قازاقتئث قولئنان قانداي يننوأاسيا كةلةدئ - جاقسئبةك قذلةكةيةأ
استانا. قازاقپارات - «وكئنئشكة قاراي، قازئرگئ كةزدة ءوز بةتئمةن ئزدةنئپ، ديپلوم جذمئسئن جازاتئن ستؤدةنتتةر ازايدئ.
عالئمدار اراسئندا دا كوشئرئپ الؤعا قذمار ازاماتتار كوبةيدئ.
عالئمدارئمئزدئث جازعان ماقالاسئنئث باسئم بولئگئ پلاگيات. سوندئقتان وتپةي قالادئ.
ءبئز بالالاردئ ذرلئققا ءوزئمئز ذيرةتئپ جاتئرمئز. پلاگيات ءبئزدئث قوعامنئث بولاشاعئنا بالتا شاباتئن جازئلمايتئن كةسةلگة اينالئپ بارادئ. وسئ قاؤئپتئ تذسئنةتئن كةز كةلدئ»، دةيدئ «جاس قازاققا» ارنايئ سذحبات بةرگةن ةكونوميست-ساراپشئ، قازاق مذناي جانة گاز ينستيتؤتئ باس ديرةكتورئنئث كةثةسشئسئ جاقسئبةك قذلةكةيةأ.
جاس قازاق: جاقسئبةك اعا، ةلباسئ 100 يننوأاسيانئ قولعا الؤ تؤرالئ ءجيئ ايتئپ ءجذر. قازاقتئث قولئنان قانداي يننوأاسيا كةلةدئ؟
جاقسئبةك قذلةكةيةأ: يننوأاسيا - جاثالئق ةنگئزؤ دةگةن ءسوز. جاثالئق تةك ةركئن، اشئق قوعامدا بولادئ. حالئقتئث ئشئندة باستاماشئل، ةتئ ءتئرئ، تالاپتئ ادامدار كوبةيگةن سايئن، سونداي قوعامدا يننوأاسيا داميدئ. سوندئقتان بئرئنشئدةن، ةكونوميكانئ يننوأاسيالئق جولعا قويؤ ءذشئن ةث الدئمةن، حالئقتئث ةركئن ويلاپ، ءجذرئپ-تذرؤئنا جاعداي جاسالؤئ ءتيئس.
ةركئندئك بولعان جةردة عانا جاثاشا ويلاؤ بولادئ. كةثةس داؤئرئندةگئدةي: «تةك وسئمةن عانا اينالئس» دةپ توبةسئنةن توقپاقتاپ وتئرساق، ةشقانداي يننوأاسيا بولمايدئ. ءبئز ءالئ دة بولسا حالئقتئ ةركئن ويلاؤعا ذيرةتئپ، كوزئن اشؤئمئز كةرةك. ةكئنشئدةن، وقؤ-تاربية جذمئسئن جاثاشا ذيئمداستئرؤئمئز كةرةك.
مذنئ ءبئز بالاباقشاداعئ تاربية جذمئسئنان باستاپ، ؤنيأةرسيتةتتئ بئتئرةتئن جاستارعا دةيئن قامتؤئمئز قاجةت. ءبئز جاستاردئ قالاي تاربيةلةپ جاتئرمئز؟ ؤنيأةرسيتةتتة وقئپ جذرگةن جاستار كؤرستئق نةمةسة ديپلوم جذمئسئن ءوزئ جازباي، عالامتوردان كوشئرئپ الؤعا بةيئم. وكئنئشكة قاراي، ءوز بةتئمةن ئزدةنئپ، ءوز سوزئمةن جازاتئن ستؤدةنتتةر ازايدئ. عالئمدار اراسئندا دا كوشئرئپ الؤعا قذمار ازاماتتار كوبةيدئ. عالئمدارئمئزدئث جازعان ماقالاسئنئث باسئم بولئگئ پلاگيات. سوندئقتان وتپةيدئ.
ءبئز بالالاردئ ذرلئققا ءوزئمئز ذيرةتئپ جاتئرمئز. پلاگيات - ءبئزدئث قوعامنئث بولاشاعئنا بالتا شاباتئن، جازئلمايتئن كةسةلگة اينالئپ بارادئ. وسئ قاؤئپتئ تذسئنةتئن كةز كةلدئ. يننوأاسيا دامؤئ ءذشئن بئرئنشئدةن، حالئقتئث ئشئندةگئ نةشة ءتذرلئ تالانتتئ، تالاپتئ ازاماتتاردئ تاؤئپ، سولارعا جاعداي تؤعئزعانئمئز دذرئس.
جاثا باستاماسئ، يدةياسئ، جاثالئعئ بار ادامداردئ قولدايتئن ارنايئ مةملةكةتتئك نةمةسة جةكة ينستيتؤتتار اشؤئمئز كةرةك. ولار ءالئ بئزدة جوق. ةكئنشئدةن، يننوأاسيانئ قولعا الؤ ءذشئن، حالئقتئث مةنتاليتةتئ وزگةرؤئ كةرةك.
مةملةكةتتئك ينستيتؤتتار كةرئسئنشة، سونداي باستاماشئل ادامداردئ تيتتةي عانا يدةياسئ ءذشئن قولداپ، كومةكتةسكةن جاعدايدا عانا ءبئزدئث ةكونوميكامئز تذراقتئ دامؤ جولئنا تذسةدئ. قازاقتئث ساناسئنا سئثگةن تاعئ ءبئر جامان ادةت بار. بئرةؤ كاسئپكةرلئكپةن شذعئلدانسا، ونئ كةرةمةت باي دةپ ويلايمئز. كاسئپكةر ءوندئرئسئن دامئتؤ ءذشئن ذلكةن قارجئسئن سالئپ، شئعئندانادئ. ةشقانداي ءوندئرئستئث بئردةن ناتيجة بةرمةيتئنئ بةلگئلئ.
ونسئز دا شئعئندانئپ وتئرعان ادامعا بارئپ، اعايئن ةكةنئمئزدئ العا تارتئپ: «سةن كاسئپ جاساپ جاتئرسئث عوي. وسئ تاؤارئثنئث بةس-التاؤئن ماعان تةگئن بةرة سالسايشئ» دةيمئز. بةرمةسة رةنجيمئز. اعايئندئق ءبئر جاعئنان جاقسئ شئعار. ال بيزنةسكة كةلگةندة ونئث كةسئرئ بولادئ. دامئعان مةملةكةتتةردةگئ تذسئنئك مئناداي: بئرةؤ كئشكةنتاي زات شئعارسا، سونئث ارتئندا بيزنةستئ ذيئمداستئرعان ادام تذرعانئن بئلةدئ. سوندئقتان ونئث شئعارعان ءونئمئ وزئنة كةرةك بولسا دا، بولماسا دا ساتئپ الؤعا تئرئسادئ.
سةبةبئ بذگئن ول وعان كومةكتةسسة، ةرتةث سول ادامنئث دا بذنئث ذيئمداستئرعان بيزنةسئنة كومةگئ بولؤئ مذمكئن. بئزگة كةرةگئ دة وسئ. بئرةؤدئث كئشكةنة كاسئبئن قولداساق، ول ةرتةث ذلكةن جةتئستئككة جةتئپ، ةلئمئزگة جاقسئلئق اكةلةدئ. ياعني باستاماشئل جاستاردئ مةملةكةت تة، حالئق تا بئردةي قولداعان كةزدة، ءبئز يننوأاسيالئق جولعا تذسةمئز.
جاس قازاق: يننوأاسيا مةن عئلئم ةگئز ذعئم. يننوأاسيا دامؤئ ءذشئن، عئلئم دا وركةندةؤئ ءتيئس. ءبئزدئث ةلئمئزدةگئ عئلئمنئث جاعدايئ قالاي؟ ءبئزدئث قوعامدا عئلئم مةن ونئث جاثالئقتارئنا سذرانئس بار ما؟
جاقسئبةك قذلةكةيةأ: عئلئمنئث جاعدايئ بئزدة ءالئ قيئن. عئلئممةن اينالئساتئن عالئمداردئث سانئ كذرت ازايئپ كةتتئ. عئلئمعا جاستار از كةلؤدة. مئسالئ، 90-جئلدارئ ةلئمئزدة 90 مئثعا جؤئق عالئم بولسا، قازئر سونئث 16 مئثدايئ عانا قالدئ.
عئلئم سالاسئندا جذمئس ئستةيتئن مامانداردئث جالاقئسئ ءالئ دة تومةن. عئلئم دامؤئ ءذشئن وعان دةگةن سذرانئس بولؤئ شارت. سوثعئ 1-2 جئلدا عانا بيؤدجةتتةن عئلئمعا بولئنگةن قاراجاتتئ كوبةيتئپ جاتئرمئز. وكئنئشكة قاراي، سول اقشانئ دذرئس ءبولئپ، ناقتئ ناتيجةگة جةتةرلئكتةي مةحانيزمدئ ءالئ ويلاستئرعان جوقپئز.
عئلئمي ئزدةنئستةرگة مةملةكةت قارجئ ءبولئپ جاتئر. الايدا عالئمدار پلاگياتقا ذرئنئپ، عالامتوردان تاپقانئن كوشئرؤمةن شةكتةلؤدة. وتاندئق عئلئمدئ بذلاي دامئتا المايمئز. ول ءذشئن ءالئ كوپ جذمئس جاسالؤئ كةرةك. ةث الدئمةن، عالئمداردئث مةنتاليتةتئن وزگةرتؤ قاجةت. يننوأاسيا بولؤئ ءذشئن عئلئمنئث ناتيجةسئ سةرتيفيكات، پاتةنت تذرئندة دايئندالؤئ ءتيئس. عئلئمنئث بارلئق جةتئستئگئ كوممةرسيالئق ونئمگة اينالمايدئ.
قازاقستاندا پاتةنتتئث ذلكةن ماسسيأئ بولماسا، وتاندئق عئلئمعا سذيةنئپ، بئردةثة جاسايمئن دةگةندةر ةشتةثة تاپپايدئ. سونداي-اق وزئق يدةيانئث ناتيجةسئ بولئپ سانالاتئن پاتةنتتةر ازايدئ. مئسالئ، 1 مئث پاتةنتتةن ءبئر-ةكةؤئ عانا كوممةرسيالئق جةتئستئككة جةتؤئ مذمكئن. بئزدة ازئرشة رةسئمدةلگةن پاتةنتتئث ذلكةن ماسسيأئ جوق.
بئزگة تةك سورةدةن ورئن الاتئن عئلئمي-زةرتتةؤدةن گورئ، بولاشاقتا وندئرئستةن ورئن تاباتئن پراكتيكالئق ماثئزئ بار ناتيجة مةن پاتةنتتئث پايدا بولؤئن قامتاماسئز ةتةتئن عئلئم ساياساتئن قالئپتاستئرؤ كةرةك. بذل كذردةلئ ماسةلة.
جاس قازاق: جاسئل ةكونوميكا دةگةندئ قالاي تذسئنةمئز؟ ماسةلةن، كوشةدةگئ كولئكتئ ةنةرگيانئث بالاما كوزئنة اؤئستئرؤعا بولا ما؟
جاقسئبةك قذلةكةيةأ: جاسئل ةكونوميكا دةگةنئمئز - جاثا تةحنولوگيا. ةؤروپانئث دامئعان ةلدةرئ 2050 - جئلئ مذناي ونئمدةرئمةن جذرةتئن بئردة-ءبئر تةحنيكا بولماؤئ كةرةك دةگةن ستراتةگيالئق باعئتتارئن دايئنداؤدا. مئسالئ، اأتوكولئك شئعارؤدان كوشباسشئلاردئث ءبئرئ - گةرمانيا، سكانديناأيا ةلدةرئ سونداي ستراتةگيالئق ماقسات قويئپ وتئر.
ودان قئسقا مةرزئمدة اأتوكولئكتئث ءبارئن بالامالئ قؤات كوزئنة اؤئستئرؤ وتة قيئن. ويتكةنئ، جاثا كولئك 15-20 جئلعا دةيئن جذرة بةرؤئ مذمكئن. سونئ ةسكةرئپ، ةؤروپالئق مةملةكةتتةر قازئر قامدانئپ جاتئر. سةبةبئ اأتوكولئك سةكتورئ مذناي ونئمدةرئن ةث كوپ پايدالاناتئن سالالاردئث ءبئرئ.
جاسئل ةنةرگةتيكا دةگةنئمئز - ةنةرگيانئث بارلئق بالاما كوزئن ءتيئمدئ پايدالانؤعا كوشؤ. مةيلئنشة ذنةمدةؤگة ذيرةنؤئمئز كةرةك. الةمدةگئ ةث باي، حالقئنئث تذرمئسئ جاقسئ ةلدةردئث ءبئرئ - سكانديناأيا ةلدةرئ. مةن نورأةگيا، شأةسيا، فينليانديادا بولدئم. ولاردئث قئسئ بئزدئكئنةن جئلئ ةمةس. ءتئپتئ 1-2 مةترگة دةيئن قار جاؤادئ. سوندا دا ولاردئث ذيلةرئندةگئ قئسقئ كذنگئ تةمپةراتؤرا +18 گرادؤستان اسپايدئ. دالادا 20-30 گرادؤس اياز بولسا دا، حالقئ جةثئل كيئنئپ جذرةدئ. حالقئ ذنةمدئلئككة ذيرةنگةن. ارتئق جئلؤدئث قاجةتئ جوق.
سذحباتتاسقان تولةن تئلةؤباي،
«جاس قازاق» گازةتئ