قازاقتئث بذگئنگئ جذمباق اكتةرئ

استانا. قازاقپارات - ورتانشئ ذل. ءوزئنئث دة وتباسئ بار.

قازاقتئث بذگئنگئ جذمباق اكتةرئ

ةكئ ذل، ءبئر قئزدئث اكةسئ. 10 جئلدان بةرئ «اكةمتةاتردئث اكتةرئ». تاعئ؟

 ءبئر ادام ءوز بيئگئندة قالؤ كةرةك شئعار؟

 «ءيا، عاشئق بولعئشپئن» دةيدئ ول. «ءبئراق ول تؤرالئ ايتئپ، ايةل زاتئنا قئرئنداؤ تابيعاتئمدا جوق، سئرتتاي عانا عاشئق بولئپ، ادةمئ سةزئمدةردئث اسةرئمةن جذرگةندئ ذناتامئن» دةيدئ. قايدان بئتكةن سئربازدئق؟..

كةز-كةلگةن كوزئ اشئق جؤرناليست بئلةدئ: « بةرئك ايتجانوأ سذحبات بةرگةندئ ذناتپايدئ». «ايتجانوأ تةلةأيزيالئق حابارعا قاتئسپايدئ». جذرگئزؤشئلئكتئ ذسئنؤدئ اتاي كورمةثئز. «اناؤ دا شئعئپ ءجذر عوي، ودان مةنئث قاي جةرئم كةم؟» دةيتئن الاوكپةلئك وندا جوق. ول بئرةؤلةر سياقتئ ئشكةن جةگةنئنئث ءبارئن ينتةرنةتكة اقتارا بةرمةيدئ.

ينتةرنةتئثئز نة، جذرةگئثدئ الاقانعا سالئپ، «ءسئزدئث ونةرئثئزگة ءتانتئمئن» دةپ جاتساث دا جئميئپ قانا «راحمةت» دةؤدةن ارئ اسپايدئ. ونئ وزگةلةردةن ةرةكشةلةندئرةتئن دة وسئ مئنةزئ: ءبئرتوعا، تذيئق، وقشاؤلاؤ.

جؤرناليستةر سذحبات بةرمةيدئ، وركوكئرةك ةكةن، «جذلدئز اؤرؤئنا» شالدئعئپتئ دةسئپ جاتادئ. ءبارئ ارزانداپ، قولجةتئمدئ بولئپ قالعان كةزدة ءبئر ادام ءوز بيئگئندة قالؤ كةرةك شئعار؟

قازئر قوعام ةمةس، ادامنئث ءوزئ وزئنة تاؤار رةتئندة قارايتئن بولدئ. قايدا قاراساث، ءوزئن ساتؤعا تئرئسقان جذرت. ذيتكةنئ، «ارسئز بولماي اتاق جوق». «جذلدئز» دةگةن كاسئپ يةسئ پايدا بولدئ: ءان ايتادئ، كينوعا تذسةدئ، كونسةرت پةن حابار جذرگئزةدئ، الدةبئر ماعئناسئز شوؤعا قاتئسادئ، ورةسئز اثگئمة ايتؤدان دا ارلانبايدئ.

«بةت ساؤداسئ» قايدا، ول سوندا. ناعئز «جذلدئز اؤرؤئ» دةگةن سول. ءوز ورنئثدئ بئلمةي، «جذلدئز ةكةنمئن» دةپ الدانئپ قالؤ. ال بةرئك ايتجانوأتئكئ - زيالئلئق. ءوزئنئث قادئرئن ءبئلؤ. «ةلگة بةرةرئث، تامساندئرئپ تاستايتئن وي-پئكئرئث بولماعاننان كةيئن تةك ءوزئثدئ كورسةتؤ ءذشئن شئققاندئ قالامايمئن» دةيدئ. ءوزئنئث جان دذنيةسئن اقتارئپ سالمايتئن وسئنداي اكتةرلةر عانا مئناؤ ةسسئز قوعامدا ءوزئن ساقتاپ قالا الادئ.

  

تةاترعا دةگةن قذرمةتئ قوشامةتكة لايئق

جوعارئدا ايتتئق، ايتجانوأ تةاتردا وينايدئ. ول ونةرگة كينو ءذشئن كةلگةن، كينو اكتةرئ رةتئندة تاريحتا قالارئنا دا كذمان جوق. تةك ونئ اكتةر قئلعان - تةاتر ةكةنئن ذمئتپاؤ كةرةك. قايبئر جئلئ اؤةزوأ تةاترئندا مارقذم تالاپتان احمةتجان اعامئزدئث «سذلؤ مةن سؤرةتشئسئ» قويئلدئ. رةجيسسةرئ نذرقانات جاقئپباي دةگةننةن-اق، ءموپ-ءمولدئر دذنية كورةتئنئمئز انئق ةدئ. ةكئنشئ قذرامدا بولؤ كةرةك، باس كةيئپكةر سؤرةتشئنئ بةرئك ايتجانوأ سومدادئ. بذل جئگئتتئث قوثئر داؤئسئ، زيالئ مانةرئ كورةرمةندئ سيقئرلاپ العانداي كورئندئ.

ول «گاملةتتةگئ» لاةرتتئ ويناعان كةزدة بذل ئزگئلئكتئ، بذل پاراساتتئ جاقتاپ، دات حانزاداسئنا كئنالاي قارايتئن ةدئثئز. ول «ئمئرتتاعئ ماحابباتتا» ةريح كلامروت بولئپ شئققاندا ءوزئنئث وبرازئن ةندئ تاپتئ-اؤ دةپ ويلايتئنسئز. ول ابايدئث ذلئ ءابدئراحماندئ ويناعاندا ءوز-وزئثئزدةن كوثئلئثئز نئلدةي بذزئلئپ، ءئشئثئز الايدذلةي بولئپ كةتةتئن. سئر مةن سئمبات، كةلئستئ تذلعا، قوثئر داؤئستان بولةك ول قاشان دا اياؤلئ، جانئ اؤئراتئن كةيئپكةر.

ونئث ارئپتةس ساحنالاستارئ دا شةتئنةن «سةن تذر، مةن اتايئن»،  ءبئراق ايتجانوأتئث بويئنداعئ اياؤلئ بولا ءبئلؤ قاسيةتئ ةكئنئث بئرئنة بةرئلة بةرمةيدئ. دورةكئ قئلئق، انايئلئق پةن جابايئلئق، باقئرئپ-شاقئرؤ، سئرتقئ فورماعا سالؤ دةگةننئث ةشقايسئسئ ونئث بويئندا جوق. ةكسةنتريكا، گروتةسك وعان ءتان ةمةس. ول ويناعان بالؤان شولاقتئ دا سئنشئلاردئث «ليريك» دةگةنئ ةسئمئزدة. سوندا ول ايتتئ، «بئلةسئزدةر مة، ماعان وزگةلةردئث نة دةيتئنئ ماثئزدئ ةمةس. بالؤان شولاققا ماثداي تةرئم ءسئثدئ، سونئ عانا بئلةمئن».

وسئ بةرئكتئ «قذدالاردا» كوزاينةك تاعئپ، ويناقتاپ شئققانئن كورگةندة اكتةردئث ءبئر امپلؤامةن شةكتةلئپ قالماؤعا تئرئسئپ، جاقسئ ماعئناسئنداعئ تةنتةكتئككة دايئن ةكةنئن كورئپ، ريزا بولاتئنسئز. مذندا ايتئلماعان قانشاما رولدةرئ بار... م.اؤةزوأتئث «قاراگوزئندة» سئرئم (رةج. ب.اتابايةأ)، س.بالعابايةأتئث «ساعئنئش پةن ةلةسئندة» ارمان (رةج.ا.راحيموأ)، ي.ساپاربايدئث «سئعان سةرةناداسئندا» ابزال (رةج. ة.وبايةأ)، ت.مامةسةيئتتئث «باكةي قئزئندا» سةيئت (رةج. ءا.راحيموأ)، م.اؤةزوأتئث «قيلئ زامانئندا» اؤباكئر (ساحنالئق نذسقا ن.ورازالين، رةج. ءا.راحيموأ)، ي.ساپاربايدئث «قئز مذثئندا» جارقئن (رةج.ة.وبايةأ، ت.ارالباي)، ي.عايئپتئث «مةن ئشپةگةن ؤ بار ما؟..» سپةكتاكلئندة اباي (رةج.و.كةنةبايةأ)،  م.بايدجيةأتئث «قئلمئسئندا» تةمئر (رةج. و.اقجارقئن-سارسةنبةك)، ا.چةحوأتئث «اپالئ-ءسئثلئلئ ذشةؤئندة» أةرشينين (اؤد.ا.بوپةجانوأا، رةج.ر.اندرياسيان، ا.كاكئشةأا)...

قاي-قايسئسئ دا وسال وبراز ةمةس جانة بوياؤئ ءبئر-بئرئنة ذقسامايتئن تابيعاتئ بوتةن رولدةر. جانة ةث تاماشاسئ، بةرئك ايتجانوأ كينوفةستيأالدةردئث «قئزئل كئلةمئنة» جاراساتئن تذلعاسئمةن تةاترداعئ كوپشئلئك ساحنالاردا ةلمةن بئرگة بيلةپ جذرةدئ. ازداپ تانئلسا، كوپشئلئك ساحنالارئنا قاتئسپايمئن دةپ اسقاقتاپ كةتةتئن اكتةرلةردئث جانئندا بةرئك ايتجانوأتئث تةاترعا دةگةن قذرمةتئ قوشامةتكة لايئق.

«شوقايدئ نةگة وسئ جئگئتكة بةرمةگةن؟»

2008 - جئلئ اقان ساتايةأتئث «اعايئندئ» سةريالئ ءتذسئرئلدئ. ايتجانوأقا شئثعئستئث رولئ بةرئلدئ. ونئث قالئث كوپشئلئككة تانئلؤئ دا وسئ رولمةن بايلانئستئ. مذندا دا سول زيالئلئق، بئلئمدئلئك، پاراسات پةن ينتةللةكت مةنمذندالاپ تذراتئن. ونئث تابئسئنئث قذپياسئ - كورةرمةنگة جةتئسپةيتئن قاسيةتتةر بويئنان تابئلادئ، بةرئك ايتجانوأتئث كةيئپكةرلةرئنة قاراپ ةرئكسئز سولارعا ذقساعئث كةلةدئ.

ول «مذستافا شوقايداعئ» بايدراحماندئ ويناعاندا دا «شوقايدئ نةگة وسئ جئگئتكة بةرمةگةن؟» دةپ ويلايسئز. ول «ليكأيداتوردئ» ويناعاندا دا قوي كوزدةرئندةگئ جذمساقتئق جوعالئپ كةتكةن جوق. ول جاراتئلئسئنان رومانتيكالئق امپلؤانئث اكتةرئ، سوندئقتان دا ول ويناعان ماحامبةت تة باتئرلئقتان اقئندئعئ باسئم. ولجاس سذلةيمةنوأ سسةناريئن جازعان بذل فيلمدئ 2005 - جئلئ سلامبةك تاؤةكةل تذسئرگةن بولاتئن. بةرئك ايتجانوأ سذحباتتارئندا: «سول فيلمنئث حالئققا كةثئنةن تارالماعانئ دا دذرئس بولدئ، ول كةزدة مةنئث قازئرگئدةي ماشئعئم جوق ةدئ» دةيدئ.

بةرئك ايتجانوأتئث رولگة دةگةن جاؤاپكةرشئلئگئ، كةيئپكةرجاندئلئعئ كةشةگئنئث اكتةرلةرئن ةسكة تذسئرةدئ. بةرئك ايتجانوأ «ليكأيداتورعا» دايئندالعاندا 1،5 اي بويئ بوتةن پاتةردة قامالئپ الئپ، كةيئپكةرئندةي ءوزئ دة كئسئكيئك بولئپ كةتةدئ. بئلايعئ جذرتقا اكتةر دةگةن اكاكؤساكاكؤلةتئپ جذرةتئندةي كورئنةدئ عوي. شئندئعئندا اكتةرلئك دةگةن الةمدةگئ ةث قاؤئپتئ كاسئپ. ويتكةنئ، جان-دذنيةثدئ ارنايسئث. سةن مذندا اركئمنئث وبرازئنا ءبئر ةنةمئن دةپ ءوزئثدئ جوعالتئپ الؤئث مذمكئن. ةگةر شئن اكتةر بولساث.

«كينودا، تةاتردا ويناعان رولئمنئث مئنةزئندةگئ سارقئنشاعئ مةندة قالئپ قويادئ. كةيئپكةرئمنئث جامان ادةتتةرئن جذقتئرئپ الئپ، تذنئعئم لايلانعانداي كذي كةشةمئن». قاي اكتةر بذگئن وسئنداي ةستئ ءسوز ايتادئ؟ «ءبئراز ؤاقئت سومداعان رولئمنةن شئعا المايمئن. بالكئم، ول رولئم شئنايئ شئقسئن، حالئق سةنةتئندةي بولسئن دةپ بارئمدئ سالعانئمنان دا شئعار. ول سةنئم كةزةكتئ كينوداعئ باسقا رولدئ العاندا عانا باسئلادئ. كوپ ؤاقئتئم سونداي ئشكئ ارپالئستارمةن وتةدئ». قازئر اكتةر كوپ، ءبئراق ءار رولئنة وسئنشاما ئجداهاتپةن قارايتئن تةكتئ اكتةر جوق.

قازئر بةرئك ايتجانوأتئ قازاق كينوسئنئث ايناسئ دةپ ءجذرمئز عوي. «تراكتورشئنئث ماحابباتئ» تةلةحيكاياسئندا ونئ «تراكتورشئعا ذقسامايدئ» دةپ جازعئردئ. اينالايئندار-اؤ، ول تراكتورشئ ةمةس. ول، تاعئ دا قايتالايمئز، زيالئ اكتةر. ايگئلئ «گاؤهارتاستاعئ» تاستاننئث وبرازئن الئثئزشئ. ءانؤار مولدابةكوأ قارادذرسئن، تاستاي قاتقان تاستاندئ قانداي اياؤلئ ةتئپ شئعاردئ... ويتكةنئ، قانشا ةلجئرةپ تذرسا دا، سةزئم بئلدئرؤگة ساراث كةيئپكةرلةر قازاققا جات ةمةس.

«گاؤهارتاس» پةن سةريالدئ سالئستئرؤ ورئنسئز بولسا دا، بذل دا تاستاننئث ءبئر جاثعئرئعئ، ءئشئ جذمساق بولسا دا، قاتال بولؤعا جانئ بيئك، بيلئك، بايلئق دةگةننئث الدئندا باس ذرمايتئن، وزگةلةردةن بيئكتةؤ كةيئپكةر ةمةس پة؟ ودان قانات ءالجاپپاروأ، نة تذرسئنبةك قاباتوأ شئعارئپ جذرگةن قارابايئر ءازئل دةثگةيئندةگئ وبراز كذتئپ كةرةگئ جوق.

بةرئك ايتجانوأ ونداي تراكتورشئنئ ويناي المايدئ دا. ول تالانتئنئث جةتپةگةنئنةن ةمةس، ايتجانوأتئث تابيعاتئ بولةك. ول قازاقتا مولدابةكوأپةن، ورئستا يانكوأسكيمةن سالئستئرؤعا كةلةتئن زيالئ ويئن مانةرئنئث وكئلئ. اكتةردئث جذمباق بولعانئ جاقسئ عوي.

ءاسيا باعداؤلةت قئزئ

 

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى