قازاقستانداعئ جةثئل ونةركاسئپتئ دامئتؤ ءذشئن قئتاي كاسئپكةرلةرئن تارتؤ كةرةك پة؟
استانا.قازاقپارات - جةثئل ونةركاسئبئن دامئتؤ ارقئلئ ءوندئرئسئن وركةندةتئپ وتئرعان ةلدئث ءبئرئ قئتاي حالئق رةسپؤبليكاسئ. الةمدئك نارئقتا قئتايدئث جةثئل ونةركاسئپ ونئمدةرئ ذلكةن سذرانئسقا ية.
قئتايدا قازئر جةثئل ونةركاسئپ جالپئ ءونئمنئث 15 پايئزئن قذراپ تذر. ةث قئزئعئ قئتاي شةبةرلةرئ قازئر ونةركاسئبئنة قاجةتتئ شيكئزاتتئ ءبئزدئث ةلئمئزدةن تاسئمالداپ الئپ ءجذر.
«ولاردئث توقئما سالاسئ بويئنشا نةگئزئنةن شيكئزات كوزئن الؤشئ ةلئ ءبئز. ءبئز ولارعا سؤ تةگئنگة بةرةمئز، ال ولاردئث شئعارعان اياق كيئمدةرئن، توندارئن، كئلةمدةرئن، كيئزدةرئن بئرنةشة ةسةگة ءوزئمئز ساتئپ الامئز. بذل ماسةلةنئ وينالاناتئن كةز الدةقاشان جةتتئ» دةيدئ ماماندار.
مئنة، وسئ ماسةلةنئ ةسكةرؤ قاجةتتئگئن العا تارتقان ماماندار قازئردة «قازاقستانداعئ جةثئل ونةركاسئپتئ دامئتؤ ءذشئن قئتاي كاسئپكةرلةرئن تارتؤ كةرةك» دةگةن پئكئرلةردئ دة العا تارتؤدا. الاش ايناسئ بذل ساؤالعا قاتئستئ ارنايئ ماماندارمةن وي ءبولئستئ.
حاكئم سؤةربايةأ، حيميا عئلئمئنئث دوكتورئ، پروفةسسور:
- مذنئ قولداؤ كةرةك. بذدان قورقؤعا بولمايدئ. ةگةر قئتاي كاسئپكةرلةرئ ءبئزدئث ةلئمئزگة كةلئپ، بئرئككةن كاسئپورئندار قذرئپ، باقئلاؤ پاكةتئنئث باسئم بولئگئ ءبئزدئث ةنشئمئزدة بولاتئن بولسا وندا بذل قولداؤعا تذراتئن جاعداي. قازئردة قئتايدئث جةثئل ونةركاسئبئ ايرئقشا قارقئن الئپ وتئر. بئلة بئلگةنگة جةثئل ونةركاسئپ سالاسئ - تابئستئ ةسةلةي تذسةتئن سالا. وسئنئ ةسكةرگةندئكتةن كوپتةگةن ةلدةر بذل سالاعا ايرئقشا ءمان بةرئپ وتئر. اسئرةسة گةرمانيا، نورأةگيا، يزرايل سئندئ ةلدةر بذگئندة شيكئزات كوزئ كوپ بولعاندئقتان قازاقتئث جةثئل ونةركاسئبئنة قئزئعؤشئلئق تانئتؤدا. سوندئقتان وتاندئق جةثئل ونةركاسئپ دامئعان ةلدةرمةن ارئپتةستئك دةثگةيئن نئعايتئپ شةتةلدئك نارئققا شئعؤعا بارئنشا كذش سالؤئ كةرةك. مةملةكةت بذل جاعئنان ولاردئ قولداؤئ ءتيئس.
بذل رةتتة جةثئل ونةركاسئپپةن اينالئساتئن فابريكالار قايتا قذرئلؤئ كةرةك. مئسال رةتئندة ايتار بولساق، كةزئندة بئزدة «الماتئ كئلةم» فابريكاسئ قارقئندئ جذمئس ئستةدئ. ول كةزدةرئ ولاردئث وندئرگةن كئلةمدةرئ ساپالئ، تئنئ مئقتئ، تئعئزدئعئ جاعئنان تذركئمةن كئلةمدةرئمةن باسةكةلةس بولاتئن. ال قازئردة جاسئراتئنئ جوق، بذل فابريكانئث اتئ دا، زاتئ دا مذلدة وزگةردئ. قازئردة «الماتئ كئلةمنئث» شئعاراتئن ءونئمئ ةكسپورتقا شئقپاق تذگئل، تذتئنؤ-شئنئ قاناعاتتاندئرا الماي ءجذر. ال باتئس ةلدةرئ بويئنشا قازئر قازاقئ كئلةمگة سذرانئس مئقتئ. سوندئقتان بذل ئسپةن اينالئسؤدئ تةرةثدةتكةن ءجون. جالپئ، جةثئل ونةركاسئپكة قاتئستئ بذيئمداردئث قاسيةتئ تؤرالئ قازاقتا تالاي اثئزدار بار. مئسالئ، جذننةن توقئلعان بذيئمدار تابيعي، جةثئل ءارئ ئثعايلئ بولعاندئقتان العاش قاعاز اقشا ساؤداسئ دا وسئ جذننةن جاسالعان بذيئمداردئ ساتؤ بارئسئندا دامئعان.
تازا كيئزدةن جاسالعان مويئنوراعئشتار، ساندئ بذيئمدار مةن اكسةسسؤارلار، باس كيئمدةر قازئردئث وزئندة الةم ساؤداسئندا ءوتئمدئ. وسئدان بولار ةؤروپالئقتار قازاقتئث جةثئل ونةركاسئبئنة قئزئعئپ وتئر. مئسالئ، جةثئل ونةركاسئپكة قاجةتتئ توپس ءجئبئ ةلئمئزدة مذلدةم وندئرئلمةيدئ. جاثاعئ كئلةمئثئزدئ دة، كيئم-كة-شةگئثئزدئ دة توقؤعا ارنالعان بذل ءجئپ قازئردة ءبئز ءذشئن تاپشئ. اؤقئمدئ كئلةم تذگئل، كيئم-كةشةك توقؤعا توپس تابؤ قيئن. ال قازئردة قئتاي شيكئزاتتئ بئزدةن الئپ وسئنداي جئپتئ ءوندئرؤدئث ناعئز شةبةرئ سانالئپ وتئر. سوندئقتان كوپتةگةن كاسئپ يةلةرئ وندئرئسكة قاجةت ءجئپتئ قئتايدان يمپورتتاؤعا ءماجبذر. سوندئقتان بذل جةردة قئتاي ةلئمةن ارئپتةستئك ورناتئپ، بئرلةسكةن كاسئپورئندار قذرؤ ارقئلئ وسئ تاپشئلئقتئ جويؤعا بولادئ. وسئ جايتتاردئ ةسكةرسةك، بذعان مةملةكةتتئك قولداؤ بولؤئ كةرةك. ءوز باسئم قئتايمةن ارئپتةستئك قذرعاننئث ةشقانداي زيانئ جوق، مذنئ قولداؤ كةرةك دةپ ويلايمئن.
مارال تورتةنوأا، ةكونوميست-ساراپشئ:
- جةثئل ونةركاسئپكة قاجةتتئ شيكئزاتتئ الؤ ءذشئن مئنا ماسةلةنئث بايئبئنا ذثئلسةك، سوثعئ 10 جئلدا ةلئمئزدة قوي ءجذنئنئث ءوندئرئسئ 3 ةسةگة تومةندةگةن. اسئرةسة، بيازئ ءجذن ءوندئرئسئ توقئراپ قالدئ. ونئث ءوندئرئسئ ءذش جئلدا 8 ةسةگة كةمئگةن. ةلئمئزدة بار بيازئ ءجذن تةك ةكسپورتقا عانا كةتئپ جاتئر. مذنئث باستئ سةبةبئ - ءبئر كةزدة جذمئس ئستةپ تذرعان كوپتةگةن ءجذندئ العاشقئ وثدةؤ فابريكالارئنئث (پوش) جابئلؤئ. بذعان قوسا ةلدةگئ مال باسئنئث كذرت تومةندةؤئ دة بذل سالانئث دامؤئنا كةرئ ئقپال ةتؤدة. نةگئزئندة، ةلدة جةثئل ونةركاسئپ سالاسئ دامؤئ ءذشئن الدئمةن ونئث شيكئ ءونئمئ مولايؤئ كةرةك. مئسالئ، جةثئل ونةركاسئپكة بئردةن-ءبئر قاجةتتئ سالا قوي شارؤاشئلئعئ جوعارئ دةثگةيدة وركةندةؤئ ءذشئن كةز كةلگةن ةلدئث قويدئ ذرئقتاندئرؤ، ازئقتاندئرؤ جانة تةحنولوگيالئق قابئلةتئ مئعئم بولؤئ قاجةت. وسئ ءذش باعئت ءبئر-بئرئمةن بئتة قايناسئپ جاتقان كةزدة عانا بذل سالا ذنةمئ ءوز بيئگئندة تذرادئ. وكئنئشكة قاراي، ءبئزدئث ةلئمئزدة اتالمئش شارؤاشئلئقتئ دامئتاتئن جاثاعئ باعئتتار مذلدة سئن كوتةرمةيدئ.
بئزدة مالدئ ذرئقتاندئرؤ، ازئقتاندئرؤ ئسئندة قؤاتتئلئعئمئز اسا ءماز ةمةس. قازئردة دذنيةجذزئنئث دامؤشئ جانة دامئعان ةلدةرئ اگرارلئ سالادا نةبئر قؤاتتئ تةحنولوگيالاردئث كومةگئمةن مال تذقئمئن اسئلداندئرؤدا ءار قيلئ جاثاشئلدئقتارعا قول جةتكئزؤدة. ال ءبئز كةرئسئنشة، ءالئ دة سول بةيقام، مارعاؤ قالئپتان ارئلا الماي وتئرعاندايمئز. ةث قئزئعئ بئزدة جاثاشئلدئققا ذمتئلؤ بار. دةسةك تة ونئ ءارئ قاراي جةتئلدئرؤگة كةلگةندة سامارقاؤمئز. ارينة، ءبئزدئث ذكئمةتئمئز بيازئ ءجذندئ قويلاردئ، مةرينوس قويلارئن وسئرؤشئلةرگة جةثئلدئكتةر قاراستئرئپ وتئر. ءبئراق مذنئث ءوزئ جذيةلئ ةمةس. بذل وتاندئق ءجذن ءوندئرئسئن، جةثئل ونةركاسئپ سالاسئن دامئتؤدئث العئشارتئ عانا.
قازئردة الةمدئك نارئقتا توپستئث ءبئر كةلئسئ - 9-10 ا ق ش دوللارئ تذرسا، تازا يئرئلگةن ءجذننئث قذنئ - 9،5-16 دوللارعا تةث. وسئعان بايلانئستئ بئزگة وثدةؤ ونةركاسئبئن جةتئلدئرؤ قاجةت. وثدةؤ ونةركاسئبئنسئز قئتاي، رةسةي سياقتئ بةلسةندئ شةتةلدئك الئپساتارلارعا تاؤةلدئ بولئپ قالا بةرمئز. سوندئقتان ءوز باسئم قئتاي كاسئپكةرلةرئن تارتؤ تؤرالئ پئكئرلةرمةن كةلئسپةيمئن. مذنئ قولداؤدئث قاجةتئ جوق. بئزگة كةرةگئ شاعئن كلاستةردئ قولداؤ ارقئلئ وسئ سالاداعئ وتاندئق كاسئپ يةلةرئن قولداؤ. ولاردئ سؤبسيديا، دوتاسيا جاعئن قامتؤ. ةلدة بيازئ ءجذندئ قويلاردئ وسئرةتئن ورتالئقتارعا مةملةكةتتئك تاپسئرئستار بةرؤ ارقئلئ شيكئزات كوزئن الؤ قاجةت. ال ةگةر وزگة ةلمةن بئرئككةن كاسئپورئندار قذراتئن بولساق، سول ةلدئث كاسئپكةرلةرئن قولدايتئن بولساق، بذل ءسوز جوق ئشكئ نارئقتاعئ باعا ساياساتئن دا، قنئم ءوندئرؤ ساياساتئن دا تاعئ باسقا جذيةلةردئ دة وزگةرئسكة تذسئرةدئ. سوندئقتان بئزگة بذل ارادا وتاندئق بيزنةستئ قولداؤ كةرةك.
جاثاباي الدابةرگةنوأ، ةكونوميست-عالئم:
- وندئرئستئك فورمؤلا «شيكئزات-تاؤار» ةكةنئن ذمئتپاعان ءجون. ول ءذشئن اؤئل جانة اؤدان كولةمئندة شاعئن كلاستةرلةر جاساقتاؤ قاجةت. ولار جةرگئلئكتئ جةرلةردة وندئرؤگة ءتيئمدئ اؤئل شارؤاشئلئعئ شيكئزاتئنان تذتئنؤشئلارعا ءتيئمدئ باعامةن جةتكئزؤ ساياساتئنان تذرادئ. سول قذرئلعان شاعئن كلاستةرلةر (ميكروكلاستةرلةر) ارقئلئ مةملةكةتتئك تاپسئرئس بةرؤ شاعئن وندئرئستةر مةن سةرأيستئك قئزمةتتةردئث بئرئگؤئنة جول اشادئ. بذل ونةركاسئپتئ ئرئلةندئرؤگة ئقپال ةتپةك. وتاندئق ءونئم وندئرؤگة جول اشئلئپ، قازاق ءوز كيئم-كةشةگئن ءوزئ وثدةپ شئعاراتئن قالئپقا ءتذسسئن دةسةك وسئ جايتتارعا باسا نازار اؤدارعان ابزال. باستئسئ تةرئ-ءجذن ونةركاسئبئن تةزگة سالاتئن كةزةث الدةقاشان جةتكةنئن مةملةكةتتئك تذرعئدا ذعئنعان ابزال.
اأتور: قارلئعاش زارئققان قئزئ
«الاش ايناسئ»