قازاققا نةكة اگةنتتئكتةرئ قاجةت پة؟

استانا. قازاقپارات - الةمدة ةث العاشقئ نةكة اگةنتئگئ وسئدان ءذش عاسئردان استام ؤاقئت بذرئن قذرئلعان. كةيبئر مالئمةتتةرگة سذيةنسةك، العاشقئ نةكة كونتوراسئ «كةزدةسؤلةر مةن مةكةن-جايلار بيؤروسئ» دةگةن اتاؤمةن سوناؤ 1650 - جئلئ لوندوندا اشئلعان ةكةن.

قازاققا نةكة اگةنتتئكتةرئ قاجةت پة؟

سول ؤاقئتتان بةرئ جذبايئن حابارلاما نةمةسة تانئسؤ قئزمةتئ ارقئلئ تابؤ كةثئنةن تارادئ.

قازئرگئ كةزدة ءبئزدئث ةلئمئزدة دة، اسئرةسة ءئرئ قالالاردا نةكة اگةنتتئكتةرئنئث سانئ ارتئپ كةلةدئ.

ةكئ جارتئنئ ءبئر ءبذتئن ةتةمئز دةپ ءوزئن-ءوزئ جارنامالاپ جذرگةن نةكة اگةنتتئكتةرئ بئزگة قاجةت پة؟ مئنة، ءدال وسئ ساؤال «الاش ايناسئنئث» بذگئنگئ سانئندا ساراپشئلار تالقئسئنا سالئنباق. 

ءيا

ماحاببات قايداروأا، «ماحاكاي» نةكة اگةنتتئگئنئث ديرةكتورئ:

- قازئرگئ زاماندا ءسوز جوق، نةكة اگةنتتئكتةرئ قاجةت. كةيبئر ادامدار جالعئزدئققا مويئنسئنئپ، وتباسئن قذرؤدان قاشادئ، قورقادئ. ءبئزدئث اگةنتتئك وسئنداي جالعئزباستئ ادامداردئث بويئنداعئ قورقئنئشتئ جةثؤگة، باقئتتئ وتباسئن قذرؤعا، كومةكتةسةدئ.

«ذيلةنؤ وثاي، ءذي بولؤ قيئن» دةپ جاتادئ عوي، ءبئراق مةن ايتار ةدئم، ورتا جاستاعئ ادامدارعا ذيلةنؤ دة وثاي ةمةس. ويتكةنئ ؤاقئتئندا وتباسئن قذرئپ، تةثئن تابا الماعان ادام جاسئ كةلگةن سايئن قوعامنان وقشاؤلانا بةرةدئ.

شةتةلدئك عالئمداردئث زةرتتةؤئنة سذيةنسةك، جالعئزباستئ ادامدار وتباسئلئ ادامدارعا قاراعاندا از ءومئر سذرةدئ. ويتكةنئ ولاردئث ؤاقئت وتة كةلة ءومئر سذرؤگة دةگةن قذلقئ بولمايدئ.

جالعئز ءومئر ءسذرؤدئث ازابئن تةك باسئنا تذسكةن ادام عانا تذسئنة الادئ. قازئرگئ تاثدا جالپئ الةم بويئنشا جالعئز ءومئر كةشةتئن ادامداردئث سانئ ارتقان. ويتكةنئ قازئرگئ زاماندا ادامداردئث ءومئر ءسذرؤ سالتئ قاتتئ وزگةردئ.

تاثنان كةشكة دةيئن جذمئس، ؤاقئت تاپشئ، تانئستارمةن، دوس-جارانمةن ارالاسؤعا مذمكئندئك جوق. ونئث ذستئنة ادامداردئث جاسئ وتئزدان اسقاننان كةيئن ارالاساتئن ورتاسئ دا تارئلا باستايدئ. بذل جالعئزباستئلئقتئث باستئ سةبةبئ.

سونداي-اق بئرةؤلةر ءوزئنئث تةثئن دذرئس تاپپاعاندئقتان  ءدام-تذزئ جاراسپاي اجئراسادئ، ةندئ بةرؤلةردئث جارلارئ ةرتة دذنية سالادئ. ءبئراق قانداي جاعداي بولسا دا ادامداردئث ءومئرئنئث سوثئنا دةيئن جالعئز بولئپ قالؤئ دذرئس ةمةس.

سوندئقتان قازئرگئ كةزدة جالعئز قالعان جاندارعا ءوز  جارتئلارئن تابؤ ءذشئن كومةكتةسؤ كةرةك. ءبئزدئث ماقساتئمئز ءبئر جذپتئث بولسا دا وتاؤ قذرؤئنا سةپتئگئمئزدئ تيگئزئپ، قوعامعا تاعئ ءبئر وتباسئنئث قوسئلؤئنا مذرئندئق بولؤ.

«ماحاكاي» نةكة اگةنتتئگئ جالعئزباستئ ادامداردئ تةك تانئستئرئپ قانا  قويماي، ولارعا نةكة، وتباسئ، وتباسئنئث بةرئكتئگئ باسقا دا كوپتةگةن تاقئرئپتاردا سةمينارلار، ترةنينگتةر وتكئزةدئ. بئزگة كةلگةن ادام كاسئبي پسيحولوگتئث كةثةسئن الا الادئ.

ءوزئنئث جذلدئز جورامالئنا سايكةس جار تابؤعا اگةنتتئكتةگئ استرولوگ ماماندار كومةك بةرةدئ. ءوزئمنئث نةگئزگئ ماماندئعئم مؤزئكانت، ءبئراق پسيحولوگ، استرولوگ ماماندئقتارئن دا يگةرگةنمئن. ءوزئمنئث نةكة اگةنتتئگئمدئ اشقانئما  18 جئل بولدئ.

قانشاما ادامنئث ءوز جارتئلارئن تابؤعا سةپتئگئمئز ءتيدئ. ماسةلةن، بئلتئرعئ جئلئ ءبئزدئث اگةنتتئك ارقئلئ تانئسئپ، تابئسقان 12 جذپ وتاؤ قذردئ. الةؤمةتتئك جةلئدة جئلداپ وتئرسا دا جار تابا الماي، نةكة اگةنتتئكتةرئ ارقئلئ تةثئن تاپقاندار تؤرالئ مئسالدئ كوپتةپ كةلتئرؤگة بولادئ. مةنئثشة، ءاربئر ادام باقئتتئ بولؤعا لايئقتئ.

جوق

جارئلعاپ قالئباي، «اثئز ادام»، «جذلدئزدار وتباسئ» جؤرنالدارئنئث باس رةداكتورئ:

- قازئرگئ تاثدا ءبئزدئث ةلئمئزدة ذلتتئق ةرةكشةلئگئمئزگة، مةنتاليتةتئمئزگة سايكةس كةلةتئن نةكة اگةنتتئكتةرئ جوق، سةبةبئ بئزدة ذلتتئق سانامئزعا ساي جذمئس ئستةيتئن ماماندار جةتئسپةيدئ. ءيا، الةمنئث كوپتةگةن ةلدةرئندة نةكة اگةنتتئكتةرئ بار.

ماسةلةن، قئتاي، جاپونيادا مذنداي نةكة اگةنتتئكتةرئ وزدةرئنئث سالتتارئنا، مةنتاليتةتتةرئنة بةيئمدةلگةن.  ال بئزدةگئ اگةنتتئكتةردئث بارلئعئ دةرلئك يسلام دئنئنة، قازاق حالقئنئث دئلئنة، سالت-داستذرئمئزگة قايشئ ةؤروپالئق ذلگئدة جذمئس ئستةيدئ.

مةنئث بئلؤئمشة، نةكة اگةنتتئكتةرئنة بةرئك وتباسئن قذرؤ ءذشئن ومئرلئك جارئن ئزدةپ باراتئندار وتة از. وندا باراتئنداردئث كوبئ جاي عانا قئزئق ئزدةپ جذرگةندةر.  بذعان دالةلئم دة جوق ةمةس.

وزدةرئثئزگة بةلگئلئ، ةلئمئزدئث ايگئلئ دةموگرافئ ماقاش تاتئموأ بئزدة وتئرئپ قالعان قئزداردئث سانئ كوپ ةكةنئن، بويداق جئگئتتةرئمئزدئث دة از ةمةس ةكةنئن ايتئپ كةلةدئ. وسئ ماسةلة مةنئ دة ءبئراز تولعاندئردئ.

سوندئقتان وسئدان 12 جئلداي بذرئن ةلئمئزدئث تذكپئر-تذكپئرئندة جذرگةن جالعئزباستئ قئز-كةلئنشةكتةردئ، جئگئتتةردئ تانئستئرئپ، ولاردئث وتباسئن قذرؤلارئنا سةپتئگئمئز ءتيسئن دةگةن ويمةن «نةكة قيار» دةگةن گازةت اشتئم. وسئ باسئلئم ارقئلئ بئرةن-ساران وتاؤ قذرعان جذپتار دا بولدئ.

ءبئراق مةنئث بايقاعانئم، اسئرةسة ةركةكتةر جار تابؤدان گورئ توسةكتةس ايةل ئزدةيدئ. ايةلئمةن رةنجئسئپ قالعان نةمةسة ايةلئ كوثئلئنةن شئقپاي جذرگةن جئگئتتةر ؤاقئتشا ةرمةك ئزدةيدئ.

«نة كوپ اجئراسقان ايةل كوپ قوي، سولارعا بارئپ كورةيئك» دةگةن وي ولاردئكئ. «ةرلئ-زايئپتئنئث ورتاسئنا ةسئ كةتكةن تذسةدئ» دةمةكشئ «نةكة قيار» بئرةؤدئث باعئن اشامئن دةپ، باسقا بئرةؤدئث شاثئراعئن ورتاسئنا ءتذسئرئپ جذرةر دةگةن ويمةن بذل باسئلئمدئ جاپتئق.

نةكة اگةنتتئكتةرئ مذلدة كةرةك ةمةس دةپ كةسئپ ايتؤعا بولماس، دةگةنمةن مذنداي اگةنتتئكتةر يگئلئكتئ ماقساتقا جذمئس ئستةپ جاتئر دةپ ايتؤ قيئن. جالعئزباستئلاردئ تانئستئرئپ، تابئستئرئپ، ساؤابئن الؤدان كورئ اگةنتتئكتةر ءوز قالتالارئنئث قامئن كوبئرةك ويلاپ، مذنئ بيزنةسكة اينالدئرئپ العان.

اگةنتتئكتةر ارقئلئ جذپتاسقان جانداردئث ءوزئ ازاماتتئق نةكةدة ؤاقئتشا تذرادئ، باقئتتئ وتباسئن قذرعاندار نةكةن-ساياق.

ءتذيئن  

«ءتذزؤ شئعؤ ءذشئن ءتذتئن، بولؤ كةرةك ةكئ جارتئ ءبئر ءبذتئن» دةگةن ءسوز بار قازاقتا. راس، ءومئردئث ءمان-ماعئناسئ وتباسئن قذرئپ، دذنيةگة ذرپاق اكةلؤ ةمةس پة؟ الايدا مذنداي باقئت بارلئق پةندةگة بئردةي بذيئرا بةرمةيتئنئ دة شئندئق. ةگةر ءبارئمئز اينالامئزداعئ تانئستارئمئزدئث، دوستارئمئزدئث، تؤعان-تؤئستارئمئزدئث اراسئندا جالعئزباستئلار بار ما دةپ ويلاناتئن بولساق، ءارقايسئمئز ءوز جاقئندارئمئزدئث ئشئندة ءبئرئ اجئراسقان، ةندئ ءبئرئ جارئنان ايئرئلعان، تاعئ ءبئرئ ءوز تةثئن تابا الماي جذرگةن ادامداردئ بايقايمئز. 

ال ستاتيستيستيكالئق دةرةكتةرگة سذيةنسةك، ةلئمئزدة جاسئ 30 دان اسقان جالعئزباستئ ادامداردئث سانئ 800 مئثنان اسئپ جئعئلادئ ةكةن. وسئنداي جالعئزدئقتئث تاؤقئمةتئن تارتئپ جذرگةن ادامدارعا قالاي كومةكتةسؤگة بولادئ؟ جةتئم-جةسئرئن جئلاتپاعان حالئقتئث ذرپاعئ ةدئك قوي. اتالئ سوزگة توقتاپ، انانئث اقئلئن تئثداؤدئث ورنئنا ةندئگئ ؤاقئتتا نةكة اگةنتتئكتةرئنة ءذمئت ارتپاقپئز با؟

اأتور: اينذر سةنبايةأا

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى