قذنارلئ قوي-ةشكئ ءسذتئن وندئرؤگة نةگة سةلسوقپئز؟
استانا. قازاقپارات - قازئرگئ تاثدا جاثاشئلدئققا جول اشئلئپ كةلةدئ.
قاي ئستة دة جاثا جوبالار قولعا الئنئپ وتئر.
ودان اگروونةركاسئپ تة تئس قالئپ وتئرعان جوق. ئلگةرئدة ءونئم وندئرگةننةن ارتئققا باس اؤئرتايتئن قازاق قازئر نارئق زامانئنئث زاثئن ءتذسئنئپ، ةرتةدةن بئلةتئن كاسئبئن جاثا كةزةث تالابئمةن ذيلةستئرة باستادئ. ءونئم ءوندئرئپ، ونئ وتكئزؤ ماسةلةسئنة ماثئز بةرةدئ.
بذل دا دذرئس تئرشئلئك نئشانئ. ويتكةنئ، الئس-جاقئنداعئ كةيبئر شةت مةملةكةتتةردة ءتورت تذلئكتئ تذلةتئپ، جايقالتا ةگئن ءوسئرئپ-اق ءوز نةسئبةسئن تةرئپ جذرگةندةر از ةمةس.
ءتئپتئ ءبئز باعالاي بةرمةيتئن ةشكئ مالئن باعئپ، ودان كوپ-كورئم پايدا تاپقاندار سانئ ارتئپ كةلةدئ. سةبةبئ، ونئث ونئمئنة جانة سذتئنة دةگةن سذرانئس جئلدان-جئلعا ارتئپ وتئر. سونداي-اق، قوي مالئن ءبئز تةك ةتئ ءذشئن عانا ءوسئرئپ جذرگةن سةكئلدئمئز. وعان سةبةپ - ءجذنئ كادةگة جاراماي ءجذر، تةرئسئ دة كورئنگةن جةر دة جاتاتئن جاعدايعا جةتتئ، ءسذتئن مذلدةم ذمئتتئق.
قازةكةم بولسا، ةشكئنئ ءتورت تذلئكتئث قاتارئنا دا قوسقان جوق. قوي مالئمةن بئرگة قوساقتاپ ايتادئ. دةگةنمةن ةرتةدة اتا-بابالارئمئز ونئث ءونئمئ مةن ءسذتئن پايدالاندئ. ونئث ادام دةنساؤلئعئنا پايدالئ ةكةنئن ذقتئ.
بةرئدة سونئث بارلئعئن ذمئتئپ قالعانداي كذي كةشتئك. قازئرگئ تاثدا سوعان قايتا ورالا باستادئق. مذنداي تئرشئلئككة ورالئپ جاتقان ازاماتتار قاتارئندا قئزئلوردالئقتار دا بار. سولاردئث ءبئرئ - سئرداريا اؤدانئنئث بةسارئق اؤئلئنداعئ «قازئنا» شارؤا قوجالئعئ ءسذت باعئتئندا اسئل تذقئمدئ ةشكئ وسئرؤدة.
ةمدئك قاسيةتئ بار ةشكئ ءسذتئ مةن جذمئرتقا ءوندئرؤ اؤئلدا كاسئپ كوزئنة اينالماق. بذل جوبالاردئث قؤاتتئلئعئ تاؤلئگئنة 300 ليتر ءسذت پةن جئلئنا 900 مئث جذمئرتقا ءوندئرؤ بولئپ تابئلادئ. بذگئنگئ كذننئث باستئ نازارئ باعانئث تذراقتئلئعئن ذستاؤعا ءتذسئپ وتئر.
وسئ تذرعئدا جذمئس جاساؤ ءذشئن رؤسلان سةيتمذراتوأ اؤئلدا ةت، ءسذت باعئتئندا مال ذستاماق. جوبانئث قذنئ ءوز قاراجاتئ نةگئزئندة جذزةگة اسئرئلادئ. جاثادان اشئلاتئن جذمئس ورنئندا 25 ادام جذمئسپةن قامتئلؤدا.
