تذركئنئث نةلسون ماندةلاسئ

استانا. قازاقپارات - ءيا، ونئ  سولاي اتايدئ. بةيرةسمي تذردة.

تذركئنئث نةلسون ماندةلاسئ

ويتكةنئ، تؤعان حالقئنئث بوستاندئعئ مةن اسقاق ارماندارئ  جولئندا ول ءومئر بويئ كذرةسئپ كةلة جاتئر.  ءومئرئنئث  15 جئلئن  تذرمةدة وتكئزگةنئ تاعئ بار. ةندئ تؤعان جةرئنة  بارؤئنا دا تئيئم سالدئ رةسةي. ءبئراق قايراتكةر  حالقئ ءذشئن العان بةتئنةن قايتپاسئ انئق. تانئستئرا كةتةيئك، ول - مذستافا دجةميل وعلذ.

 قئرئم تاتارلارئنئث  كوسةمئ،  ساياسي  قؤعئن-سذرگئن  ازابئن كوپ تارتقان  حالئقتئث  جوقتاؤشئسئ مذستافا دجةميل وعلذ 1943 - جئلدئث 13 - قاراشاسئندا  قئرئمنئث  بوزكوي  اؤئلئندا  دذنيةگة كةلئپتئ.

التئ ايلئعئندا مذستافا اتا-انا، تؤعان-تؤئس، ءتئپتئ  تذتاس ذلتئمةن  بئرگة جةر اؤدارئلدئ. ستاليننئث  بذيرئعئمةن 1944 - جئلدئث 18 - مامئرئندا قئرئم تاتارلارئ بئرنةشة كذننئث ئشئندة وزبةكستانعا، ءبئرازئ قازاقستان مةن تاجئكستانعا جةر اؤدارئلعان  بولاتئن.

ءسويتئپ، مذستافا دجةميل وعلذنئث  عذمئرئنداعئ قؤعئن-سذرگئن  6 ايلئعئندا-اق باستالدئ. راس، وزبةك اعايئن دا، قازاقتار دا  قئرئم تاتارلارئن دالاعا تاستاعان  جوق. الايدا، 1944-1945 - جئلدئث وزئندة وزبةكستاندا 16 مئثنان استام قئرئم تاتارئ اشتئقتان كوز جذمئپتئ. جةر اؤدارؤ كةزئندة پويئزدا  قايتئس بولعاندار دا  از ةمةس ةدئ. كةثةس  بيلئگئ وتكةن عاسئردئث قئرقئنشئ جئلدارئ جةر اؤدارئلعان كوپتةگةن حالئقتاردئ 1956 - جئلئ اقتاسا دا،  قئرئم تاتارلارئن 1989 - جئلعا دةيئن  اقتامادئ.



ال، رةسةي ولاردئ تةك بيئل 21 - ناؤرئزدا عانا اقتاپ وتئر. وسئلايشا كةزئندة قئرئم حاندئعئن  قذرئپ، ماسكةؤگة دة سةس كورسةتكةن جذرت  وتارشئلداردئث  ويرانئنان سوث تارئداي شاشئراعان. ءبئرازئ تذركيادا  ءجذر،  ءبئرازئ ءالئ وزبةكستان مةن قازاقستاندا. ءالئ كذنگة  اتامةكةندةرئ قئرئمعا  تولئق جينالا العان جوق ولار. ءبئراق، بذل باسقا ماسةلة.

مذستافا دجةميل وعلذنئث  دا باسئنان قؤعئن ارئلعان جوق. ول 1962 - جئلئ تاشكةنت  اؤئلشارؤاشئلئعئ يرريگراسيا جانة مةليوراسيا ينجةنةرلئگئ ينستيتؤتئنا  وقؤعا تذسكةنئمةن، 1965 - جئلئ ودان قؤئلعان. ويتكةنئ ول ذلتئن ءسذيدئ. قئرئم تاتارلارئنئث قذقئن قورعادئ، اتاجذرتئن اثسادئ. ءتئپتئ، 1961 - جئلدئث وزئندة، 18 جاسئندا-اق تاشكةنتتة قئرئم  تاتارلارئ جاستارئنئث وداعئن قذرعان.

 1969 - جئلئ  مذستافا  «كةثةس وداعئندا  ادام قذقئن قورعاؤدئث  باستاماشئل توبئن» قذرؤعا اتسالئسئپتئ. بالكئم سودان دا شئعار، ول ومئرئندة  15 جئلعا  جؤئق  تذرمةگة قامالعان. انتيكةثةستئك «ةثبةگئ» ءذشئن ارينة.  جةتپئسئنشئ جئلدارئ وزئنة  قاتئستئ  قئلمئستئق ءئس قوزعالعان كةزدة  اشتئق جاريالاعان. ءبئراق، كةثةس دارئگةرلةرئ ونئ  مةديسينالئق تاسئلمةن قورةكتةندئرئپتئ. ياعني، زوند ارقئلئ كذشپةن  تاماق بةرئلسة كةرةك. 

باقانداي 10 اي نةمةسة 303 كذن بويئ اشتئق جاريالاپتئ سول جولئ. 1975-76 - جئلدار بولسا كةرةك ول.  جالپئ،  مذستافا دجةميل وعلذ 1966-1983 - جئلدار ارالئعئندا  6 رةت  تذتقئندالئپ، ومئرئندة 7 رةت ءئستئ بولعان. قئلمئسئ - ذلتئن سذيگةنئ. قازاقتئث قاجئعذمارئ ءتارئزدئ «قئلمئس» جاساسا كةرةك. كةزئندة  مذسا مامؤت  اتئنداعئ اقپاراتتئق بيؤللةتةن دة شئعارعان ول. تذرمةدة  جاتسا دا، بوستاندئققا شئقسا دا  حالقئنئث - قئرئم تاتارلارئنئث  مذددةسئن بارئنةن جوعارئ قويا  بئلگةن قايراتكةر  تةك 1987 - جئلئ عانا تؤعان جةرئنة ورالئپتئ. قئرئمداعئ باقشاسارايعا كوشئپ كةلئپتئ.

سودان بةرئ قئرئم تاتارلارئنئث رةسمي تذردة باسشئسئ بولئپ كةلة جاتئر. 1987-89 - جئلدارئ قئرئم تاتارلارئ ذلتتئق قوزعالئسئ ورتالئق باستاماشئل توبئنئث جةتةكشئسئ بولدئ. 1989-1991 - جئلدارئ قئرئم تاتارلارئ ذلتتئق قوزعالئسئ ذيئمئنئث جةتةكشئسئ قئزمةتئن اتقاردئ. 1991 - جئلدان باستاپ 2013 - جئلدئث قاراشاسئنا دةيئن  قئرئم تاتارلارئ ذلتتئق ءماجئلئسئنئث  ءتوراعاسئ بولعان ةدئ.  العاش رةت قئرئم تاتارلارئنئث  قذرئلتايئن ذيئمداستئرؤعا دا بةلسةنة اتسالئسقان. قارتايسا دا  حالقئ ءذشئن اتتان  تذسپةدئ. سول سةبةپتئ دة مذستافا دجةميل وعلذنئ «تذركئنئث نةلسون ماندةلاسئ» دةيدئ بةيرةسمي تذردة.

 

بذگئندة قئرئم تاتارلارئنئث جاعدايئ كوثئلدةن شئعاتئنداي دةثگةيدة ةمةس. تذبةكتئ  رةسةي وزئنة قوسئپ الؤ ارقئلئ قئرئم تاتارلارئن تئپتةن ذرةيلةندئرئپ قويدئ. ويتكةنئ،  بذل حالئق ءوز تاريحئنداعئ قؤعئن-سذرگئننئث  بارلئعئن تةك ماسكةؤدةن كورگةن. جاؤلاسقانئ دا ماسكةؤ ةدئ. قئرئم تاتارلارئ ءذشئن ماسكةؤ ІҮ  يأان پاتشا زامانئنان بةرئ اتا جاؤ. ءتئپتئ، ودان دا بذرئن باستالسا كةرةك دذشپاندئق. قئرئمعا دا، قازاققا دا قاتئسئ بار  جئرلاردا:

ساؤمئسئث ةرلةر سالامات،

سويلةيئن ءسوزدئ كونةدةي.

ةدئل مةن جايئق ةكئ سؤ،

تةثئزگة قذيار سالاسئن.

التايدان شئققان ايدارلئ

تذركئنئث التئ الاشئن

تذلپار ءمئنئپ، تؤ العان

بولاتتان قذيئپ تاعاسئن

التئننان جةبة جوندئرئپ

كذمئسپةن وراپ جئعاسئن

قذرئشتان قذيعان اق بةرةن

تايتذياق جةتپةس باعاسئن

ورماندئ جذرتتئ ويرانداپ

ورتةگةن اعاش قالاسئن! - دةيتئنئ سودان بولسا كةرةك. 

ماسكةؤدئث اعاش قالاسئن ورتةگةن جذرتتئث ءبئرئ وسئ قئرئم تاتارلارئ ةدئ. داؤلةتكةرةي حاننئث  تذسئندا. ال، كةيئن رةسةي ةسةسئن قايتاردئ. تالاي مارتة  شاپتئ، قئرئم حاندئعئن قذلاتتئ، حالئقتئ بوسقئن  قئلدئ. سوثئندا ستالين قئرئم تاتارلارئنئث ءبارئن جةر اؤدارئپ جئبةردئ. سويتكةن ماسكةؤگة قئرئم تاتارلارئنئث، سونئث ئشئندة مذستافا دجةميل وعلذنئث كوثئلئ قايدان ءجئبئسئن؟!

قازئر دة بذل حالئقتئث ماسكةؤدةن  سةسكةنةتئن ءجونئ بار. ويتكةنئ، باؤئرلاس جذرت ؤكراينداردئ اياماعان پؤتين بيلئگئ قئرئم تاتارلارئن اياسئن با؟! دةگةنمةن، ماسكةؤ قئرئم تاتارلارئن اقتاؤ  تؤرالئ شةشئم قابئلداعان. ءبئراق، مذستافا دجةميل وعلذ پؤتيننئث بذل جارلئعئنا قؤانا قويمادئ. «ءبئز رةسةيدئث اقتاعانئنا مذقتاج ةمةسپئز، رةسةي 1944 - جئلعئ قئلمئسئ ءذشئن ءبئزدئث الدئمئزدا اقتالؤئ كةرةك» دةدئ مذستافا دجةميل وعلذ. ول ماسكةؤدئث بذل قادامئن  ساياسي ءتاسئل رةتئندة باعالاپ وتئر. پؤتين قئرئم تاتارلارئن اقتاعئش بولسا  ؤكراينا داعدارئسئنان بذرئن قايدا قاراپ ءجذرئپتئ؟! ماسةلة وسئندا جاتئر.

ونئث ذستئنة  ناؤرئزدئث سوثئندا قئرئم تاتارلارئنئث اأتونوميا قذرماق نيةتئ بار ةكةندئگئ ايتئلعان.  قذرئلتايدئث شةشئمئ ةدئ ول. ءبئراق،  ماسكةؤ جاعئ اؤماقتئق اأتونوميا ةمةس، مادةني اأتونوميا ذسئنئپ وتئر. بذعان مذستافا باستاعان قئرئم تاتارلارئ كةلئسپةسئ بةلگئلئ. راس، رةسةي مةن ؤكراينا تةكةتئرةسئ باستالعان كةزدة مذستافا دجةميل وعلذ سابئرلئ ساياسات ذستانعان. ول قئرئمنئث رةسةيدئث قذرامئنا كئرؤئنة قارسئ بولدئ، ءبئراق تاتارلاردئ قارسئلئق شارالارئن ذيئمداستئرؤعا شاقئرمادئ.

ناؤرئزدئث 12 ءسئ كذنئ ماسكةؤدة تاتارستاننئث بذرئنعئ پرةزيدةنتئ مينتةمير شايميةأپةن  كةزدةسكةن مذستافا دجةميل وعلذ سول كذنئ پؤتينمةن تةلةفون ارقئلئ  سويلةسكةن. قئرئمدا  رةسةيلئك اسكةريلةردئث بار ةكةندئگئن  پؤتين  سول كذنئ  مويئنداپتئ. كةيئن يزميردة  تذركيا پرةمةر-ءمينيسترئ ةردوعانمةن، ةؤروپالئق  وداق جةتةكشئلةرئمةن كةزدةسكةن.



قئسقاسئ، قئرئم تاتارلارئنئث  مذددةسئن  حالئقارالئق ساحنادا قورعاپ، بارئن سالئپ ءجذر. دجةميل وعلذنئ  قئرئمعا كئرگئزبةي دة  قويدئ رةسةيشئلدةر. ويتكةنئ، قئرئمدا وتكةن رةفرةندؤمنئث  ءبئراز وتئرئگئن دة  شئعارعان. 31 - ناؤرئزدا ول قئرئمداعئ رةفةرةندؤم كةزئندة داؤئس بةرؤگة قاتئسقاندار سانئ 32،4 پايئز بولعاندئعئن مالئمدةدئ. ال، ماسكةؤ جاعئ، قئرئمنئث رةسةيشئل  بيلئگئ «82 پايئز» دةپ ةدئ. مذنداي ادامدئ ماسكةؤ قايدان ذناتسئن. 22 - ناؤرئزدا رةسةي مذستافا دجةميل وعلذنئ 2019 - جئلعا دةيئن رةسةي فةدةراسياسئ اؤماعئنا كئرؤگة تئيئم  سالدئ. ءسويتئپ، رةسةي قذرامئنا ءوتئپ كةتكةن قئرئمئنا دا بارا المايتئن بولدئ قايراتكةر.

وكئنئشتئسئ، مذستافا دجةميل وعلذنئث  اسقاق ارمانئنئث ورئندالؤئنا  تذركئنئث وزگة ذرپاعئ  ناقتئ جاردةم بةرة الماي جاتئر.  قئرئم تاتارلارئنئث  ازاتتئعئ ءذشئن  بارئن سالعان  مذستافا قئرئمدئ رةسةي وزئنة قوسئپ الاردان بذرئن تذركئ ةلدةرئنةن جاردةم سذراعان.  تذركيادان، قازاقستاننان، ازةربايجاننان جانة وزگة دة تذركئلةردةن كومةك  كذتكةن.

ءبئراق، «ازات التاؤدئث» ئشئندة رةسةيگة  ناقتئ قارسئ  شئعاتئنداي ةشكئم بولمادئ. تذركيا دا ءوز مذمكئندئكتةرئن پايدالانعان جوق. قازاقستان قئرئمداعئ رةفةرةندؤمدئ  مويئندادئ. وزبةكستان «مويئندامايمئز» دةدئ. ؤكراينانئث تذتاستئعئن جاقتادئ. ازةربايجان دا سولاي.  تذركئمةنستان تئپ-تئنئش جاتئر. «بةيتاراپ ةل»  دةگةن ستاتؤسئنا ساي ارةكةت جاساؤدا. قئرعئزدار دا قئرئم تاتارلارئن قولداي العان جوق.

رةسةي قذرامئنداعئ تاتارستان باسشئلارئ قئرئمداعئ باؤئرلارئن «رةسةي سةندةرگة تيئسپةيدئ، قئرئمئنث رةسةيگة قوسئلؤئنا قارسئ بولماثدار» دةپ ذگئتتةدئ. ءسويتئپ، اركئم «بايتال تذگئل، باس قايعئ» بولئپ جاتئر قازئر. ال، مذستافا دجةميلوعلذ بذل عذمئرئندا حالقئنئث ازاتتئعئ جولئنداعئ كذرةسئن  توقتاتپاؤعا ءاؤ باستا-اق بةكئنگةن ادام.

ارداگةلدئ ساياسي
«جةبة» گازةتئ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى