مةملةكةتتئك حاتشئنئث رولئ قانداي؟

استانا. قازاقپارات - بذگئندة قازاقستاننئث يدةولوگيالئق كةثئستئگئ بوس تذر.

مةملةكةتتئك حاتشئنئث رولئ قانداي؟

بذعان دةيئن مةملةكةتتئك حاتشئ قئزمةتئن اتقارعان مارات ءتاجيننئث ةلشئلئك قئزمةتكة اؤئسئپ، ونئث ورنئنا مةملةكةتتئك حاتشئ قئزمةتئن پرةزيدةنت اكئمشئلئگئنئث جةتةكشئسئ كارئم ءماسئموأتئث ؤاقئتشا اتقارعانئنا دا ءبئر جارئم ايداي ؤاقئت بولدئ.

العاشقئ كةزدة ساياسات تاقتاسئنداعئ بذل وزگةرئس ءبئرشاما تالقئلانعانئ ءمالئم.

ال ازئرگة بذعان دةيئن جاسالعان بولجامدار دا، ساراپتاؤلار دا ساپ تيئلدئ. سونئمةن مةملةكةتتئك حاتشئنئث ورئنتاعئ ءالئ بوس تذر. مارات ءتاجيننئث ورنئن باساتئن، مةملةكةتتئك حاتشئلئققا لايئق ةشكئمنئث بولماعانئ ما؟ ول جاعئن ءتذسئندئرئپ ايتؤ قيئن.

كةيبئر بولجامدارعا نازار اؤدارساق، قازاقستاننئث مةملةكةتتئك حاتشئ لاؤازئمئ الئنئپ تاستالؤئ مذمكئن ةكةن. الايدا بذل سئبئستئث شئققانئنا دا ةكئ ايداي ؤاقئت وتسة دة، ونئث راستالا قويماعانئ انئق. ةندةشة ةگةر بذل لاؤازئم ساقتالاتئن بولسا، وعان كئم لايئق؟ «مةملةكةتتئك حاتشئ» دةگةنئمئز كئم؟ ونئث لاؤازئمئنا قانداي مئندةتتةر كئرةدئ؟

قازاقستاندا ةث العاش وسئ لاؤازئم 1996 - جئلئ پايدا بولعان. 1996 - جئلدئث ناؤرئز ايئندا ةلباسئ نذرسذلتان نازاربايةأ «ق ر مةملةكةتتئك حاتشئنئث دارةجةسئ مةن ؤاكئلةتتئگئ تؤرالئ» قاؤلئ شئعاردئ. جانة تاؤةلسئز قازاقستاننئث العاشقئ مةملةكةتتئك حاتشئسئ بذگئنگئ الماتئ قالاسئنئث اكئمئ احمةتجان ةسئموأ بولعان ةدئ.

سول كةزدةگئ مةملةكةتتئك حاتشئنئث ؤاكئلةتتئگئ وتة اؤقئمدئ بولعانئ ايقئن. ول الةؤمةتتئك-ةكونوميكالئق، ايماقتئق باعئتتاعئ، قذقئقتئق ساياساتتاعئ نةگئزگئ باعئتتاردئ ذسئنئپ وتئرؤدئ، بيلئكتئث بارلئق بذتاقتارئنئث قذرئلئمئن كةلئسؤدئ، سئرتقئ ساياساتتاعئ ستراتةگيانئ ايقئنداؤدئ موينئنا الدئ. سونداي-اق، ول مةملةكةت باسشئنئث مذددةسئن پارلامةنت، ذكئمةت، كونستيتؤسيا جانة جوعارعئ سوتتا بارئن سالئپ قورعاؤعا ءتيئس بولدئ. ءارئ ول ذلتتئق بانك، رةسپؤبليكالئق بيؤدجةتتئ ورئنداؤدئ باقئلاؤ جونئندةگئ ةسةپ كوميتةتئ، باس پروكؤراتؤرا، ذ ق ك، ءتئپتئ سول كةزدةگئ باسپاءسوز جانة بذقارالئق اقپارات جونئندةگئ ذلتتئق اگةنتتئكتئث (بذگئندة بايلانئس جانة اقپارات اگةنتتئگئنة اينالدئ) جذمئسئن قاداعالاؤعا مئندةتتئ بولدئ. دةمةك، ونئث وكئلةتتئگئ ةلدئث پرةمةر-مينيسترئنةن دة جوعارئ بولدئ دةؤگة بولادئ.

ولاي دةيتئنئمئز، ول ةلدةگئ تةك پرةزيدةنتكة عانا باعئناتئن - ذ ق ك، باس پروكؤراتؤرا، ذلتتئق بانك، ةسةپ كوميتةتئنئث دة جذمئستارئن باقئلاي الدئ. الايدا احمةتجان ةسئموأتئث باسقا قئزمةتكة اؤئسؤئنا وراي، مةملةكةتتئك حاتشئنئث ءبئر باسئنداعئ بذل وكئلةتتئكتةردئث بارلئعئ الئنئپ تاستالدئ.

كةلةسئ مةملةكةتتئك حاتشئ رةتئندة قازاقستاننئث حالئق جازؤشئسئ، مةملةكةتتئك سئيلئقتئث يةگةرئ ءابئش كةكئلبايةأ تاعايئندالعاندا، تاثدانعانداردئث كوپ بولعانئ جاسئرئن ةمةس. الايدا زيالئ قاؤئم بذل باستامانئ جاپاتارماعاي قولدادئ.

مةملةكةتتئك حاتشئ لاؤازئمئنا لايئقتئ ادام وتئردئ دةستئ. ويتكةنئ كوپشئلئكتئث تذسئنئگئندة باياعئنئث يدةولوگيالئق حاتشئسئنئث ورنئن - بذگئنگئنئث مةملةكةتتئك حاتشئسئ باسئپ وتئر. قازاقستان - يدةولوگيادان باس تارتقان مةملةكةت.

الايدا بذرئنعئ پارتيا قئزمةتكةرلةرئنة بذنئ ءتذسئنؤ قيئن. سول سةبةپتئ دة بولار جازؤشئ، عالئم مئرزاتاي جولداسبةكوأ جاقئندا «جاس قازاق» اپتالئعئنا بةرگةن سذحباتئندا: «بذرئن ك پ س س-تئث پالةنباي حاتشئسئ بولسا، سولاردئث بئرةؤئ يدةولوگيامةن اينالئساتئن. قئزمةتئنئث اتئ دا يدةولوگيا جونئندةگئ حاتشئ بولؤشئ ةدئ. قالعاندارئ ءار سالاعا قارايتئن. ال قازئر بئزدة ونداي ناقتئ يدةولوگياعا جاؤاپ بةرةتئن تذلعا جوق.

نةگئزئ مةملةكةتتئك يدةولوگيامةن مةملةكةتتئك حاتشئ اينالئسؤئ كةرةك ةدئ، ءبئراق ول قئزمةت ورئنتاققا كئم وتئرسا، سونئث ئثعايئنا كةتئپ ءجذر. سوندئقتان، بئزدة مئقتئ يدةولوگتار بولعانئمةن دة، ناقتئ قئزمةتتئث ءوزئ جوق. سونئث سالدارئنان ءبارئمئز شورة-شورة بولئپ ءجذرمئز»، - دةگةن.

ءابئش كةكئلبايةأ بذل ورئنتاقتا وتئرعان كةزدة يدةولوگيالئق ماثئزدئ ماسةلةلةردئ شةشؤگة تالپئندئ جانة پرةزيدةنتكة وسئ تذرعئدان اقئل-كةثةستةر بةرئپ تذردئ. ءابئش كةكئلبايةأ وسئ لاؤازئمدا 2002 - جئلدئث قاثتارئنا دةيئن وتئردئ. ءارئ ول مةملةكةتتئك حاتشئنئث رولئن شئن مانئسئندة يدةولوگيالئق حاتشئعا اينالدئرا ءبئلدئ.

ول بيلئك پةن حالئق اراسئنداعئ، شئعارماشئلئق زيالئ قاؤئم اراسئنداعئ كوپئر بولا ءبئلدئ. ءدال وسئ ؤاقئتتا بيلئك بذتاقتارئنا عئلئم مةن مادةنيةت قايراتكةرلةرئ كوپتةپ كةلدئ جانة مةملةكةتتئك يدةولوگيانئث قالئپتاسؤئنا ايتارلئقتاي ئقپال ةتتئ.

كةكئلبايةأتئث ورنئنا كانئگئ ساياساتكةر، سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئ، پرةمةر-مينيستر قئزمةتتةرئن اتقارعان قاسئم-جومارت توقايةأ كةلدئ. ول بذل لاؤازئمدئ سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئ قئزمةتئمةن بئرگة اتقاردئ. الايدا ذزاققا بارمادئ، 2003 - جئلدئث جازئندا ونئ يمانعالي تاسماعامبةتوأ الماستئردئ.

تاسماعامبةتوأ مةملةكةتتئك حاتشئ قئزمةتئن اتقارئپ تذرعاندا ةل يدةولوگياسئن قالئپتاستئرؤعا بئرنةشة ناقتئ قادام جاساعانئ ءمالئم. ولاردئث ةث باستئلارئن اتار بولساق، «مادةني مذرا» باعدارلاماسئنئث ومئرگة كةلؤئ، كذلتةگئن جازؤلارئنئث كوشئرمةسئن موثعوليادان الدئرئپ، اشئق اسپان استئنداعئ مذراجايدئ جاساقتاؤئ، ت.ت.

2004 - جئلئ مةملةكةتتئك حاتشئ قئزمةتئنة  ورالباي ابدئكارئموأ جايعاستئ. الايدا ورالباي ابدئكارئموأ وزگة قئزمةتتةرئ سةكئلدئ بذل لاؤازئمئن دا ءذنسئز اتقاردئ. ةلدئث ةسئندة قالاتئنداي ةلةؤلئ ءئس تئندئرمادئ دةيدئ كوپتةگةن ساراپشئلار. التئنشئ مةملةكةتتئك حاتشئ قئزمةتئن اتقارعان قانات ساؤدابايةأ ة ق ئ ذ ءتوراعالئعئن جانة جةتئنشئ سامميتئن وتة تئثعئلئقتئ اتقارئپ، ابئرويعا ية بولعانئمةن، ذنةمئ ورئس ءتئلئنئث قازاقستانداعئ مارتةبةسئ ءذشئن كذرةسئپ، ةلدةگئ نةگئزگئ ذلت وكئلدةرئنئث سئنئنا ءجيئ ذشئراعانئ ءمالئم. ونئث قازاقستان حالقئ اسسامبلةياسئنئث كةزةكتئ سةسسياسئندا «ورئس ءتئلئنئث مارتةبةسئ ساقتالاتئن بولادئ» دةؤئ ءبئراز ؤاقئت اثگئمة وزةگئنة اينالعان ةدئ.

قانات ساؤدابايةأتئ الماستئرعان مذحتار قذل-مذحامةدتئث دة بذل لاؤازئمدا ذزاق وتئرماعانئ بةلگئلئ. مذحتار قذل-مذحامةد ارقانكةرگةن شةكارا زاستاأاسئندا قازا بولعان 15 ساربازدئث ولئمئنة وراي قازاقستاندا تذثعئش رةت «قارالئ كذن» جاريالاؤعا ئقپال ةتتئ.

سودان بةرئ، وسئنداي توتةنشة جاعدايدا مةرت بولعان قاراپايئم حالئق وكئلدةرئ ءذشئن «قارالئ كذن» جاريالاؤ داستذرگة ةندئ. ونئث الدئنداعئ قئزئلاعاشتاعئ توپان سؤدان كوز جذمعانداردئث ارؤاعئن ةسكة الئپ، قارالئ كذن جاريالاؤ ءذردئسئ بئزدة بولماعان ةدئ.

مارات ءتاجيننئث مةملةكةتتئك حاتشئ قئزمةتئنة كةلؤئ دة ءبئراز تالقئلاؤلارعا مذرئندئق بولدئ. بئرئنشئدةن، مارات ءتاجيننئث سئرتقئ جانة ئشكئ ساياساتتاعئ سالماعئ مةن ئقپالئ باسئم ةدئ. ول سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئ قئزمةتئن اتقارئپ تذرعاندا دا، ءوزئنئث ةشقانداي كلاندارمةن، رؤلئق بايلانئستاردان ادا، ناعئز كاسئبي ديپلومات ةكةنئن تانئتا بئلگةن سياقتئ.

مارات ءتاجين مةملةكةتتئك حاتشئ ورئنتاعئنا جايعاسؤئمةن، پرةزيدةنتتئث تالاي جئلدان بةرگئ ساياسي كةثةسشئسئ ةرمذحامةت ةرتئسبايةأتئث گرؤزياعا ةلشئ بولئپ اتتانؤئ تذسپا-تذس كةلدئ. سول كةزدةگئ بولجامدارعا كوز جذگئرتسةثئز، ةرمذحامةت ةرتئسبايةأتئث گرؤزياعا كةتؤئنئث ءوزئ مةملةكةتتئك يدةولوگيانئث مارات ءتاجيننئث قولئنا وتؤئمةن تئكةلةي بايلانئستئ دةلئنةدئ. «ةندئ پرةزيدةنتكة ةرمذحامةت ةرتئسبايةأ سةكئلدئ كةثةسشئ قاجةت بولماي قالدئ»، - دةستئ ساياسي ساراپشئلاردئث ءبئرازئ.

مارات ءتاجين ةكئ ءئستئ قولعا الؤئمةن ةرةكشةلةنةدئ. ونئث ءبئرئنشئسئ، تاريحي سانانئ جانداندئرئپ، تاريحي جادئنئ قالئپتاستئرؤ.

«تاؤةلسئز ةلدئث ازات ويلئ ذرپاعئن قالئپتاستئرؤ ءذشئن ساناسئندا تاريحي توثكةرئس جاساؤ كةرةك. سول ارقئلئ قازاق حالقئنئث رؤحئن اسپانداتؤ لازئم»، - دةدئ ول. مارات ءتاجيننئث بذل باستاماسئن اسئرةسة قازاق ءتئلدئ ب ا ق قؤانا قارسئ الدئ. ناؤقان وتة قئزؤ باستالعان كةزدة، نةگة ةكةنئن قايدام بذل ءئس اياقسئز قالعان سياقتئ. ءسويتئپ، جاقسئ باستالعان ءئستئث سوثئ سئيئرقذيئمشاقتانئپ جوعالدئ دةيدئ كةيبئرةؤلةر.

مارات ءتاجيننئث تاعئ ءبئر ءئسئ - ةلئمئزدئث يدةولوگيالئق الاثئ - باسپاسوزگة توثكةرئس جاساؤ، ونئث ءبئر سارئندئلئعئن تذبةگةيلئ وزگةرتئپ، شئن مانئسئندةگئ تاؤةلسئز اقپاراتتئق كةثئستئكتئ قذرؤ ماسةلةسئن كذن تارتئبئنة قويؤئ.

بذل رةتتة مارات ءتاجين «ازاماتتئق جؤرناليستيكانئ» دامئتؤدئ كوزدةدئ جانة بلوگشئلاردئ قولدايتئندئعئن تانئتتئ. كةيئن بذل «ءتاجين ءتئزئمئ» دةپ ذكئلةنئپ، اقپارات سالاسئندا دا ءئرئ سئلكئنئس بولادئ دةپ بولجانعان. الايدا بذل ءئستئث دة اياقسئز قالعانئ ايقئن. ةكئ بئردةي باستاماسئ جول ورتادا قالعاننان كةيئن، مارات ءتاجيننئث دة ءئسئ ماندئمادئ، ءذنئ قذمئعا بةردئ. دةمةك، ونئث يدةولوگيامةن قارقئندئ اينالئسؤئ كةيبئرةؤلةرگة ذناماعانئ انئق.

جالپئ بذگئنگئ مةملةكةتتئك حاتشئنئث ؤاكئلةتتئگئنة نة كئرةدئ؟ ول 1996 - جئلعئداي وتة اؤقئمدئ وكئلةتتةرگة ية مة؟ وسئ تذرعئدان كةلةتئن بولساق، بذگئندة ونئث مئندةتئ - شةتةلدئك ةلشئلةردةن سةنئم گراموتاسئن قابئلداؤ، ةثبةك وزاتتارئنا وردةن جانة مةدالدةر تاپسئرؤ، ءارتذرلئ مةرةتويلار مةن مةرةكةلئك سالتاناتتاردا ءسوز سويلةؤ سةكئلدئ وكئلدئكتةرئ عانا ساقتالئپ وتئر. الايدا ول - پرةزيدةنتتئث ئشكئ جانة سئرتقئ ساياساتتاعئ ءئس-ارةكةتئنئث نةگئزگئ باعئتتارئن كورسةتةتئن اقئلشئ. قئسقاسئ، مةملةكةتتئك حاتشئ - ئشكئ-سئرتقئ ساياساتتاعئ بارومةتر.

بذل لاؤازئم - قازاقستاندا بةسئنشئ دةثگةيدةگئ لاؤازئم. دةگةنمةن ونئث سالماعئ مةن ئقپالئ - بذل ورئنتاققا وتئرعان ادامعا بايلانئستئ بولئپ كةلدئ. دةمةك - تذلعاعا بايلانئستئ. ول قانداي دا ءبئر ساياسي شةشئمدةرگة ئقپال ةتة بئلةتئن، مارتةبةلئ ادام بولسا، بذل لاؤازئمنئث دا مارتةبةسئ ءبئر ءساتئ جوعارئ تذردئ. مارات ءتاجيننئث مةملةكةتتئك حاتشئ بولؤئ - ونئث سالماعئن ارتتئرعانئ دا راس.

ال ةندئ ةكئ ايعا جؤئق بوس تذرعان بذل لاؤازئم كئمگة بذيئرادئ؟ ساياسي ساراپشئلار بئرنةشة ذمئتكةردئث اتئن اتايدئ. ولار - پرةزيدةنت اكئمشئلئگئنئث ورئنباسارئ باعلان مايلئبايةأ، استانا قالاسئنئث اكئمئ - يمانعالي تاسماعامبةتوأ، گرؤزياداعئ قازاقستاننئث توتةنشة جانة وكئلةتتئ ةلشئسئ ةرمذحامةت ةرتئسبايةأ. ال تاعئ ءبئر گؤ-گؤگة سةنسةك، بذل لاؤازئمنئث مذلدةم الئنئپ تاستالؤئ مذمكئن دةيدئ.

كةيبئر ساياساتتانؤشئلار بذل لاؤازئمنئث بئزگة مذلدةم قاجةتئ جوق دةگةن پئكئردة. ويتكةنئ قازاقستان سةكئلدئ ؤنيتارلئ مةملةكةتتة مةملةكةتتئك حاتشئنئث رولئ تومةن. ةؤروپا ةلدةرئندة بذل لاؤازئمدئ سئرتقئ ئستةر مينيسترلةرئ اتقارادئ. بئزدةگئ ةكئ مةملةكةتتئك حاتشئنئث - قاسئم-جومارت توقايةأ پةن قانات ساؤدابايةأتئث وسئ لاؤازئمدئ سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئ لاؤازئمئمةن بئرگة اتقارؤئ دا تةگئن ةمةس. ال امةريكاداعئ مةملةكةتتئك حاتشئنئث نةگئزگئ مئندةتئ - وزگة مةملةكةتتةرمةن بايلانئس ماسةلةلةرئنة جاؤاپ بةرؤ. قالاي دةسةك تة، مةملةكةتتئك حاتشئنئث بوس تذرعان ورئنتاعئنا كئم كةلةرئن بولجاؤمةن ءبئراز ؤاقئتتئث وتكةنئ انئق.

ةسةنگذل كاپ قئزئ

«تذركئستان»

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى