شىڭعىس حاننىڭ قاي ۇلتتان ەكەندىگى ەمەس، ونىڭ يدەيالارى ماڭىزدى! - تاريحشى رافاەل بەزەرتينوۆ
بۇل تۋرالى بۇگىن الماتى قالاسىندا ءوتىپ جاتقان «قازاقستان جانە موڭعوليا - تاريحى، مادەنيەتى جانە ەتنيكالىق تامىرى ورتاق ەلدەر» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا بارىسىندا تاريحشى، زەرتتەۋشى عالىم رافاەل بەزەرتينوۆ مالىمدەدى.
ونىڭ ايتۋىنشا، شىڭعىس حانىڭ قاي ۇلتتان ەكەندىگى بۇگىنگى ۇرپاققا ەشتەڭە بەرمەيدى. بۇل تەك بوس ماقتان، بوس كەۋدەمسوقتىق بولىپ قالا بەرمەك.
«ال ول كەزدە ادامدار بەلگىلى ءبىر رۋدىڭ نەمەسە تايپانىڭ قول استىنا ەمەس، شىڭعىس حان جاريالاعان ۇلى يدەيانىڭ اياسىنا بىرىكتى! شىڭعىس حان ءبىر سوزبەن ايتقاندا، تىنىشتىقتى كوكسەيتىن ادىلەتتى ەل قۇرۋدى ارماندادى! ويتكەنى، ول كەزدەرى بارلىق ۇلىستار ءوزارا قىرقىسۋدان، ءوزارا الاۋىزدىقتان ابدەن شارشاعان-دى. مۇنداي جاعداي، مۇنداي ادىلەتسىزدىكتەر، سول كەزدەگى ۇلى دالانىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىندە بولىپ جاتتى. سوندىقتان ۇلىستار شىڭعىس حان كوتەرگەن ادىلەت تۋىنىڭ استىنا كوپ جاعدايدا ءوز ەرىكتەرىمەن بىرىكتى.
بۇل جەردە تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ءجايت، ول شىڭعىس حاننىڭ تاڭىرلىك ۇستانىمى. ەگەر دە ول باسقا ءبىر ءدىننىڭ تۋىن كوتەرگەندە، ەركىندىكتى كوكسەيتىن كوشپەندىلەر ونىڭ قول استىنا مۇنشالىقتى بىرىگە قويماس ەدى. شىڭعىس حان الىسقا بارا قويماس ەدى. تاڭىرلىك - بۇل بارلىق دىنگە بىردەي قارايتىن، تولەرانتتىق دۇنيەتانىم. مىنە، سوندىقتان ءبىز شىڭعىس حاننىڭ ءادىل يدەيالارىن بۇگىندە قولدانۋىمىز كەرەك. سەگىز عاسىر ءوتىپ كەتسە دە ولار ءوز ماڭىزدىلىعىن ەش جوعالتپايدى» ، - دەدى ءوز سوزىندە تاتارستاندىق عالىم.
ايتا كەتەيىك، ءال- فارابي اتىنداعى قازۇۋ عىلىمي كىتاپحاناسىندا ءوتىپ جاتقان اتالمىش كونفەرەنتسيانى «پوليگون-29 - تامىز» حالىقارالىق قوعامدىق قورى ق ر س ءى م الماتى ق. وكىلدىگى، موڭعوليا رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگى جانە يۋنەسكو- نىڭ قازاقستان، قىرعىزستان، تاجىكستان جانە وزبەكستان بويىنشا كلاستەرلىك بيۋروسىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرعان.
وعان ق ر س ءى م، موڭعوليانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىنىڭ، يۋنەسكو-نىڭ، استانا قالاسىنداعى «تۇرىك اكادەمياسى» ، ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا، ا. بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتتارىنىڭ جانە باسقا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عالىمدارى، سونىمەن قاتار ەلىمىزدىڭ، قىرعىزستاننىڭ، رەسەيدىڭ جانە موڭعوليانىڭ تۇرىكتانۋشى، موڭعولتانۋشى عالىمدارى قاتىسۋدا.
كونفەرەنتسيا ءوز جۇمىسىن جالعاستىرۋدا.
اۆتور: جاپپاربەرگەن ايبوتا
