قازاق ايةلئ نةشة جاسقا دةيئن بوسانا الادئ؟
استانا. قازاقپارات - قازئرگئ تاثدا بوسانؤ جاسئنداعئ جولئ جئثئشكة جانداردئث دةنساؤلئعئ جايئندا ويلاناتئن بولدئق.
اركئم ءوزئنئث قذداي قوسقان قوساعئنئث نارةستةنئ ومئرگة الئپ كةلگةنشة بار-جاعدايئن جاسايتئن بولدئ. ولاي ةتپةسة، قذرساققا بئتكةن شارانادان ايرئلئپ قالؤئث عاجاپ ةمةس.
بذل كذندةلئكتئ كةزدةسةتئن كورئنئسكة اينالدئ.
ويتكةنئ، ةكئنئث ءبئرئ سونداي قيئندئقتئ باسئنان وتكئزئپ ءجذر.
وسئعان قاراماستان قازاقتئث كةلئنشةكتةرئ ذرپاق وربئتؤگة ايانباي ذلةستةرئن قوسئپ كةلةدئ. كةيدة وعان دا شذكئرلئك دةيمئز.
دةگةنمةن بذل ماسةلةگة بةي-جاي قاراؤدئث رةتئ كةلمةس.
ونئث سوثئندا ذرپاق تاعدئرئ تذر. ءاربئر شاثئراقتا شئر ةتئپ نارةستة ومئرگة كةلئپ جاتپاسا، كذنئ ةرتةث نة بولارئن باعامداؤ قيئنعا سوعا قويماس. تذقئمئث تذزداي قذرئپ كةتپةسئنة كئم كةپئل؟
ةرتةثگئ كذندئ ويلاساق، ونداي ماسةلةگة بذگئنگئ كذننةن باس اؤئرتقانئمئز ارتئق ةمةس. وسئدان 30-40 جئلداي بذرئن ءاربئر قازاقتئث شاثئراعئندا الدئ 20، سوثئ 5-6 بالادان بولاتئن. ءبئر قئزئعئ، سول كةزدة التئن قذرساقتئ انالاردئث «انا جةرئم اؤئرئپ ءجذر، مئنا جةرئم اؤئرئپ ءجذر» دةگةندئ ةستي قويمايتئن ةدئك. ءتئپتئ، كذنذزاق قارا ةثبةكتةن بةل جازباي ءجذرئپ-اق، قانشاما قارادومالاققا جارئق دذنية قئزئعئن سئيلاعان انالار از با؟ ول كةزدة ءاربئر وتباسئندا ةث كةم دةگةندة 3-4 بالادان بولؤشئ ةدئ. «الاش ايناسئ» وسئ ماسةلةنئ زةرتتةپ كورگةن ةدئ.
تاعئ ءبئر قئزئق جايت - سول انالاردئث جاسئ ذلعايسا دا، ءسابي سذيؤگة دةنساؤلئعئ جاراي بةرةتئن ةدئ. قازئر جاسئ 40 تان اسقان جولئ جئثئشكة جاندار نارةستةنئ ومئرگة الئپ كةلئپ جاتسا، سوعان شذكئرلئك ايتاتئن بولئپ الدئق.
بذرئنعئ كةزةثدة ايةلدةردئث بالا كوتةرؤ قابئلةتئ 45-50 جاسقا دةيئن سوزئلادئ ةكةن. كةيدة ول رةكوردتئ «جاثارتئپ» تذراتئن اقجاؤلئقتئ جاندار دا بولعان. ءسذت كةنجةسئن 55 جاسئندا بوسانعان انالار دا بار. ولاردئث كةيبئرئن كوزئمئز دة كوردئ. وسئندايدا جولئ جئثئشكة جانداردئث قانشا جاسقا دةيئن بوسانؤ مذمكئندئگئ بار جانة قانشا بالانئ دذنيةگة الئپ كةلة الادئ دةگةن ساؤالدار توثئرةگئندة وي كةلةدئ. شئنئندا، وسئ تذرعئدا قانشالئقتئ ويلانئپ ءجذرمئز؟
نارةستةنئ 40 تان كةيئن بوسانؤ قاؤئپتئ...
وسئدان ةكئ جئلداي بذرئن قئزئلوردالئق گاؤهار ءامئروأا ةلؤ جاستئ ةثسةرسة دة، دةنساؤلئعئ قالئپتئ شاراناعا جارئق دذنية سئيلادئ. ول كئسئ نارةستةنئ ومئرگة الئپ كةلگةن ةلئمئزدةگئ ةث جاسئ ذلكةن انا بولؤئ ابدةن مذمكئن.
دذنيةگة كةلگةن قئز بالانئث سالماعئ 3 كةلئ 400 گرام. نارةستة - امئروأتةر وتباسئنئث ونئنشئ پةرزةنتئ. وسئ كذنگة دةيئن گاؤهار جةثگةي قذداي قوسقان قوساعئ مارات ةكةؤئ توعئز پةرزةنت سذيگةن. ولاردئث ذلكةن ذلئ وثعار وردا بذزار وتئز جاسقا كةلسة، ةث كئشئسئ نذرتورةنئث ءوزئ التئ جاستان استئ.
التئ جئلدان كةيئن ومئرگة كةلگةن نارةستةگة ولار ازان شاقئرئپ، جانيا دةگةن ةسئمدئ قويدئ. اق حالاتتئ ماماندئق يةلةرئ سوثعئ 20-30 جئلدئث شاماسئندا وبلئستا ةلؤ جاستاعئ انانئث بالانئ ومئرگة الئپ كةلؤئ العاش رةت تئركةلئپ وتئرعانئن ايتادئ. بذل جاعداي تالايدئ تاثعالدئردئ. ويتكةنئ، بذگئنگئ تاثدا ةلئمئزدة ايةلدةردئث دةنساؤلئعئ جونئندة اثگئمةلةر ايتئلئپ كةلةدئ. اسئرةسة، بوسانؤ جاسئنداعئ نازئك جاندئلاردئث دةنساؤلئعئ الاثداتئپ وتئرعان جايئ بار.
بذل جاعداي تةك قازاقستاننئث ةمةس، جذمئر جةر بةتئندةگئ بارلئق ةلدئث جذرتشئلئعئن الاثداتئپ وتئرعان جاعدايئ بار. بذگئنگئ كذنئ 50-55 جاستئ مذلدةم ويلاماي-اق قويئثئز. جولئ جئثئشكة جانداردئث جاسئ 40-تان اسسا، وعان بالا بوسانؤ مذمكئندئگئ قيئنداپ بارادئ. الةمنئث دارئگةر قاؤئمئ وسئ جاعدايدئ ءسوز ةتئپ، ايةلدةر دةنساؤلئعئ جايئندا دابئل قاعئپ، وعان دذنيةجذزئندةگئ جذرتشئلئقتئث نازارئن اؤدارئپ وتئر. وسئعان قاراماستان الةمنئث كةيبئر ونةر جذلدئزدارئ 40 قا كةلگةندة «قئلئق» شئعارئپ، سول ءبئر كةزةثدة ومئرگة ذرپاق الئپ كةلؤگة «قذلشئنئس» جاساپ وتئر.
جالپئ العاندا، اتالعان جاستا بالا كوتةرؤ فيزيكالئق تذرعئدان العاندا وتة قيئن. قازاقستاندا دا بذل تذرعئدا ويلاناتئن جايلار جوق ةمةس. جاسئ 40 قا كةلگةن ايةلدةر بالانئ ومئرگة الئپ كةلؤگة بايلانئستئ ويلانعانئ ارتئق بولمايدئ.
ويتكةنئ، ول ةث الدئمةن ءوزئنئث ومئرئنة قاؤئپ توندئرةدئ. وسئعان وراي قازاقستاندئق دارئگةرلةر قاي جاستا دا دةموگرافياعا ذلةس قوسؤ كةش ةمةس ةكةنئنة قارسئلئق بئلدئرة قويماعانئمةن، جولئ جئثئشكة جانداردئث 35-40 جاستا بالا كوتةرگةنئ دةنساؤلئعئنا قاؤئپ توندئرةتئنئن ايتادئ.
سونداي-اق، العاشقئ نارةستةنئ 20-25 جاس ارالاعئندا بوسانؤ قاجةتتئگئن ةسكةرتئپ ءجذر. ويتكةنئ، دارئگةرلةر كةيبئر جاعدايلاردا تذثعئش بالاسئن ومئرگة الئپ كةلؤگة نيةت جاساعان 30 جاستاعئ ايةلدئث ءوزئن وپةراسيانئث كومةگئمةن بوساندئرئپ الادئ.
بذعان باستئ سةبةپ رةتئندة جولئ جئثئشكة جانداردئث جئنئس جاسؤشالارئ ةر ازاماتتارمةن سالئستئرعاندا ةرتةرةك قارتاياتئنئن كولدةنةث تارتادئ. انانئث بالا كوتةرگةن ساتئنةن باستاپ قالئپتاساتئن حروموسومولئق اؤرؤلاردئث دةنئت اتالمئش جاستاعئ اقجاؤلئقتئ جانداردئث باسئنان وتةتئنگة ذقسايدئ.
مةديسينا سالاسئنئث ماماندارئ جاسئ 30 عا كةلگةن جذكتئ ايةلدة داؤن سيندرومئ بار بالانئ بوسانؤ قاؤپئ از بولاتئنئن ايتادئ. مذنداي كورئنئستةر 300 جاعدايدئث تةك بئرةؤئندة عانا كةزدةسةدئ. ةگةر جاسئ 40 قا تاقاپ قالعان ايةلدةردة ول 70 ادامنئث بئرةؤئندة كةزدةسئپ قالاتئن كورئنةدئ.
سونئمةن قاتار، ءبئزدئث دارئگةرلةر ءبئرقاتار ستاتيستيكالئق دةرةكتةردئ كولدةنةث تارتئپ وتئرعان جايئ بار. ماسةلةن، 30 جاسقا دةيئن سوزئلمالئ اؤرؤدئث بئرنةشة تذرئنة شالدئققان جولئ جئثئشكة جاندارعا مذلدةم بالا كوتةرؤگة رذقسات ةتئلمةيدئ ةكةن. مةديسينا سالاسئنئث ماماندارئ تذثعئش بالا كوتةرؤدئث ةث قولايلئ كةزةثئ رةتئندة 18-25 جاس ارالئعئن كورسةتةدئ. ودان كةيئن بذل مذمكئندئك تومةندةي باستايدئ. تاعئ ءبئر ايتارلئعئ، 40 جاستا بالا كوتةرؤدئث مذمكئندئگئ وتة تومةندةپ كةتةدئ.
69 بالانئ ومئرگة الئپ كةلگةن...
ايةل زاتئ قانشا بالاعا دةيئن ومئرگة الئپ كةلة الادئ؟ بذگئنگئ كذنئ دارئگةرلةر وسئ ساؤال توثئرةگئندة ويلانئپ-تولعانئپ جذرگةن جايئ بار. شئنئندا دا، نازئك جاندئلار قانشا بالاعا دةيئن بوسانا الادئ؟ وسئدان 30-40 جئلداي بذرئن قازاق وتباسئسئندا 10-12 بالاسئ بارلار جةتئپ ارتئلاتئن. قازئر سولاردئث بارلئعئ ةر جةتئپ ازامات بولئپ، قازاقستاننئث دامؤئ مةن وركةندةؤئنة ءوز ذلةستةرئن قوسئپ كةلةدئ.
ءتئپتئ، ولاردئث اراسئندا 20-24 بالاعا دةيئن بوسانعان اقجاؤلئقتئلار دا كةزدةسةدئ. دةگةنمةن، بذگئنگئ كذنگة دةيئن رةسةي تذرعئنئ فةدور أاسيلةأتئث ةكئنشئ ايةلئ 69 بالا ومئرگة الئپ كةلگةن ةكةن. ورئس شارؤاسئنئث ةكئ ايةلئنةن بارلئعئ 87 بالاسئ بولعان.
جذمئر جةردةگئ جذرت ءوز ةلدةرئندةگئ كوپ بالالئ وتباسئلار جايئندا تولئعئراق مالئمةت جيناقتاؤعا كوثئل بولگةن. دةموگرافيا ماسةلةسئندة بذل جايدئث ماثئزدئ رول اتقاراتئنئن ةسكةرسةك، ءبئز دة ونئ ةسكةرؤئمئز ءتيئس.
وكئنئشكة قاراي، ةلدئث اراسئنان 20 بالاعا دةيئن ومئرگة الئپ كةلگةن انالار جايئندا ةستئپ-ءبئلئپ جاتامئز. دةگةنمةن ولاردئ ناسيحاتتاؤعا كةلگةندة بارلئعئ كةمشئن ءتذسئپ جاتادئ. وسئنئث سالدارئنان قازئرگئ تاثدا جاستار اراسئندا كوپ بالالئ بولؤعا ئنتا بئلدئرگةن جاندار ازايئپ بارا جاتقانئ جاسئرئن ةمةس. بار بولعاننئث وزئندة، ولاردئ قولداؤعا كةلگةندة كةجةگةمئز كةيئن تارتئپ جاتادئ.
ماسةلةن، قئزئلوردا قالاسئندا تذراتئن نازيرا سابئراليةأا 26 جاسئندا 7 بالانئث اناسئ اتانعان. ايتسة دة، ول سول شيةتتةي بالاسئمةن پاتةر جالداپ، كورئنگةننئث ةسئگئن جاعالاپ جذرگةن جاعدايئ بار.
بذل ماسةلةلةرگة سةلسوق كوزقاراس بولمايدئ. ةرتةثگئ كذندئ ويلاساق، وسئ تذرعئدا ويلانؤئمئز ءتيئس. كوپ بالالئ وتباسئلارعا الةؤمةتتئك كومةك ماسةلةسئن دة جةتئلدئرؤئمئز قاجةت-اق. سوندا عانا ءبئزدئث دةموگرافيالئق دذمپؤگة جول اشئلادئ.
اأتور: جان التئي