تاشكەنت تراگەدياسى

ناقتىلاپ ايتساق، 1979 - جىلدىڭ 11 - تامىزىندا ۋكراينانىڭ دنەپرودزەرجينسك قالاسىنىڭ ماڭىندا «اەروفلوت» كومپانياسىنا قاراستى قوس بىردەي «تۋ-134A» ۇشاقتارى اۋەدە سوقتىعىسىپ، بورتتاعى 174 جولاۋشىنىڭ بارلىعى دا قايتىس بولدى. سولاردىڭ اراسىندا تاشكەنتتىڭ «پاحتاكور» فۋتبول كلۋبىنىڭ 17 ويىنشىسى بولعان ەدى.

سول قارالى كۇنى «پاحتاكوردىڭ» ويىنشىلارى مينسكىگە اتتانىپ بارا جاتتى.

كسرو چەمپيوناتىنداعى كەزەكتى تۋردا ايتۋلى كوماندا جەرگىلىكتى «ديناموعا» قارسى ويناۋعا ءتيىس ەدى. الايدا، 8400 مەترلىك بيىكتىكتە ولار چەليابى - كيشينيەۆ باعىتىنداعى تاعى ءبىر «تۋ-134A» ۇشاعىمەن سوقتىعىسادى.

بورتتاعى ادامداردىڭ بارلىعىنىڭ دا كۇلى كوككە ۇشتى. سول وقيعا جايىندا كسرو باسشىلارى ءتىس جارماۋعا قانشا جەردەن تالپىنعانىمەن، شىندىقتى جاسىرىپ قالۋ مۇمكىن بولمادى. قارالى حابار تورتكۇل دۇنيەگە تارادى. ويتكەنى بۇل الەمدىك ولشەم بويىنشا ەڭ ءىرى اۋە اپاتتارىنىڭ ءبىرى ەدى.

كوپ ۇزاماي تەكسەرۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسى جاريالاندى. بۇل جەردە ديسپەتچەرلەردەن قاتە كەتكەن ەكەن. سولاردىڭ اعاتتىعى ورنى تولماس قاسىرەتكە اكەپ سوقتىردى. ارادا 9 اي وتكەننەن سوڭ، ديسپەتچەرلەرگە قاتىستى سوت ۇكىمى شىقتى. نيكولاي جۋكوۆسكي مەن ۆلاديمير سۋمسكوي 15  جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى.

ءبىراق ولاردىڭ ودان كەيىنگى تاعدىرى ادام قىزىعارلىقتاي بولمادى. ەلدىڭ قارعىسى جىبەرمەدى. سۋمسكوي اۋرۋشاڭ بولىپ قالسا، جۋكوۆسكي ءوز-وزىنە قول جۇمسادى. ال وسى ىسكە تىكەلەي جاۋاپتى سەرگەي سەرگەيەۆ كىنانى قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەرگە جاۋىپ، ءوزى جاۋاپكەرشىلىكتەن قۇتىلىپ كەتتى.

قازا بولعان فۋتبولشىلاردىڭ كوبى تاشكەنتتەگى بوتكين زيراتىندا جەرلەندى. كەيبىرىنىڭ دەنەسى ءوز وتانىندا جەر قويناۋىنا تاپسىرىلدى. كەيىننەن اپات بولعان جەردە، ياعني كۋريلوۆكا اۋىلىندا ەسكەرتكىش ورناتىلدى.

تۇتاس كوماندا اپاتقا ۇشىراپ، وزبەكستان حالقى قان جىلاپ جاتقاندا، كسرو-نىڭ قۇرامىنداعى بارلىق رەسپۋبليكالار «پاحتاكورعا» قول ۇشىن بەردى. سول جىلى ءبىرقاتار كوماندانىڭ ويىنشىلارى ءوز ەرىكتەرىمەن تاشكەنتتىكتەردىڭ ساپىنا اۋىستى. تەرمەز، مينسك، ماسكەۋ، تۋلا، لۆوۆ، فەرعانا، دۋشانبە، كۋتايسي، ودەسسا، گۇلستان، دونداعى روستوۆتان كەلگەن تەڭبىل دوپ شەبەرلەرى «پاحتاكوردىڭ» ساپىندا ونەر كورسەتتى.

سولاردىڭ اراسىندا اقتوبەنىڭ «اقتيۋبينەتس» كلۋبىنىڭ ويىنشىسى ۆلاديمير كارمان دا بار ەدى. سونىمەن قاتار، كسرو فۋتبول فەدەراتسياسىنىڭ باسشىلارى «پاحتاكور» قاجەتتى ۇپاي جيناي الماعان جاعدايدىڭ وزىندە ءۇش جىل بويى جوعارى توپتا ويناي بەرەتىندىگى جايىندا شەشىم شىعاردى.

الەمدىك سپورت تاريحىندا اۋە اپاتىنان قايتىس بولعان كوماندالار سانى «پاحتاكورمەن» عانا شەكتەلمەيدى. 1948 - جىلى لا-مانش بۇعازىندا ۇشاق اپاتقا ۇشىراپ، چەحوسلوۆاكيانىڭ 6 حوككەيشىسى قازا تاپتى.

1949 - جىلى يتاليانىڭ «تورينو» كلۋبىنىڭ 18 فۋتبولشىسى باقيلىق بولدى. 1950 - جىلى ماسكەۋدىڭ داڭقتى ۆ ۆ س كلۋبىنىڭ 13 ويىنشىسى مەن «لي-2» ۇشاعىنىڭ 6 ەكيپاج مۇشەسى اجال تىرناعىنا ىلىكتى. ولاردىڭ بارلىعى دا ءوز ءداۋىرىنىڭ تەڭدەسسىز حوككەيشىلەرى ەكەنى داۋسىز. كەيبىرى فۋتبولدى دا كەرەمەت ويناپ، وسى سالادا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزىپ ءجۇردى. ال يۆان نوۆيكوۆ پەن زدەنەك زيگمۋند بولسا، كسرو-نىڭ ماڭدايالدى تەننيسشىلەرى قاتارىندا ەدى.

ءدال وسى رەيسپەن ۆسيەۆولود بوبروۆ تا چەليابى ۇشۋى كەرەك ەدى. الايدا، داڭقتى سپورتشى سول كۇنى قاتتى ۇيىقتاپ قالىپ، بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا اۋەجايعا جەتە المادى. كوماندا باپكەرى بوريس بوچارنيكوۆ ءوزىنىڭ قاراماعىنداعى نيكولاي كولچۋگينگە ايتۋلى ويىنشىنى تاۋىپ اكەلۋدى تابىستايدى. بوبروۆ پەن بوچارنيكوۆتى ءبىراز ۋاقىت توسقانىمەن، ولاردىڭ قاراسى دا كورىنبەيدى. ەكى ساعاتتان كەيىن ۇشاق اۋەگە كوتەرىلەدى. بىرەر ۋاقىتتان كەيىن ولار اپاتقا ۇشىرايدى. ال قوس ازامات امان قالادى.

1958 - جىلى انگليانىڭ ايگىلى «مانچەستەر يۋنايتەد» كلۋبى بەلگرادتا وتكەن جاۋاپتى ماتچتان قايتىپ كەلە جاتىپ، گەرمانيانىڭ ميۋنحەن قالاسىنداعى اۋەجايدا اپاتقا ۇشىرايدى. 1960 - جىلى دانيا قۇراماسىنىڭ 8 اياق دوپ شەبەرى وپات بولدى. 1961 - جىلى مانەرلەپ سىرعاناۋدان ا ق ش كومانداسى بريۋسسەلدە كوز جۇمدى. الپىسىنشى جانە جەتپىسىنشى جىلدارى ءدال سونداي ونعا جۋىق وقيعا تىركەلەدى.

1980 - جىلى نيۋ-يوركتەن ۆارشاۆاعا باعىت العان «يل-62» وكەنتسە اۋەجايىنىڭ ماڭىندا قۇلايدى. ۇشاقتاعى 87 ادامنىڭ بارلىعى جارىق دۇنيەمەن قوش ايتىستى. سولاردىڭ اراسىندا ا ق ش-تىڭ 14 بەلدى بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى بولعان. 1987 - جىلى پەرۋدىڭ «اليانسا ليما» كلۋبىنىڭ فۋتبولشىلارى تۇگەلدەي قازا تاپتى. 1989 - جىلى سۋرينامعا ساپار شەككەن گوللانديانىڭ 23 فۋتبولشىسى كوز جۇمدى.

تەگى سۋرينامدىق ويىنشىلار وزدەرىنىڭ تاريحي وتاندارىنا بارىپ، جەرگىلىكتى كوماندالارمەن ءبىرقاتار جولداستىق كەزدەسۋلەر وتكىزۋدى كوزدەيدى. سولاردىڭ اراسىندا رۋۋد گۋلليت، فرانك رايكاارد، ارون ۆينتەر، برايان روي سىندى جۇلدىزدار دا بولۋعا ءتيىس ەدى. ءبىراق ولاردى باپكەرلەرى جىبەرمەي قويادى. سونىڭ ارقاسىندا اتاقتى فۋتبولشىلار ءتىرى قالدى.

2008 - جىلى بىشكەكتەن تەھرانعا اتتانعان ۇشاق «ماناس» اۋەجايىنان الىستاماي جاتىپ-اق، اپاتقا ۇشىرايدى. بورتتاعى 90 ادامنىڭ 75 ى سول جەردە ءتىل قاتپاي كەتتى. سولاردىڭ اراسىندا قىرعىزستاننىڭ 17 باسكەتبولشىسى جانە قازاقستاننىڭ 3 ازاماتى بولدى.

2011 - جىلدىڭ 7 - قىركۇيەگىندە ياروسلاۆلدىڭ «لوكوموتيۆ» كلۋبىنىڭ حوككەيشىلەرى مىنگەن «ياك-42 د» ۇشاعى جەرگىلىكتى «تۋنوشنا» اۋەجايىنان اسپانعا كوتەرىلگەن بەتتە جەرگە قايتا قۇلايدى. بورتتا 45 ادام بولعان. ولاردىڭ دەنى اتالعان كلۋبتىڭ ويىنشىلارى. ولار قۇرلىقتىق حوككەي ليگاسىنىڭ (ق ح ل) تۇساۋكەسەر باسەكەسىندە مينسكىنىڭ «ديناموسىمەن» كۇش سىناسۋعا ءتيىس ەدى. ءبىراق بەت العان باعىتىنا ولار جەتە العان جوق.

«لوكوموتيۆتىڭ» ساپىندا تەك رەسەي ويىنشىلارى عانا ەمەس، ۋكراينا، سلوۆاكيا، گەرمانيا، شۆەتسيا، بەلارۋس، لاتۆيا جانە كانادا ازاماتتارى دا بولدى. بارلىعىنىڭ دا ءمايىتى وزدەرىنىڭ تۋعان جەرلەرىنە جەتكىزىلىپ، جەر قويناۋىنا تابىس ەتىلدى.

سول ۇشاقتا بولعان 45 ادامنىڭ اراسىنان ەكەۋى ءتىرى قالعان ەدى. ونىڭ ءبىرى -  26 جاستاعى شابۋىلشى الەكساندر گاليموۆ. ول ءوز كۇشىمەن ۇشاقتان شىقتى. گاليموۆ دەرەۋ اۋرۋحاناعا جەتكىزىلدى. دارىگەرلەر قانشا تىرىسقانىمەن، اجال تىرناعىنان جاس جىگىتتى امان الىپ قالا المادى. ارادا بەس كۇن وتكەننەن كەيىن الەكساندر ماسكەۋدەگى سكليفوسوۆسكي اتىنداعى جەدەل جاردەم عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا كوز جۇمدى.

ال ينجەنەر الەكساندر سيزوۆتىڭ كورەتىن جارىعى بار ەكەن. ول دا ءبىراز ۋاقىت دارىگەرلەر كومەگىنە جۇگىنىپ، اقىرىندا اياعىنان تىك تۇرىپ كەتتى.

عالىم سۇلەيمەن

«ايقىن»

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى