رةسةي فةدةراسياسئ ك س ر و-نئث ئدئراؤئن زاثسئز دةپ تابؤئ مذمكئن بة؟
استانا. قازاقپارات - كةشة ر ف مةملةكةتتئك دؤماسئنئث ءبئر توپ دةپؤتاتئ ةلدئث باس پروكؤراتؤراسئنا ك س ر و-نئث قذلاؤ كةزةثئندة بولعان وقيعالارعا قاتئستئ پروكؤرورلئق تةكسةرؤ جذرگئزؤ تؤرالئ ساؤال دايئندادئ.
وندا «ةدينايا روسسيا»، ك پ ر ف جانة ل د پ ر پارتيالارئنئث دةپؤتاتتارئ رةسةيدئث باس پروكؤرورئ يؤري چايكادان ك س ر و-نئث تاراتئلؤئن زاثسئز دةپ تانئپ، «كةثةستئك سةپاراتيستةردئ» جاؤاپكةرشئلئككة تارتؤدئ ذسئنئپتئ.
قئلمئستئث ةسكئرؤ مةرزئمئ بولمايدئ دةپ سانايتئن رةسةيلئك دةپؤتاتتار بذل تةرگةؤ 20 جئل بذرئن بولعان وقيعاعا ناقتئ قذقئقتئق باعا بةرةدئ دةپ ذمئتتةنةدئ. وسئ ماسةلةگة قاتئستئ ءوز كةزةگئندة «الاش ايناسئ» باسئلئمئ «رةسةي فةدةراسياسئ ك س ر و-نئث ئدئراؤئن زاثسئز دةپ تابؤئ مذمكئن بة؟» دةگةن ساؤالدئ ماماندار تالقئسئنا ذسئنباق...

جامبئل احمةتبةكوأ، كوممؤنيستئك حالئقتئق پارتياسئ ورتالئق كوميتةتئنئث حاتشئسئ:
ءيا
- كوممؤنيستئك يدةولوگيانئ جامانداپ، كاپيتاليزمدئ كةرةمةت دةسكةندةر بذگئندةرئ اقئرئنداپ باستاپقئنئث قذندئلئعئنا قاراي بةتبذرئس جاساپ جاتئر.
وسئعان دةيئن ماتةريالدئق دذنيةنئ باستئ كاپيتال دةپ قاراعاندار ةندئ ادامدئ الدئثعئ رولگة شئعارا باستادئ. باستئسئ الةم كاپيتاليزممةن مةملةكةت رةتئندة كوپكة بارا المايتئندئعئن ءتذسئنئپ قالدئ. ويتكةنئ ونداي قوعامدا بارلئعئ ساتئلادئ. ال ةسئرتكئ، قارؤ-جاراق، ادام ساتؤ بيزنةسئنة توسقاؤئل بولماعاندئقتان سةپاراتيزم، تةروريزم كةث قانات جايادئ. ادام قذندئلئق بولمايدئ. سول سةبةپتئ ار-وجداننان باستاپ پاتريوتيزم دة، مةملةكةت تة ساؤداعا تذسة بةرةدئ.
كاپيتاليستئك قوعامدا ادام ءوز قذقئعئ ءذشئن الاثداپ كوشةگة شئعادئ، ال مةملةكةتئ نةمةسة ذلتئ ءذشئن باس اؤئرتپايدئ. بذگئندةرئ ادام الاثسئز باقيلئققا كةتة المايتئن جاعدايعا جةتتئ.
ويتكةنئ ارتئنداعئ بالا-شاعاسئن ؤايئمدايدئ. ال سوسياليستئك جذيةدة بارلئعئ قامسئز ةدئ. ونئ مويئنداؤ كةرةك. بالاعا تةگئن ءبئلئم بةرئلةتئن، بئردة ءبئر ادام جذمئسسئز قالمايتئن، باسپانامةن، دارئگةرلئك قئزمةتپةن تولئقتاي قامسئزداندئرئلاتئن. وسئ جاعئنان العاندا، سوسياليستئك جذيةنئث جاقسئ قئرئ بارئ انئق.
قازئر قولئنا مول اقشا ذستاتساثئز، كةرةك ادام مةملةكةتتئك قذپيانئ جايا سالادئ. سةبةبئ ءومئر ءسذرئپ وتئرعان قوعام قذندئلئعئ سونداي. ال مذنداي مةملةكةتتئ ئشتةي ءئرئتئپ، بذلئندئرؤ وتة وثاي. سوندئقتان ر ف مةملةكةتتئك دؤماسئ كوتةرئپ وتئرعان ماسةلة سوسياليستئك قذندئلئقتاردئ قالئپقا كةلتئرؤدةن تؤئنداپ جاتئر دةپ سانايمئن.
ولار ك س ر و-نئث ءوزئن ةمةس، يدةولوگياسئن قالئپقا كةلتئرگئسئ كةلةدئ. سول تاريحي كةزةثگة ساياسي جانة قذقئقتئق تذرعئدا ناقتئ باعا بةرؤدئ كذيتتةيدئ دةپ ةسةپتةيمئن. بذل - زامانا تالابئنا ساي كوتةرئلئپ وتئرعان دذرئس ماسةلة.
قازاقستان - شةكاراسئنئث جان-جاعئ بذتئندةي بةكئتئلگةن، دةماركاسيادان وتكةن، تاؤةلسئزدئگئ الةممةن مويئندالعان مةملةكةت. بذگئنگئ تاثدا وعان قول سذعؤعا ةشكئمنئث قاقئسئ جوق.
الايدا جةرئمئزگة كوز الارتا قارايتئندار تابئلئپ قالادئ. ولار قاساقانا ارانداتؤشئلئق ارةكةتكة بارئپ، ءتذرلئ سئبئر-كذبئر تاراتؤعا ئقپال ةتؤئ مذمكئن. ءبئز وسئنداي جايتتاردان ساق بوپ، ءبئرتذتاستئعئمئزدئ ءاردايئم بارشاعا تانئتئپ وتئرؤئمئز كةرةك.

تالاس وماربةكوأ، تاريح عئلئمدارئنئث دوكتورئ، پروفةسسور:
جوق
- بذل ارادا ك س ر و-نئث ئدئراؤئنئث ءوزئ ادئلةتتئ بولدئ. ويتكةنئ ول ءاؤ، باستان كذشتةپ بئرئكتئرئلگةن ساياسي وداق ةدئ. ك س ر و كونستيتؤسياسئ دةماگوگتئق تذرعئدا وتئرئك ءتذزئلدئ. ونداعئ حالئقتئث بارلئعئ تةث پراأولئ دةگةننئث بارلئعئ جالعان بوپ شئقتئ. 70 جئل بويئنا تةك ورئس حالقئنئث، ورئس ءتئلئنئث مارتةبةسئ ذستةم بولدئ.
كةثةستئك 15 مةملةكةتتئث ون ءتورتئ جالعان يدةولوگيانئث قارقئنئمةن رةسةيدئث يندؤستريالدئق دةرجاأاعا اينالؤئنا بارلئق كذشئن جذمسادئ. ال ءوز كةزةگئندة ورتالئقتان جذرگئزئلگةن ساياسات، كةرئسئنشة، قذرامئنداعئ رةسپؤبليكا حالقئنئث ءتئلئن جويئپ، تاريحئن، مادةنيةتئن ابدةن بذرمالاپ، ولاردئ ذلت ةكةنئن ذمئتتئرئپ، ماثگذرتتةندئرؤگة كةز كةلگةن ئقپال، كذش تةتئگئن قولداندئ.
ك س ر و قذرئلماي تذرعان كةزدة، ياعني 1912 - جئلئ ارميان جؤرناليست-پؤبليسيسئ ستةپان شاؤمياننئث حاتئنا جاؤابئندا أ.لةنين: «ءبئز بارلئق ذلتتئث تةث قذقئعئن قولدايمئز، ولاردئث ءوز-وزئن باسقارؤئن ماقذلدايمئز، ءبئراق جةكة مةملةكةت رةتئندة بولئنؤئنة تذبةگةيلئ قارسئمئز» دةپ جاؤاپ جازادئ.
دةمةك، ك س ر و قذرئلماي تذرئپ-اق رةسةي قذرامئنا كئرگةن مةملةكةتتةردئ بيلةپ-توستةؤدئ ماقسات ةتكةن. باسقا تذك تة ةمةس. ال 1924،1936 - جئلعئ كونستيتؤسيالاردا كورئنئس تاپقان «تةث پراأولئ، ءوز-ءوزئن باسقارؤعا قذقئلئ» دةگةن ادةمئ سوزدةر بذراتانا ذلتتئ جارقئن بولاشاقتئ بئرگة قذرئپ جاتئرمئز دةگةن جالعان يدةولوگياعا ءشذباسئز يلاندئرؤ ءذشئن كةرةك بولدئ.
1976 - جئلدان باستاپ سوأةت وداعئن ءادئل جذية رةتئندة ءناسيحاتتايتئن جاثارتئلعان قذقئقتئق بازالار قالئپتاستئ. الايدا ول تةك قاعاز جذزئندة عانا ةدئ. بذل ةندئ شةكارادان تئس ايماقتاعئ ةلدةردئ كةثةستئك جذيةگة تارتؤ ءذشئن قاجةت بولدئ.
شئنئمةن دة ءادئل قوعام ورناتئپ جاتقاندارئن دالةلدةگئسئ كةلسة، وندا ولار ورتالئق ةتئپ ورئستئث پاتشالارئنان مذرا بوپ كةلة جاتقان، ذلئ دةرجاأانئث شوأينيستئك ئرگةتاسئ - ماسكةؤدئ ةمةس، الماتئنئ نةمةسة كيةأتئ نةگة تاثدامادئ؟
ك س ر و-نئث ارقاسئندا ءبئز ذلت رةتئندة جويئلئپ كةتة جازدادئق. بالتئق جاعالاؤئ ةلدةرئ، گرؤزيا، قاپ تاؤئ ماثئنداعئ ةلدةر بذگئن ورئس دةسة توبة شاشئ نةگة تئك تذرادئ دةيسئز؟.. قازئر ولار كةزئندة كذشپةن قوسئپ الئپ، قولدان اشارشئلئق ذيئمداستئرئپ، سوعئسپةن دة سوعئسسئز دا قئرعئنعا ذشئراتئپ، ذلتتئق ةليتانئ ءتذپ-تامئرئمةن جويئپ، وزدةرئنة قارسئ ويئنا كةلگةنئن ئستةگةن ك س ر و-دان قذتئلعانئنا وتة قؤانئشتئ. مئنة، ك س ر و-نئث قول جةتكئزگةن بار «جةتئستئگئ» وسئ.
سونشالئقتئ ءادئل بولسا، بذگئن رةسةي فةدةراسياسئنئث مةملةكةتتئك دؤماسئ ك س ر و-نئث ئدئراؤئن زاثسئز دةپ تابؤ تؤرالئ ماسةلةنئ قوزعاعاننئث ورنئنا نةگة بئزدةن كةشئرئم سذراؤدئ ويلامايدئ. ولار ك س ر و قذرامئنداعئ مةملةكةتتةردةن تالاي جئلدار بويئنا دةموگرافيالئق، رؤحاني، مادةني، تاريحي، ماتةريالدئق تذرعئدا جاساعان قئلمئستارئ ءذشئن كةشئرئم سذراؤئ كةرةك. سوندا بذل تاريحي ءادئل باعا بولادئ.
بةيتاراپ پئكئر
رةسةيلئك دةپؤتاتتاردئث بذل ءئس-قيمئلئن مئنا پئكئر ايقئنداؤئ ءتيئس دةپ ةسةپتةيمئز. باس پروكؤرورعا دايارلانعان ساؤالدئث تذپكئ ءمانئسئن مةملةكةتتئك دؤما قابئرعاسئندا رةسةيلئك دةپؤتات ةأگةني فةدوروأ بئلايشا تذسئندئرگةن: «ك س ر و-نئث قذلاؤئنا قاتئستئ ماسةلةنئث 23 جئلدان بةرئ وزةكتئ بولئپ كةلة جاتئر.
قازئرگئ ؤكرايناداعئ جاعدايلار اياسئندا بذل ماسةلةنئ كوتةرؤ قاجةت. بذگئنگئ بيلئك ينستيتؤتتارئن باعالاؤ ءذشئن 1991 - جئلعئ وقيعالارعا تولئق زاثدئق ساراپتاما جذرگئزؤ كةرةك. سونداي-اق، رةفةرةندؤم قذجاتتارئنئث قولدان وزگةرتئلگةنئن جانة بيلئك ورگاندارئنئث ادةيئ جويئلعانئن ةسكةرؤ كةرةك. بذل بئزگة بذگئنگئ جاعدايدئ تذسئنؤگة مذمكئندئك بةرةدئ».
اأتور: كامشات ساتيةأا
«الاش ايناسئ»