ەلباسى تۋعان اۋىلدا
شابىتىنا شىنداپ مىنگەن شاكەڭ سول كەرەمەت اسەردىڭ جەتەگىمەن ەلباسىنىڭ كىندىك قانى تامعان جەر - ءۇشقوڭىردا ارنايى ساپاردا بولىپ، قاسكەلەڭ قالاسىنداعى ەلباسى وقىعان اباي اتىنداعى مەكتەپتە شىعارماشىلىق كەزدەسۋ وتكىزدى.
ءشامىل اعامىزبەن ءبىراز جىلدان بەرى شىعارماشىلىق تىعىز بايلانىستامىز، سول سەبەپتى مەنى ءىنى-دوس رەتىندە وزىمەن بىرگە ەرتە بارعان-دى. ءبىزدى وسى ساپاردىڭ ءمان-جايىنا قانىق بۇرىنعى شامالعان، قازىرگى ءۇشقوڭىر اۋىلىنىڭ اكىمى ادىلبەك قامبار ۇلى كۇتىپ الدى.
ءالى وتىز جاستىڭ اۋىلىنا ەنە قويماعان جاس اكىم ءجون بىلەتىن ىسكەر جىگىت ەكەن، ساپارىمىزدىڭ سوڭىنا دەيىن ءوزى باستاپ الىپ ءجۇردى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز دۇنيەگە كەلگەن كيەلى توپىراق جاسىل جەلەكتەن كورىنبەيدى. ون بەس مىڭ تۇرعىنى بار اۋىلدىڭ تاۋ جاق بيىگىندە ەلباسىنى دۇنيەگە الىپ كەلگەن ءابىش اتا مەن ءالجان انا جاقىن تۋىستارىمەن بىرگە جەرلەنىپتى.
ۇلكەن كۇمبەزدى كەسەنە ىشىنە ەنىپ، ارۋاقتارعا قۇران باعىشتاپ بولعان سوڭ، سول ماڭايدان قاشىق ەمەس «شۇباراتتىڭ» اسۋىنا شىقتىق. ءانىن ءشامىل جازعان، ءانشى دوسىمجان تاڭاتاروۆتىڭ ورىنداۋىنداعى ەلباسىنىڭ ولەڭى «شۇباراتتا» ايتىلاتىن «شۇبارات» - الاتاۋدىڭ ەتەگىندە، «شامالعان» تۇرادى ەكەن جەتەگىندە» دەگەن اسۋ-بەل - وسى.
قيا بەتكەيى قۇلپىرىپ تۇرعان تاۋ ەتەگىنە تۇسكەن سوڭ، بۇكىل ءبىر ەلدىڭ ۇرانى بولعان قاراساي باتىردىڭ قارا بوساعاسىنا ات باسىن تىرەدىك. اتاقتى قولباسشى قاراساي باتىردىڭ ساقتالىپ قالعان قارا بوساعاسى مەن ماڭدايشاسىن باتىردىڭ تىكەلەي ۇرپاعى اسقار توقتامىسوۆ دەگەن ءىنىمىز كيە تۇتىپ، قاستەرلەپ وتىر ەكەن.
بۇل قاراشاڭىراقتان قۇران باعىشتاعان جۇرت ۇزىلمەيتىن كورىنەدى. قازاقستان پرەزيدەنتى وسى باباسىنىڭ بوساعاسىنا ءجيى باس سۇعىپ تۇرادى ەكەن. ءدال قاسىندا ەلباسى سالدىرعان قاراساي باتىر اتىنداعى مەشىت بار. قازاقتىڭ قاھارمان باتىرىنىڭ بوساعاسىنا ءتاۋ ەتىپ، قۇران باعىشتاپ، قاراشاڭىراقتان ءدام تاتقان سوڭ، ەلباسى ءبىلىم العان قاراساي باتىر اتىنداعى ءۇش قاباتتى مەكتەپكە بەت تۇزەدىك. بۇرىنعى ەسكى مەكتەپ كوپەستىڭ ءۇيى بولىپ، كامپەسكە كەزىندە مەملەكەت قاراۋىنا وتكەن سوڭ مەكتەپكە اينالعان ەكەن، ەلباسى وسىندا توعىز جىل وقىپتى. كەيىن ورنىنا وسى ءزاۋلىم ورتا ءبىلىم ورداسى سالىنعان. ءبىزدى مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعاننان ءسان-سالتاناتپەن تىزىلگەن وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەر جىلى شىرايمەن قارسى الدى.
مەكتەپتەگى «شاپاعات» تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايىنىڭ مەڭگەرۋشىسى رىمكەش بايقونىسوۆا مول اۋماقتى الىپ جاتقان مۇراجاي ىشىندەگى قۇندى جادىگەرلەرمەن ءجىتى تانىستىرىپ شىقتى. ەلباسىعا ارنالعان ارنايى بولمەدەن ن. نازاربايەۆتىڭ ومىرىنەن سىر شەرتەتىن قۇندى ەكسپوناتتارعا مولىنان قانىعۋعا بولادى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءوز قولىمەن سىزعان ەسكيزدەرى مەن وقۋشىلىق ومىرىنەن بەلگى بەرەتىن كىلەڭ بەسكە تولتىرىلعان تابەل قاعازىن دا كورۋگە بولادى. ەل مەن جەردىڭ، اۋىلدىڭ تەرەڭ تاريحىنان سىر اڭعارتاتىن سانداعان سۋرەتتەر مەن دەرەكتەر تۇنىپ تۇر.
كىشى جۇزدەگى جانعوجا باتىردىڭ ءبىراز ۇرپاقتارى سوڭعى جىلدارى ءۇشقوڭىرعا قونىس تەپكەن ەكەن، باتىر اتالارىنا تيەسىلى جادىگەرلەردى وسى مۇراجايعا تاپسىرىپتى. ناتيجەسىندە، جانعوجا باتىر بۇرىشى پايدا بولعان. اعايىندى قۇلمەنوۆتەردىڭ ۇستاحاناسىنان شىققان قۇندى زاتتار دا قاز-قاتار ءتىزىلىپتى. 1998 -جىلى اشىلعان مۇراجايعا رىمكەش شايكەن قىزىنىڭ سىڭىرگەن ۇشان-تەڭىز ەڭبەگىن ەسكەرگەن ەلباسى كەيۋاناعا ءوز قولىمەن «قۇرمەت» وردەنىن تاپسىرىپتى. قوناقتار تىلەك جازاتىن كىتاپشاعا ريزاشىلىقپەن قولتاڭبامىزدى قالدىردىق.
بۇدان كەيىن قاراساي اۋدانىنىڭ ورتالىعى قاسكەلەڭ قالاسىنداعى اباي اتىنداعى ورتا مەكتەپ-گيمنازيا ۇجىمىمەن ءشامىل ءابىلتايدىڭ كەزدەسۋى بولدى. بۇل مەكتەپتە ەلباسى 1958 - جىلى 10-سىنىپتى ءتامامداپ، ورتا ءبىلىم تۋرالى اتتەستات العان.
ول سول كەزدە قاسكەلەڭدەگى قازاق تىلىندە ساباق بەرەتىن جالعىز مەكتەپ بولىپتى. 1945 - جىلى ابايدىڭ 100 - جىلدىعىنا وراي مەكتەپكە اباي ەسىمى بەرىلىپتى. جاڭا عيماراتقا كوشكەن سوڭ، بۇرىنعى ەسكى مەكتەپ الدىمەن ينتەرناتقا، كەيىن كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلىپ، اۋداندىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە اينالدىرىلعان. بۇل مۋزەيدە قاراساي اۋدانىنىڭ قۇرىلۋى مەن قالىپتاسۋىنا قوسا، ەلباسىنىڭ دا تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنا بايلانىستى قۇندى ەكسپوناتتار قويىلىپتى. اباي اتىنداعى مەكتەپتىڭ كەڭ سارايىندا وتكەن كەزدەسۋ، ءسوزىن نۇرسۇلتان نازاربايەۆ، ءانىن ءشامىل ءابىلتاي جازعان «شۇبارات» ءانىنىڭ كليپىن ۇلكەن ەكراننان تاماشالاۋمەن باستالدى.
العاشقى بولىپ ءسوز العان شاكەڭ ۇلت كوشباسشىسىنىڭ ونەگەلى ومىرىنەن تاعىلىم ايتىپ، جاستاردى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋ ماسەلەلەرىن ءسوز ەتە كەلە، ءوزى شىعارعان «قازاقستان -نۇرسۇلتان» كۇيىن ورىنداپ بەردى. ەلباسىنىڭ سۇيىكتى ۇستازى، مايدانگەر اقساقال سەيىتحان يسايەۆ 96 جاسقا كەلگەن شاعىنا قاراماي، وسى كەزدەسۋگە ەرتە تۇرىپ، ارنايى دايىندالعانىن ايتىپ، قوناق بوپ كەلگەن ءشامىل ءابىلتايعا اق باتاسىن توگىلدىرىپ بەردى.
ەلباسىنىڭ مەكتەپتە بىرگە وقىعان سىنىپتاسى كەڭەس بايبوسىنوۆ وسىنداي ونەر ادامدارىمەن بولعان باسقوسۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ەلتاي اۋىلدىق اكىمشىلىگىنىڭ ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى كاليدا قوسشىعۇل، مەكتەپتەگى «اباي الەمى» كابينەتىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، ەلۋ جىل ۇستاز بولعان، ءۇش رەت قاجىلىققا بارعان اقىليا بەكبايەۆا، ت. ب. جىلى لەبىزدى ءسوز سويلەپ، تىلەك-نيەتتەرىن ءبىلدىردى.
كەزدەسۋ بارىسىندا ءشامىل ءابىلتاي ءوزىنىڭ «قازاقستان -نۇرسۇلتان» كۇيى مەن «شۇبارات» ءانى جازىلعان ديسكىلەرىن سىيعا تارتتى. وسىنداي سىي-سياپاتتارى ءۇشىن قوناققا اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ۇلتاي امانگەلدى قىزى العىس ءبىلدىرىپ، كەزدەسۋدى قورىتىندىلادى.
تورەعالي تاشەنوۆ
