الاش وردا اسكةرئ تؤرالئ نة بئلةمئز؟

استانا. قازاقپارات - ءبئزدئث بئلمةيتئنئمئز كوپ.

الاش وردا اسكةرئ تؤرالئ نة بئلةمئز؟

شئندئعئندا، ازات ةل بولؤ، تاؤةلسئز جذرت بولؤدئث باستئ شارتئ - ةل قورعانئ - اسكةرئ.

اسكةرسئز ةل، قورعانسئز مةملةكةت بولمايتئنئ اقيقات.

ةندةشة وتكةن عاسئردئث باسئنداعئ الاش وردا قايراتكةرلةرئنئث ذلتتئق تاؤةلسئزدئككة ذمتئلئستا حالئق ساربازدارئن قذرؤ ءئسئ قالاي ءوربئدئ؟

تام-تذمداعان اقپاراتتارعا ذثئلة وتئرئپ، بذگئنگئ وتان قورعاؤشئلار كذنئ مةرةكةسئندة الاش قذرعان ذلت اسكةرئ ماسةلةسئنة كوز جذگئرتكةن ةدئك.

الماعايئپ زاماندا ازاتتئققا بةل بؤعان الاش ذكئمةتئنئث تاؤةلسئز مةملةكةت بولؤئ ةث الدئمةن ةكئ ماسةلةگة تةرةث بايلاؤلئ ةكةنئن سول تذستاعئ ذلت كوسةمدةرئ جةتة ذعئنعان. ونئث ءبئرئ - اسكةر، ةكئنشئسئ - قازئنا.

«قازاق» گازةتئندةگئ «قايتسةك جذرت بولامئز؟» اتتئ ماقالاسئندا ءمئرجاقئپ دؤلاتوأ تاؤةلسئز جذرت بولؤدئث جولئنا توقتالا كةلة، «اأتونومياعا تئرئسالئق، دةربةس ذكئمةتئمئز، ءوز اسكةرئمئز بولسا بئزبةن اركئم دة ةسةپتةسپةك» دةپ تذيئندةيدئ.

سوسئن ءمئرجاقئپ دؤلاتوأ توق ةتةرئن دة تارقاتادئ: «جاؤاپ بئرةؤ-اق اسكةرئمئز بولسا عانا جذرت بولامئز!» جالپئ، الاش تاريحئنا ذثئلسةك، ذلتتئق اسكةردئ ةث الدئمةن حالئق ميليسياسئ رةتئندة قذرؤعا تالپئنئس بولعانئ بايقالادئ.

ماسةلةن، 1917 - جئلعئ І-جالپئ قازاق سةزئندة «...انارحيا بولؤ قاؤپئ بار، سول سةبةپتئ وسئ كذنگئ اسكةر ورنئنا حالئق ميليسياسئ قذرئلسئن» دةلئنگةن بولسا، ІІ-جالپئ قازاق سةزئندة ةلگة قورعان بولاتئن «حالئق اسكةرئن جاساؤ كةرةكتئگئ قايتا جاثعئرئپ، ميليسيا قذرؤدئث ماقساتئ انئقتالدئ، قازاق ميليسياسئن قذرؤ جوسپارئ جاسالئپ، بةكئتئلگةن».

الاش اسكةرئ جايئندا تاريحشئ كذلپاش ءئلياسوأا الاش نةمةسة الاش وردا اسكةرئ باستاپقئدا «حالئق ميليسياسئ»، «حالئق اسكةرئ»، «الاش اسكةرئ»، «قازاق پولكئ» سياقتئ ءارتذرلئ اتاؤلارمةن اتالعانئن العا تارتادئ.

ونئث ايتؤئنا قاراعاندا، باستاپقئ قولدانئستاعئ «ميليسيا» ءسوزئنئث استارئندا ةلدئث تئنئشتئعئ مةن قاؤئپسئزدئگئن قورعايتئن اسكةر ذعئمئ جاتتئ. «ІІ-جالپئ قازاق سةزئندة حالئق اسكةرئنئث ءار وبلئس، ؤةزد ورتالئقتارئنداعئ سانئ، ولارعا سوعئس ونةرئن ذيرةتؤ، قاجةتتئ قارؤ-جاراق، قارجئ، كولئك جانة تاعئ باسقا زاتتارمةن قامتاماسئز ةتؤ ءتارتئبئ انئقتالئپ، «26500 ادام تئركةلگةن حالئقتئق ميليسيا قذرؤ قاجةت» دةگةن قاؤلئ قابئلدانادئ. بذل يدةيانئ جاقئپ اقباةأ ذسئنعان بولاتئن. سةزد قاؤلئلارئندا ناقتئ كورسةتئلگةندةي، الاش اسكةرئن قذرؤ ءذشئن الدئمةن ميليسياعا الئناتئن ادام شئعئنئن انئقتاؤ، ولاردئ قارؤ-جاراق، ات-كولئكپةن قامتاماسئز ةتؤ، اسكةري ماماندار (وفيسةرلةر مةن ينسترؤكتورلار) دايارلاؤ جذمئسئن ايقئنداپ، وعان قاجةتتئ قاراجاتتئ التئ وبلئستئث قازاقتارئ ةسةبئنةن جينايتئن بولدئ»، - دةپ جازادئ كذلپاش ءئلياسوأا.

ال ؤيكيپةديا مالئمةتتةرئنة ذثئلسةك، ءاليحان بوكةيحان 1919 - جئلعئ اقپاننئث 11 ئندة كولچاك ذكئمةتئنئث رةسمي دةلةگاسياسئمةن جذرگئزگةن كةلئسسوزدةرئندة كةلتئرئلگةن مالئمةتتةرگة قاراعاندا، سول كةزدة ازامات سوعئسئ مايداندارئندا قئزئل ارمياعا قارسئ كذرةسكة قاتئسقان الاش وردا قارؤلئ كذشتةرئنئث سانئ 3000 نان اسقان. اتالمئش كةلئسسوزدةر بارئسئندا ءسئبئر ذكئمةتئ وكئلئنئث «ميليسيانئ قالاي تذسئنؤگة بولادئ؟» دةگةن ساؤالئنا الاش وردا دةلةگاسياسئنئث باسشئسئ ءاليحان بوكةيحان: «ميليسيا - بذل ءبئزدئث اسكةرئمئز.

ول قازئر ءئس جذزئندة بار: 700 جئگئتئمئز جةتئسؤ مايدانئندا، 540 ادام ترويسك تذبئندة، 2000 ادام ورال وبلئسئندا سوعئس ارةكةتتةرئنة قاتئناسؤدا»، - دةپ جاؤاپ بةرگةن كورئنةدئ.

تاريحشئلار سئلتةمة جاسايتئن مذراعات دةرةكتةرئنة قاراعاندا، الاش وردا اسكةرئنئث قذرئلؤئ مةن ونئث قئزمةتئ 1918 - جئلدئث باسئنان باستاپ 1919 - جئلدئث اياعئنا دةيئنگئ ارالئقتئ تولئق قامتئعان. ال تاريحشئ سةيئتقالي دذيسةنوأتئث ايتؤئنشا، الاش اسكةرئنئث اتقاراتئن باستئ مئندةتئ: اقتار مةن قئزئلداردئث اراسئنداعئ سوعئسقا بارؤ ةمةس، ةلئنئث تئنئشتئعئن ساقتاؤ، سئرتتان كةلگةن جاؤعا قارسئ تذرئپ، ةلئنة قورعان بولؤ دةلئنگةن.

اؤةلدة وسئنداي قاعيداتقا سذيةنگةن الاش قايراتكةرلةرئ ذلتتئق اسكةردئث ءتذرئن - اتتئ ءهام تذراقتئ اسكةر پرينسيپئمةن قذرادئ. سوسئن بذعان پاتشالئق رةسةي اسكةرئنئث قذرئلئمئ ذلگئ رةتئندة الئنادئ. «اسكةر قذرؤ ءئسئن جانة وعان باسشئلئق جاساؤدئ ءذش ادامنان تذراتئن الاش وردانئث اسكةري كةثةسئ باسقاردئ. اسكةري كةثةسكة بولشةأيكتةرگة قارسئ كذرةسؤ ءذشئن اسكةرگة جئگئتتةر شاقئرؤ مئندةتئ جذكتةلدئ.

قازاق جئگئتتةرئنةن وفيسةرلةر دايئنداؤ ءذشئن ورئنبور قالاسئنداعئ يؤنكةرلةر ؤچيليششةسئنئث مذمكئندئگئ پايدالانئلدئ. بوكةي، ورال، تورعاي، اقمولا، سةمةي، جةتئسؤ وبلئستارئندا ميليسيونةرلةر سانئ - 13،5 مئث، ياعني بوكةيدة - 1000، ورالدا - 2000، تورعايدا - 3000، اقمولادا - 4000، سةمةيدة - 1500 جانة جةتئسؤدا 2000 ادام بولسئن دةپ بةلگئلةندئ»، - دةپ جازادئ تاريحشئ سةيئتقالي دذيسةنوأ.

ال زةرتتةؤشئ مارات ابسامةتوأ الاش اسكةرئنئث وزئندئك فورماسئ بولعانئن دا العا تارتادئ.

ونئث جازؤئنا قاراعاندا، فورما «جاعاسئنا ءجذنئ وسئثكئ ةمةس تةرئ جذرگئزئپ، ءپئشئنئن مذسئلمان شاكئرتتةرئنئث كامزولئنا ذقساتئپ تئككةن». «ءبئراق بذل فورما بارلئق الاش اسكةرلةرئندة بولماعان سياقتئ. مئسالئ، باتئس الاشوردا اسكةرلةرئ بةشپةنت، تذية شةكپةن، قئزئل بورئك، قئسقا تون كيگةن. ذلتتئق اسكةردئث تذثعئش نةگئزئن سالؤشئ الاش اسكةرئنئث تؤئ اق ءتذستئ، ورتاسئندا كيئز ءذيدئث سؤرةتئ جانة «جاساسئن، وتاننئث ادال ذلدارئ!» دةگةن جازؤ بولعان»، - دةپ جازادئ سةيئتقالي دذيسةنوأ.

ونئث دةرةكتةرئنة قاراعاندا، سةمةيدة 1918 - جئلدئث قاثتار جانة مامئر ايلارئندا ءبئرئنشئ الاش اتتئ اسكةر پولكئ جاساقتالادئ.

ونئ ذيئمداستئرؤ مةن جابدئقتاؤدا ءا.بوكةيحانوأ، كاپيتان حاميت توقتامئشةأ، سةمةي ؤةزدئك زةمستأوسئنئث ءتوراعاسئ ا.قوزئباعار ذلئ، م.تئنئشپايةأ، ر.مارسةكوأ كوپ ةثبةك سئثئرگةن. سةمةي ءوثئرئنئث قالتالئ ازاماتتارئ دا كومةك قولئن ذسئنئپتئ.

لاؤرا قادئروأا، شئعئس قازاقستان وبلئسئ قازئرگئ زامان تاريحئن قذجاتتاندئرؤ ورتالئعئنئث قئزمةتكةرئ:

- الاش وردا ذكئمةتئنئث باستئ مئندةتتةرئنئث ءبئرئ - ذلتتئق اسكةري (ميليسيا جاساعئن) قذرؤدئ ئسكة اسئرؤ ةدئ. «زارةچنايا سلوبودكا» دةپ اتالئپ جذرگةن سةمةي قالاسئنئث ءبئر بولئگئ 1917 - جئلدئث جةلتوقسان ايئنان باستاپ الاش قالاسئ اتالدئ دا، سول الاش قالاسئ ماثئندا I  الاش اتتئ اسكةر پولكئ قذرئلا باستايدئ.

ةث العاش توپقا قازاق جاستارئ تارتئلادئ، ونئث ئشئندة قالادا وقئپ جذرگةن سةميناريا ستؤدةنتتةرئ، وتباسئن قذرماعان، ياعني ذيلةنبةگةن، ءتذرلئ ورئنداردا جذمئس ئستةپ جذرگةن جاستار بولدئ.

مذراعاتتا بئزگة جةتكةن قذجاتتا I-الاش اتتئ اسكةر پولكئ قاتارئنا 18 بولئستان شاقئرئلعان 430 دان استام جاؤئنگةر جاستئث اتئ-ءجونئ جازئلعان ءتئزئمئ ساقتالعان. ءتئزئم ئشئندة م.اؤةزوأ، ءا.بوكةيحانوأ، ح.عابباسوأ، ا.قوزئباعاروأ، م.تذرعانبايةأ، ئ.مذستامبايةأ، ابايدئث بالاسئ تذراعذل يبراگيموأ تة بار.

 

اأتور: قانات قازئ

«الاش ايناسئ»

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى