اجالدئث اؤزئنان قايتقان يمام

استانا. قازاقپارات - 1929-جئلدئث كذزئ.

اجالدئث اؤزئنان قايتقان يمام

كةثةس ذكئمةتئ داؤلةتتئ ادامداردئث مال-مذلكئن كامپةسكئلةپ، وزدةرئن جةر اؤدارئپ كوزئن جويئپ جاتقان كةز.

ودان قالدئ ةل ئشئندةگئ قوجا-مولدالاردئ تذتقئنداپ، تذرمةگة توعئتئپ جاتقان زامان. ارقانئث شذرايلئ قونئستارئنئث ءبئرئ - ةرةيمةنتاؤدئث تورة اؤئلئندا مةشئت پةن مةدئرةسة بار ةدئ.

ءبئر كذنئ اؤئلعا ساؤ ةتئپ جةتئپ كةلگةن شولاق بةلسةندئلةر مةشئتتئ قذلاتئپ، ويران سالادئ. ءبئر قاؤئپتئث تونگةنئن اثداعان مةشئت يمامئ ءبئر تذندة بالا-شاعاسئن الئپ، اؤئلدان قاشئپ شئعادئ.

ارقانئث ذيتقئپ سوققان كذزگئ جةلئ جولاؤشئلاردئث ادئمئن كةث اشتئرماي، تاسباقا جذرئسپةن جئلجئپ كةلةدئ. ةكئنشئ تاؤلئكتة شذبئرعان توپ اقمولا قالاسئنا كةلئپ كئرةدئ. اتالاس اعايئننئث اؤلاسئنا ارباسئن دوعارئپ، اتئن قاثتارئپ، بايئز تاپقان يمام قوناقاسئن جةپ قوثئر شايعا قانعان سوث، دارةتئن الئپ كةشكئ نامازئن وتةپ بولئپ جاينامازدان كوتةرئلگةنئ سول ةدئ، ةسئكتةن ءتذسئ سؤئق قئزئل جاعالئ ميلليسيالار كئرئپ كةلةدئ. كةلدئ دة، اي-شاي جوق يمامدئ تذتقئندايدئ.

اقمولا تذرمةسئ. يمامنئث تاس قابئرعاعا قامالعانئنا ةكئ جئلدئث ءجذزئ بولدئ. ذزاق تةرگةؤدةن سوث «مةشئت-مةدئرةسة ذستاعان جاثا ذكئمةت ساياساتئنا قارسئ ذگئت جذرگئزگةن» دةيتئن باب بويئنشا اتؤ جازاسئنا ذكئم ةتئلدئ.

بذنداي ذكئمدئ ةستئگةن يمام سابئر ساقتاپ: «ءاي، مذمئندةر! قاشان ءبئر (جاؤ) توپپةن قارسئلاسساثئزدار مئقتئ بولئثدار دا اللانئ كوپ ةسكة الئثدار، ارينة قذتئلاسئثدار» دةگةن قذراننئث «انفال» سذرةسئنئث 45-اياتئن وقئپ وتئرا بةردئ. ويتكةنئ، بذل  پةندة تاعدئرعا تولئق يمان كةلتئرؤشئلةر ساپئنان بولاتئن.

يمامنئث مذنشالئق سابئرئ مةن كوركةم مئنةزئنة تاث قالعان تذرمة كذزةتشئلةرئ ول كئسئنئ ةرئكسئز قذرمةت تذتاتئن بولادئ. ءبئر كامةرادا يماممةن بئرگة قاماؤدا تاعئ ءبئر ادام بار ةدئ. ونئث اتئ-ءجونئ - ابدئكارئم  ءمذسئلئموأ بولاتئن. ءوزئ دئمكاس اؤرؤشاث جان ةدئ. يمامعا تاعئلعان ذكئم ورئندالاتئن كذننئث تذنئندة قاسئنداعئ جولداسئ ابدئكارئم قازا تابادئ. تذرمة كذزةتشئلةرئ نذر ءجذزدئ يمامدئ ولئمگة قيماي، «مولدةكة ءسئز اللا تاعالاعا شئن بةرئلگةن ادام ةكةنسئز، ءدئن مذسئلمانعا پايداثئز ءتيسئن، ءبئز ءسئزدئ «ءولئپ قالدئ» دةپ قاعاز تولتئرامئز دا،  مئنا ولگةن ادامنئث قذجاتئن سئزگة بةرئپ، تذرمةدةن شئعارئپ جئبةرةمئز» دةيدئ.

ءدال وسئلاي جاسايدئ. ابدئكارئم ءمذسئلئموأ دةگةن اتپةن تذرمةدةن بوساپ شئققان يمام ءوز ةلئنةن تذراق تاپپاي ومبئ اسئپ كةتةدئ. بذل كئسئ ارتئنان قازاقستاننئث باس قازيئ (ءمذفتيئ) بولعان، اتةيستئك جايلاعان زاماندا ءدئن ءذشئن كذرةسكةن، ذلكةن عالئم، وقئمئستئ تذلعا - ءسادؤاقاس عئلماني بولاتئن.

ءسادؤاقاس عئلمان ذلئ - 1890 - جئلئ اقمولا وبلئسئنا قاراستئ ةرةيمةنتاؤ اؤدانئنئث مالتابار اؤئلئندا تؤعان ةكةن. ءسادؤاقاس العاشئندا اؤئل مولداسئنان ساباق العان. ارئ قاراي اقمولا ماثئندا  اقتاماق  حالفة مةدرةسةسئنة 17 جاسئندا كةلئپ 6 جئل بويئ سوندا وقئپ، 1912 - جئلئ مولدا اتئن الئپ، اؤئلئنا كةلئپ، مةدرةسة اشئپ، بالا وقئتقان. 1929 - جئلعا دةيئن وسئ ءئسئن جالعاستئرعان.

جوعارئدا ايتقانئمئزداي 1931 - جئلئ تذرمةدةن شئعئپ ومبئ وثئرئنة بارعان سوث، 1946 - جئلعا دةيئن قارا جذمئس ئستةپ كذن كورگةن.  سوعئستان كةيئن وكئمةت مةشئت اشؤعا ذلئقسات بةردئ دةگةندئ ةستئپ اقمولاعا كةلةدئ. سودان 1952 - جئلعا دةيئن اقمولادا يمام بولئپ تذردئ. 1953 - جئلئ الماتئ قالاسئ مةشئتئنئث قازيئ حابدئعافار شامشيددينوأ اؤئر ناؤقاستانئپ قالعاندئقتان سول كئسئنئث ورنئنا قازيلئققا تاعايئندالدئ.

قازي سايلانعاننان كةيئنگئ ءومئرئ يسلام ءدئنئن قورعاؤمةن، ءدئن عئلئمئن دامئتؤمةن وتكةن. اتةيستةر داؤئرلةپ تذرعان سوناؤ 1970 - جئلدارئ  ولارعا قارسئ: «قذران تؤرالئ جالا مةن وتئرئكتةر» اتتئ كئتاپ جازادئ. بذل كئتابئ «يسلام ءدئنئنئث نةگئزئ - ةكئ نارسة»، «ءدئن جاراتئلئستان با، جوق پا؟»، «يسلامدئ كئم باستادئ؟»، «يسلام بارلئق پايعامباردئث ءدئنئ بولعان» دةگةن سةكئلدئ 114 تاقئرئپتان قذرالعان.

ةكئنشئ ءبئر ذلكةن ةثبةگئ - ارابشا-قازاقشا سوزدئگئ قالئث-قالئث 5 توم، جالپئ 980 بةتتةن تذرادئ. وسئ سوزدئكتئ 1946 - جئلئ باستاپ، 1966 - جئلعا دةيئن جازادئ. بذعان 108 مئث 208 ءسوز قامتئلعان. بذل ءبئر ادامنئث ةمةس، ءبئر ينستيتؤتقا جذك بولارلئق ةثبةك. تاعئ ءبئر ةثبةگئ - بيلةردئث شةشةندئك سوزدةرئ، ةل ئشئندةگئ اتاقتئ اقئنداردئث ولةثدةرئ، تاريحي ادامداردئث ءومئر دةرةكتةرئن قامتئعان جازباسئ. وسئندا 59 تذلعانئث كةيبئرئنئث سؤرةتتةرئن دة قوسا ساقتاعان. سونئمةن قاتار قئرؤار ولةث جازعان. «كاليلا مةن ديمنا» سةكئلدئ ارابشادان اؤدارعان ولةثدةرئ دة بارشئلئق.

اتاقتئ ارابتانؤشئ اقجان ماشاني ءوزئنئث «اباي مةن ءال-فارابي» اتتئ كئتابئندا س.عئلماني تؤرالئ جذرةكجاردئ ءسوزئن ايتقان. وندا ءوزئنئث اراب ءتئلئن ذيرةنؤئنة وسئ كئسئنئث ذستازدئق ةتكةنئن ايتادئ.

سابةت زامانئنئث ءدئنسئز، قذدايسئز قوعام بولعانئن قازئر ةلةستةتؤدئث ءوزئ وثاي ةمةس. ونداي قوعامدا ءدئندار ادام بولئپ ءومئر ءسذرؤدئث قانداي قيئن بولعانئ تذسئنئكتئ. ال سونداي ورتادا قاپتاعان  اتةيستةردةن حاق  ءدئندئ قورعاپ، ارا تذسؤگة اسقان قايرات پةن قاهارماندئق  قاجةت ةكةنئن پايئمداؤ قيئن ةمةس.

اللانئث قذدئرةتئمةن ولئمنةن امان قالئپ، ونئمةن قويماي بذكئل عذمئرئن يسلام ءدئنئن ءناسيحاتتاؤ جولئنا ارناعان، ارتئنا مول ةثبةك قالدئرعان اتامئز 1972 - جئلئ دذنيةدةن ءوتئپتئ.

عاني ماحمذد
«يسلام» سايتئ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى