قازاق قانداي حالئق؟
استانا. قازاقپارات. سوناؤ زوبالاث جئلدارئ قازاقستانعا كذشتةپ قونئس اؤدارئلعان وزگة ذلت وكئلدةرئ بارئمةن ءبولئسئپ، ءوز باؤئرئنداي كورگةن قازاق حالقئنئث جاقسئلئعئ ةشقاشان ذمئتقان ةمةس.
الاقانداي بولسا دا قورجئن ذيلةرئنئث ءبئر بذرئشئنان ورئن بةرئپ، قولدا بار ءدامئن ذسئنئپ، كذندةلئكتئ كذيبةث تئرلئككة باؤلئپ، ةث باستئسئ، باؤئرئنداي كورگةنئن وزگة ذلت وكئلدةرئ ذنةمئ ايتئپ كةلةدئ.
«اسئرةسة، بذگئندة سول كةزدة باسقا ءبئر ةلدةن ارئپ-اشئپ كةلگةن اتا-بابام مةن تؤئستارئمدئ جةرگئلئكتئ تذرعئندار قذشاق جايا قارسئ الئپ، قولئنداعئ بارلارئمةن ءبولئسئپتئ. قازاق وتباسئلارئنئث كةزئندة جاساعان قامقورلئقتارئن اتا-اجةم ةشقاشان ذمئتقان ةمةس. بئزگة ذلگئ-ونةگة ةتئپ، سانامئزعا ءسئثئرئپ كةتتئ» دةيتئن جاستار قازئردة وتة كوپ.
ناتاليا كيم، قارجئ مامانئ:

- كةزئندة تاعدئردئث جازؤئمةن قازاقستانعا قونئس اؤدارئپ، بذگئندة بولاشاعئن تةك وسئ مةملةكةتپةن عانا ذشتاستئرئپ وتئرعان وزگة ذلت وكئلدةرئ از ةمةس. مةنئث اكةم دة سونداي جاننئث ءبئرئ. كورةيادا جاپون شاپقئنشئلئعئ كةزئندة رةسةيدئث قازئرگئ قيئر شئعئس وثئرئنة كةلئپ پانا تابادئ.
ءبئراق ول جةردة دة ذزاق تذراقتاي المايدئ. كذتپةگةن جةردةن رةپرةسسيا اتتئ سذراپئل ساياسات ءجذرئپ، جذرتتئ كذشپةن قازاقستانعا جةر اؤدارؤ باستالادئ. ول كةزدة اكةم نةبارئ 11 جاستا بولعان ةكةن. اكةسئ جولدا قايتئس بولادئ. ارتئنشا اؤئر جول ازابئ مةن قايعئعا شئداي الماي قان جذتقان اناسئنان دا ايئرئلئپ قالادئ. قازاقستانعا كةلئپ بالالار ذيئندة ءوسئپ، ةر جةتةدئ.
ول كئسئ تةك قانا قازاق ءتئلئن بئلةتئن. ءومئرئنئث اقئرعئ ساتئنة دةيئن قازاق حالقئنئث باؤئرمالدئعئن، قيئن-قئستاؤ زاماندا كورگةن جاقسئلئعئن ايتؤمةن ءوتتئ. «اشتئققا ذرئنئپ وتئرسا دا قازاق حالقئ ةشكئمدئ بوتةن دةمةدئ. وسئنداي باؤئرمال جذرت بولماعاندا سول كةزدة تاعدئردئث تالقئسئنا ذشئراپ جذرتتئث كذيئ نة بولار ةدئ. حالئقتئ ءوز ذيلةرئنة ورنالاستئرئپ، جاعدايئن جاسادئ.
كذللئ قايعئمئزعا ورتاق بولدئ. ارينة، ءبئز دة قاراپ قالعان جوقپئز. جان-تانئمئزبةن ادال، اؤزئن اشسا جذرةگئ كورئنةتئن اثعال حالئققا قذرمةتپةن قاراؤعا تئرئستئق. «وزگة ذلتتار مةن قازاق حالقئنئث اراسئندا ايرئقشا ءبئر سئيلاستئق، تاتؤلئق ورنادئ. بذگئندة كةمةل، تاتؤلئعئ جاقسارعان ةلدة تذرئپ جاتئرسئثدار. قالتقئسئز قئزمةت ةتئثدةر، ءتئلئن ذيرةنئپ، ءداستذرئن سئيلاثدار» دةپ امانات قالدئرئپ كةتتئ. بذگئندة سول اماناتقا لايئق بولؤعا تئرئسئپ كةلةمئن. بذل ءبئر عانا مةنئث ةمةس، سول ءبئر قيئن-قئستاؤ زاماندا قازاقتئث جاقسئلئعئن كورگةن كةز كةلگةن حالئقتئث ذرپاعئنئث ويئندا جذرگةن دذنية بولار دةپ ويلايمئن.
مةن قئزئلوردا قالاسئندا تؤدئم. بالالئق شاعئم دا سوندا ءوتتئ. قازاقتئث دارقاندئعئ مةن اسا اؤةزدئ ءتئلئن سول توپئراقتا بويئما ءسئثئردئم. قازاقتا «قولئثنان كةلسة ءتئل ذيرةن - كوكجيةگئث كةثةيةدئ» دةگةن ءتامسئل ءسوز بار. سول راس ةكةن. قازاق ءتئلئن ءبئلؤ ماعان كوپ دذنيةگة ةسئك اشتئ.
1996 - جئلئ وسئ ءتئلدئث ارقاسئندا قازاق-تذرئك ليسةيئنة وقؤعا ءتذستئم. ؤنيأةرسيتةتتة وقئپ جذرگةندة دة قوعامدئق جذمئستارعا بةلسةنة ارالاسؤعا مذمكئندئك اشتئ. قازاق ءتئلئ عانا ةمةس، ساباقتاردئث كوبئنةن جةدةل تذردة «بةستئك»باعا الاتئنمئن. كةيئن قئزمةتتة دة، كذندةلئكتئ قارئم-قاتئناس كةزئندة دة قازاق ءتئلئنئث پايداسئن كوپ كورئپ كةلةمئن.
فيرؤزا احمةتوأا، 4 كؤرس ستؤدةنتئ:

- «قازاق - نيةتئ مةن پةيئلئ كةث دانا حالئق. وسئ دارقان حالئقتئث ارقاسئندا قيئندئق كورمةي وستئك» دةپ اكةم مةنئ قازاق مةكتةبئنة بةردئ. مذنئ قيئن-قئستاؤ زاماندا دةمةؤ بولعان حالئققا قذرمةتئ بولار دةپ ةسةپتةيمئن. ول كئسئ ءوزئ دة قازاقشا وقئپ، قازاقشا ءبئلئم العان ادام. ذنةمئ ايتئپ وتئراتئن:
«ءبئر شاثئراقتئث استئندا ءومئر ءسذرئپ جاتئرمئز. تاتؤلئقتان ايئرماسئن. سول كةزدة ةركئنةن تئس ذدةرة كوشئپ، جةر اؤدارئلعان حالئقتئ قازاقتئث دارقاندئعئ، ةشكئمگة ذقسامايتئن مئنةزئ عانا ساقتاپ قالدئ. وسئ ةلدة تؤدئق، ءبئلئم الدئق، ذرپاق وسئردئك، وسئ ةلگة قارئزدارمئز» دةپ.
اتام دا سول زذلمات جئلدارئ كذشتةپ قونئس اؤدارعانداردئ ءار اؤئلعا، ةلدئ مةكةنگة اربامةن تاراتقانئن ذنةمئ ايتئپ وتئرعان ةكةن. وسئ ةلدةگئ كذردتةر دة جةرگئلئكتئ حالئقتئث كةث پةيئلئن، قيئندئققا قاراماي ءوز قولئمةن قؤئرعان بيداي مةن جذگةرئنئث تالقانئن ءبولئپ بةرگةن ةكةن. كةيئن بذل وقيعانئ اكةم بئزگة امانات ةتتئ.
وسئ ءسوز ةشقاشان ويئمنان كةتكةن ةمةس. مةكتةپتة جاقسئ وقؤعا تئرئستئم. قازئرگئ تاثدا استانادا قازاقستان-رةسةي ؤنيأةرسيتةتئندة قارجئ ماماندئعئ بويئنشا ءبئلئم الئپ جاتئرمئن. قولئمنان كةلگةنشة مةملةكةتتئك ءتئلدئث مةرةيئن وسئرؤگة تئرئسئپ كةلةمئن. قازاق تئلئنةن كوپتةگةن وليمپيادالارعا قاتئسئپ، جةثئمپاز اتانئپ ءجذرمئن. الداعئ ؤاقئتتا مةملةكةتتئك ءتئلدئث بارلئق يئرئمدةرئن مةثگةرئپ، تاؤةلسئز قازاق ةلئنئث باياندئ بولاشاعئ ءذشئن از دا بولسا كومةگئمدئ تيگئزگئم كةلةدئ.
ةلينا پاؤلي، مةملةكةتتئك قئزمةتكةر:

- قازاق ةلئ - 130 عا تاياؤ ذلت وكئلئنئث قذتتئ مةكةنئنة اينالئپ وتئرعان قاسيةتتئ مةكةن. ءجذزئ مةن ءتئلئ باسقا بولعانئمةن، تئلةگئ ءبئر ذلتتار مةن ذلئستار ذيئسئپ ءومئر ءسذرئپ جاتقان دوستئق ورداسئ. بذل دارقان مئنةزدئ قازاق حالقئنئث ةشكئمگة دة ذقسامايتئن اسئل قاسيةتئمئزدئث ءبئرئ دةپ بئلةمئن. ةشكئمدئ دة ءتئلئث، مادةنيةتئث بولةك دةپ كةؤدةسئنةن كةرگةن ةمةس.
تئپتةن ءوز باسئ قيئندئققا تاپ بولئپ، اشتئقتئث قذرساؤئنا ءتذسئپ ارةث كذن كورئپ وتئرعان كذننئث وزئندة دة اؤئلئنئث ئرگةسئنة اياق باسقان ادامدئ ئقئلاسسئز، اس-سؤسئز جئبةرمةگةن حالئق قوي. وسئ قاسيةتئ شئعار، كةزئندة قيئن-قئستاؤ زامان تؤئپ، قانشاما حالئقتئ، ذلتتئ، سوعئستئ جةلةؤ ةتئپ، اش-جالاثاش قازاق دالاسئنا اكةلئپ توگئپ كةتكةندة دة دالاعا تاستاماي باؤئرئنا باسئپ، پانا بولدئ.
قازاقتاي حالئقتئث وسئ جاقسئ قاسيةتئن بئلةتئن ذلكةندةر «ءبئز قازاقستاننئث ازاماتتارئمئز، سوندئقتان قازاق ءتئلئن، مادةنيةتئ مةن داستذرلةرئن قذرمةتتةثدةر» دةپ ايتئپ جاتاتئنئن بايقايمئن. جةكة ءوز باسئم دا وسئ قاسيةتتةرگة باؤلئعان اتا-اجةنئث تاربيةسئن كورئپ ءوستئم. وسئنئث ارقاسئندا قازاق تئلئنة جةتئكپئن. سوندئقتان دا بولار، ذلتئم -تاتار بولعانئمةن، جانئم قازاققا جاقئن بولئپ تذرادئ. بذگئندة حالئققا قازاق تئلئندة قئزمةت ةتئپ كةلةمئن. ءوزئم قازاقشا ةت اسؤدئ بئلةمئن، بةسبارماق ازئرلةي الامئن!
جالپئ، قازاق ءتئلئن ءبئلؤ ماعان كوپ مذمكئندئكتةر اشتئ. كوپتةگةن جارئستارعا قاتئسئپ تذرامئن. كوبئنةن جةثئمپاز اتانئپ ذلگةردئم. ماسةلةن، وسئدان ءبئرشاما ؤاقئت بذرئن «قازاق تةلةكوم ارؤئ» اتتئ قئز سئنئ بايقاؤئنا قاتئسئپ، باس جذلدةگة ية بولدئم.
دايئنداعان - بةرئك بةيسةن ذلئ
«ايقئن»