردىڭ ەش نەگىزسىز بىردەڭەلەردى تىقپالاي بەرۋى بۇگىنگى كادر داعدارىسىنىڭ ايقىن كورىنىسى دەپ بىلەمىن، -  دەيدى ساراپشى ماعبات سپانوۆ.

...شىندىعىندا ەلباسى ايتقان مەكەمەدەگى ون ادامنىڭ ەكەۋى وتە مىقتى مامان ەكەندىگى تۋرالى اڭگىمە - اقيقات. سوندىقتان ون ادامنىڭ جۇمىسىن ىستەيتىن ەكى ادامعا جوعارى جالاقى تولەگەن دۇرىس. راسىندا، «مويىنعا ءمىنىپ الاتىن» ماسىل باسشىلار كىمگە كەرەك؟

گۇلبارشىن ايتجانباي

«ايقىن»

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى