سوتسياليزمنئث ءبئز كةشئرمةيتئن ةكئ-اق قئلمئسئ بار

استانا. قازاقپارات - تاؤةلسئزدئكتئث ذلتتئق اؤقئمئن ايقئندايتئن 3 ازاتتئقتئث ءبئرئ رؤحاني ةركئندئك.

سوتسياليزمنئث ءبئز كةشئرمةيتئن ةكئ-اق قئلمئسئ بار

ال ونئث قاينار كوزئ بولئپ تابئلاتئن تاريحي سانانئ جاثعئرتؤدا الماتئداعئ شوقان ءؤاليحانوأ اتئنداعئ تاريح جانة ةتنولوگيا ينستيتؤتئنئث رولئ ةرةكشة.

ءبئز وسئعان وراي ينستيؤت ديرةكتورئ، ق ر ذ ع ا كوررةنسپوندةنت-مذشةسئ، تاريح عئلئمئنئث دوكتورئ حانگةلدئ ءابجانوأ مئرزانئ سذحباتقا تارتقان ةدئك.

- حانگةلدئ ماحمذت ذلئ، حالقئمئزدئث تاريحي ساناسئنئث قازئرگئ دةثگةيئنة قانداي باعا بةرةسئز؟

- قازئرگئ تاريحي سانامئز الا-قذلا. مةن ذلتتئق تاريحئمئزعا بايلانئستئ ايتئپ وتئرمئن. ذلتتئق تاريحئمئزدئ قذرمةتتةيتئن، سذيةتئن، ئزدةنئپ ءجذرئپ وقيتئن قاؤئم بار.

ودان حابارسئز، ءتئپتئ بئلگئسئ دة كةلمةيتئن قاؤئم بار. ذلتتئق تاريحتئ اسئرةلةپ، ونئ ةرتةگئ قئلئپ جئبةرگةن دة قاؤئم بار. سونداي-اق ذلتتئق تاريحقا شئن ماعئناسئندا باسقا ذلتتئث وكئلئ بولسا دا قئزئعا قارايتئندار دا بار.

ءبئزدئث بذگئنگئ قوعامداعئ تاريحي سانامئز ءالئ شةشئمئن تاپپاعان سالا. ةلباسئنئث 2012 - جئلعئ جولداؤئ بار عوي «قازاقستان-2050» ستراتةگياسئ دةگةن. سوندا تاريحي سانانئ قالئپتاستئرؤ كذن تارتئبئنة قويئلدئ.

بذل وتة دذرئس كوتةرئلگةن ماسةلة بولدئ. تاريحي سانانئ قالئپتاستئرؤ ءبئزدئث بذگئنگئ قازاقستاننئث ئشكئ ساياساتئنداعئ، يدةولوگياسئنداعئ وزةكجاردئ مئندةت. ءبئز دةمةك ذلتتئق قاؤئپسئزدئگئمئزدئ تاريحي سانا تذرعئدان كةلةتئن بولساق ءالئ قامتاماسئز ةتكةن جوقپئز.

- ةلباسئ بيئلعئ جولداؤئندا ذكئمةتكة مادةني ساياساتتئث ذزاق مةرزئمدئ تذجئرئمداماسئن ازئرلةؤدئ تاپسئرعان ةدئ. بذل جذمئسقا سئزدةر قاتئسئزدار ما؟

- بذل تاپئسرما مادةنيةت ءمينيسترئنئث قذزئرئندا. ةگةر وعان سئزدةردئ دة تارتامئز دةسة ءبئز دايئنبئز. ازئرگة مادةنيةت مينيسترلئگئنةن ونداي سذرانئس كةلگةن جوق.

- تاريح تةلةارناسئن اشؤ تؤرالئ ذسئنئسئثئز قوعامنان قانشالئقتئ قولداؤ تاپتئ؟

- قوعامدئق پئكئردةن قولداؤ تاپتئ. الايدا مةملةكةتتئك ساياساتتا قولداؤ تاپقانئن كورئپ وتئرعام جوق. مةملةكةتتئك، سالالئق شةشئم ءالئ قابئلدانعان جوق.

- عالئمدار اراسئندا تاريحتئ زةرتتةؤدئث جاثا ادئستةمةسئ جاساؤ كةرةك دةگةن اثگئمة كوپتةن بةرئ ايتئلئپ ءجذر. بذل ماسةلةگة قالاي قارايسئز؟

- ول وتة دذرئس. ءبئز تاريحتا وسئ ؤاقئتقا دةيئن بوتةننئث كوزئمةن، قوعامدئق-ةكونوميكالئق فورماسيا دةگةن ئلئممةن قاراپ كةلدئك. ول ئلئممةن دة ءبئراز جاثالئق اشؤعا بولادئ ةكةن. ءبئراق ونئمةن ءبئزدئث ءتول ذلت تاريحئمئزدئث بولمئس-ءبئتئمئن باسئنان باستاپ اياعئنا دةيئن اشؤ قيئن بولؤدا.