جذمئر جةردة ةشكئ ازيا جانة افريكا قذرلئعئندا كوپ كةزدةسةدئ. دةگةنمةن ةؤروپادا اتالمئش شارؤاشئلئقتئ دامئتؤعا ةرةكشة ءمان بةرئلئپ وتئر. اسئرةسة گوللانديا مةن فرانسياداعئ شارؤا قاؤئمئنئث ةشكئ وسئرؤمةن-اق شةكةسئ شئلقئپ وتئر. الةمنئث كوپتةگةن ةلئندةگئ دذكةن سورةلةرئندة فرانسؤز شارؤالارئنئث ءونئمئن كةزدةستئرؤگة بولادئ.
بارلئعئنئث ورايئن كةلتئرگةن. جاعدايلارئ جامان ةمةس. قانشاما قارجئ قالتاعا قذيئلئپ جاتئر. بذل ةلدةردة ةشكئ جايئلئمعا سئيماي جاتقان جوق. ءاربئر ئسئنة ةسةپپةن قاراپ ذيرةنگةن ةؤروپالئقتار مول ونئمگة قول جةتكئزؤ ماقساتئندا اسئل تذقئمدئ ةشكئ مالئن وسئرةدئ.
تورتكذل دذنيةدة 1 ميلليارد شاماسئندا ةشكئ مالئ بار ةكةن. ونئث سانئ جونئنةن قئتاي كوش باستاپ تذر. وندا 180 ميلليون باسقا جؤئق سةكسةك اتا تذقئمئ باعئلاتئن كورئنةدئ. ودان كةيئنگئ ورئندارداعئ ءذندئستاندا - 130، پاكئستاندا - 50، بانگلادةشتة - 40، يران مةن نيگةريادا - 30، سؤدان، ةفي-وپيا، يندونةزيا مةن سوماليدة 20 ميلليون شاماسئندا مالدئث وسئ تذقئمئ كةزدةسةدئ. بئزدة شة؟ ولاردئث سانئ بار-جوعئ 2 ميلليون باستان اسپايدئ.
قايسئ ءبئر جئلدارئ سئر وثئرئنة شأةسيادان ماماندار كةلدئ. جةرگئلئكتئ شارؤا قاؤئمئنئث تئرشئلئگئمةن تانئسقان ولار ءبئزدئث ةشكئلةرگة تاثعالئپ قايتتئ. سكانديناأيا تذبةگئندةگئ ةلدئث وكئلدةرئ ةشكئ باعؤمةن اينالئسادئ ةكةن. كذتئمگة العان تذلئكتةرئ بئزدةگئدةي قوثدئ ةمةس كورئنةدئ. ولار تاثعالعاننان: «سئزدةر قانداي ازئق بةرةسئزدةر؟» - دةدئ. وكئنئشكة قاراي، ءبئزدئث ةشكئلةرگة ونداي قامقورلئق جاسالمايتئنئ تاعئ دا بةلگئلئ.
شأةدتةر ةشكئ ءتذبئتئنئث قالئث ةكةندئگئنة دة باس شايقاپ قايتقانئن كوزبةن كوردئك. قوناقتار اتالمئش مالدان قانشا پايدا تاؤئپ جاتقانئن بئلگئسئ دة كةلدئ. دةگةنمةن ءبئزدئث شارؤالار ذندةمةي قذتئلدئ دةؤگة بولادئ. ويتكةنئ وعان كوثئل بولئپ جذرگةن ةشكئم جوق ةمةس پة؟!
دارئگةرلةر ةشكئ ءسذتئنئث پايدالئ ةكةنئن جوققا شئعارمايدئ. ونئث قذرامئندا دةنساؤلئققا وتة قاجةتتئ دارؤمةندةر كوپ كورئنةدئ. اتاپ ايتقاندا، اسقازان-ئشةك جولدارئنئث اؤرؤلارئ، سؤسامئر اؤرؤلارئنا قارسئ تيگئزةتئن اسةرئ مول. سونداي-اق اعزانئث قورعانئستئق قاسيةتتةرئن ارتتئرا تذسةدئ. ةشكئ ءسذتئنئث قذرامئنداعئ قانئقپاعان ماي قئشقئلدارئ دا دةننئث ساؤلئعئنا وث اسةرئن تيگئزةدئ.
اتالمئش قئشقئلدار نةسةپ ايداؤ جولدارئنا تاپتئرماس ةم ةكةن. ةشكئ ءسذتئ ادام اعزاسئندا تةز قورئتئلادئ. ءتئپتئ ول جاس بالالارعا ارنايئ تاعام ةسةبئندة پايدالانئلادئ. كونةكوز قاريالار «ةشكئ ءسذتئ قذرامئ جاعئنان انا سذتئمةن پارا-پار» دةگةندئ بةكةر ايتپاعان بولار.
ةندئگئ اثگئمة - قوي ونئمدةرئ جايئندا. ةتئ مةن ءجذنئ جونئندةگئ ماسةلةنئ ءبارئمئز بئلةمئز. بذل ونئمدةر جارامسئز كذي كةشئپ جاتقان جايئ بار. سوعان قوسا قوي سذتئنة دة كوثئل بولمةي كةتتئك. ةرتةدة اق جاؤلئقتئ انالاردئث قويدئ ساؤئپ جاتاتئن.
ونئ ءبئزدئث دة كوزئمئز كوردئ. جازدا جايلاؤعا بارعاندا سونداي كورئنئس كوزگة شالئنئپ جاتاتئن. ةسئك الدئنداعئ قوراداعئ قويدئث دا ءسذتئن پايدالانئپ جاتقان كئسئلةر دة بار ةدئ. ونئث ءدامئن دة تاتئپ كورگةنبئز. دامئ اؤئزدان كةتپةيدئ. الايدا بةرئرةكتة سونئث بارلئعئن جادئمئزدان جوعالتئپ العانداي كذيگة تذستئك. قوي مالئنئث ةتئن عانا كادةگة جاراتئپ ءجذرمئز. قازاقتا «قويدئث ءسذتئ - قورعاسئن» دةگةن ءسوز بار. ونئ قانداي ماعئنادا ايتئلدئ. پايئمعا سالساق، ونئث قذنارلئ ةكةنئنة بايلانئستئ ايتئلعانئن اثداؤ قيئنعا سوعا قويماس.
قويدئث ءسذتئ سذرعئلتاؤ بولئپ كةلةدئ. ول سيئر سذتئمةن سالئستئرعاندا اقؤئز بةن اميعا 1،5 ةسةگة باي ةكةن. وندا А، В1، В2 دارؤمةندةرئنئث مولشةرئ 2-3 ةسةگة كوپ بولادئ. قوي ءسذتئ تاعامعا ساؤئلعان قالپئندا پايدالانئلادئ. ةرتةدة انالارئمئزدئث ودان كوپ جاعدايدا سذزبة جانة ئرئمشئك تاعامدارئن دايئنداعانئن كوزبةن كوردئك.
قاپ تاؤئ باؤرايئن قونئس ةتكةن ةلدةر، قئرئم جاعالاؤئ، ورتالئق ازيا حالئقتارئ ءالئ كذنگة دةيئن قوي ءسذتئن پايدالانئپ كةلةدئ. اتالمئش قوي ءسذتئن زةرتتةپ جذرگةن ازاماتتاردئث ايتؤئنشا، قويدئث سذتةيؤ كةزةثئ 5-6 ايعا دةيئن سوزئلادئ. قوي قوزداعاننان كةيئن ءذش ايت وتكةن سوث ونئ ساؤؤ باستالادئ.
اتالمئش مالداردئ قازةكةم ؤاق مالدار دةپ اتايدئ. ونئث ونئمدةرئن ءوز ومئرلةرئندة تذراقتئ پايدالانعان. بذل تابيعي ءونئمدةردئ ءبئزدئ ذمتئپاؤئمئز ءتيئس. ويتكةنئ، ولاردئث پايدالئ ةكةندئگئن بذگئنگئ كذنئ عالئمدار ناقتئ تذجئرئممةن دالةلدةپ وتئر.
اأتور: ءادئلجان ذمبةت، قئزئلوردا.
«الاش ايناسئ»