ادئستةمة دةگةن اقيقاتقا جةتؤدئث ةث دذرئس، ةث ءتيئمدئ جولئ دةگةن ءسوز. ءبئزدئث ءتول بولمئسئمئزعا ءتان تاريحئمئزدئ اشؤ ءذشئن سوعان لايئق ءادئس-تاسئل كةرةك. ءبئز وندا قانداي قذندئلئقتاردئ ءبئرئنشئ ورئنعا قويدئق. وتكةنگة كوز جذگئرتسةك كازاق قاي ؤاقئتتا بولماسئن ءبئرئنشئ ورئنعا ادامدئ قويعان. تاريحتئ جاسايتئن دا ادام عوي. بابالارمئز تذلعالاردئ ذلئقتاعان. «قذم جيئلئپ تاس بولماس، قذل جيئلئپ باس بولماس» دةيدئ.

ءبئزدئث تاريحئمئزدئ اشؤ ءذشئن، حالئقتئث، تذلعانئث رولئن اشؤئمئز كةرةك. ونئ تاريحي-گةوگرافيالئق فاكتوردئ ةسكةرة وتئرئپ اشؤئمئز كةرةك. قازاق اينالاسئنداعئلاردئث بارئمةن ارالاسئپ تذردئ. تاريحتئ گةوساياسي فاكتوردئ ةسكةرة وتئرئپ جازؤئمئز كةرةك. وكئنئشكة وراي بذل ادئستةمةلئك ذعئم ءبئزدئث عئلئمعا تولئق كئرئپ كةتتئ دةپ ايتا المايمئن.

ءبئز قازئر ءارتذرلئ ادئستةمةمةن زةرتتةپ جاتئرمئز. بئرةؤلةر بذرئنعئسئنشا قوعامدئق-ةكونوميكالئق فورماسيامةن زةرتتةسة، ةكئنشئلةرئ فاكتئلةردئث جةتةگئندة ءجذر. ذشئنشئلةرئ وعان وركةنيةتتئك تذرعئدان قاراعئسئ كةلةدئ. سوندئقتان بئزدة ءبئر ئزگة تذسكةن، جذرتتئث ءبارئ مويئنداعان ادئستةمة بئزگة ءالئ كةلة قويمادئ.

- ءبئر سذحباتئثئزدا، عئلئمي-زةرتتةؤ ينستيتؤتتارئندا ءالئ وتكةن ءداؤئردئث بئلئمئمةن قالئپ قويعان عالئمدار جذمئس جاسايدئ دةگةن ةدئثئز؟ ولار ءتول تاريحئمئزدئ ذلئقتاؤدا تةجةؤشئ بوپ وتئرعان جوق پا؟

- كةشةگئ كذندة قالئپ قويعان تاريحشئلار بار. ءبئراق ولار بذگئنگئ عئلئمنئث ءورئسئن، تابئسئن انئقتاپ وتئرعان جوق. ولار كوپشئلئك ةمةس. ولار بذگئنگئ عئلئمي الةؤةتتئث وزةگئن قذراپ وتئرعان جوق. ؤاقئت كةلةدئ دة ولار وزدةرئ-اق سئپئرئلئپ ءتذسئپ قالادئ. ولار وزدةرئنئث باسةكةگة قابئلةتسئز ةكةنئنة كوزدةرئ انئق جةتةدئ.

ومئردة ئلعي تةك قانا جاعئمدئ ئلگةرئلةؤ بولمايدئ عوي. اق پةن قارانئث، ئلگةرئلةؤ مةن ئركئلئستئث كذرةسئ عوي بذل ءومئر. سونداي باسةكةدة ولار بئرتئندةپ ءوز ورنئنان ايرئلادئ. تاپ قازئر ولاردئ سئپئرئپ تاستاؤ وثاي ةمةس. ءبئراق ونداي تةجةؤئش كذشتةر ءالئ بار.

- سوثعئ كةزدة قوعامئمئزدا تاريحئمئزدئ رةسةيلئكتةرمةن بئرلةسئپ جازؤ تؤرالئ اثگئمة قئزؤ تالقئلانئپ ءجذر. بذل ماسةلةگة ءسئزدئث قانداي الئپ-قوسارئثئز بار؟

- وسئ ماسةلة تؤرالئ ايتقان مةنئث پئكئرئمدئ كةيبئرةؤلةر بذرمالاپ ءجذر. ءبئزدئث رةسةيمةن 1731 - جئلدان 1991 - جئلعا دةيئنگئ كةزةثدة ورتاق تاريحي كةثئستئگئمئز بولدئ. ءبئز رةسةيدئث قذرامئندا ءومئر سذردئك. وسئ كةزةثدئ بئرلةسئپ جازساق ودان ذتپاساق ذتئلمايمئز.

ويتكةنئ قازئر رةسةي تاريحشئلارئ دا، قازاقستان تاريحشئلارئ دا ءوز مذددةسئنةن، ءوز بيئگئنةن جازئپ جاتئر. ءبئزدئ جامانداپ ولار ءوزئن ماقتايدئ. ةگةر اشئق ديسكؤسسياعا تذسپةسةك، ءبئر-ءبئرئمئزدئث پوزيسيامئزدئ تالقئلاماساق ورتاق اقيقاتتئ قاشان اشا الامئز...

كةنةسارئنئث بذلئكشئ ةمةس، ذلت ازاتتئعئ ءذشئن كذرةسكةنئن، 1931-33 - جئلدارداعئ اشتئق قازاقتئث ةمةس جذيةنئث كئناسئ ةكةنئنة ولاردئث كوزئن جةتكئزؤئمئز كةرةك. ونسئز اركئم ءوز ذيئندة وتئرئپ كذثكئلدةي بةرةدئ. ال ورتاق تاريحي كةثئستئگئمئزدئ ةشكئم جوققا شئعارا المايدئ.

ولار ءوزئنئث يدةولوگياسئمةن پاتشالئق زاماندا دا، كةثةستئك زاماندا باسقاردئ. نةگة ءبئز ودان قاشؤئمئز كةرةك. زاماننئث ءبارئ تةك ذتئلؤدان، جامانشئلئقتار تذرعان جوق. سوتسياليزمنئث ءبئز كةشئرمةيتئن ةكئ-اق قئلمئسئ بار. ءبئرئ اشارشئلئق، ةكئنشئسئ رةپرةسسيا(قؤعئنداؤ). قالعانئنئث ءبارئ تذككة تذرمايدئ. يندؤستريالاندئرعاندا، تئث يگةرگةندة ةشكئم ةشنارسةنئ ارقالاپ كةتكةن جوق قوي. ءبارئ وسئندا قالدئ. قازاقتئث بالاسئن ماسكةؤدة، پةتةربؤرگتة، نوأوسئبئردة وقئتتئ، ودان ولار ذتئلعان جوق قوي.

- تاريحي ةثبةكتةرگة قالاي ساراپتاما جاساؤعا بولادئ؟

قازئر تاريحتئ بئرةؤلةر اسئرةلةپ، ةكئنشئلةرئ سذمئرةيتئپ، ذشئنشئلةرئ ءوزئنئث رؤ-تايپالئق كوقاراسئمةن جازئپ جاتئر. وسئ ذدةرئسكة مةملةكةتتئك ساياساتتئ جذرگئزؤ كةرةك. بذل ءذشئن ءذش ءتذرلئ فاكتوردئث باسئن قوسؤ قاجةت. ونئث ءبئرئنشئسئ قوعامنئث تاريحقا دةگةن سذرانئسئ.

ةكئنشئسئ، وسئ تاريحتئ دذرئس جازاتئن قاؤئم. ءذشئنشئسئ ونئث دذرئس جازئلئن قامتاماسئز ةتةتئن مةملةكةتتئك تاپسئرئس. وسئ ذشةؤئنئث باسئ قوسئلعاندا ءبئزدئث ذلتتئق تاريحئمئز الةمدئك تاريحتاعئ ءوز ورنئن الاتئن كذنگة جةتةمئز. بذل ءذش فاكتوردئث باسئ بئلتئر قوسئلا باستادئ. مارات ءتاجيننئث وتكئزگةن كةثةسئ مةن وندا بةرئلگةن تاپسئرمالار وعان جاثا سةرپئن بةردئ.

قازئر مةملةكةتتئك ساياساتتئث ءتول تاريحقا بذرئلئسئ بار. ارينة بذرئن دا بذل از ايتئلعان جوق بولاتئن. دةگةنمةن قارجئلاندئرؤ، جاثادان ينستيتؤت اشؤ مةن كادرلئق قولداؤ جاعئ جةتپةي جاتاتئن ةدئ. ةندئ بذل ماسةلةلةر بئرتئندةپ ءوز شةشئمئن تابؤدا.

- اثگئمةثئزگة راحمةت.

اأتور: ةرلئك ةرجان ذلئ

«الاش ايناسئ»

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى