تةرروريزمگة قارسئ كذرةس: قاؤئپ قايدان؟

استانا. قازاقپارات - تاياؤدا «ةؤرازيا الةمئ» پئكئر سايئس كلؤبئنئث كةزةكتئ باسقوسؤئندا قاتئسؤشئلار تةرروريزم مةن ةكسترةميزم ماسةلةسئن ءسوز ةتتئ.

تةرروريزمگة قارسئ كذرةس: قاؤئپ قايدان؟

توقةتةرئنة توقتالار بولساق، ساياساتتانؤشئلار وسئ تاقئرئپ توثئرةگئندة مئناداي ماسةلةلةردئ تئلگة تيةك ةتتئ.

ءبئرئنشسئ،  ةؤرازيالئق ةكونوميكالئق وداق قذرؤ ئسئندة وعان قارسئلئق تانئتاتئندار تابئلؤئ مذمكئن.

ةكئنشئسئ، ؤكرايناداعئ جاعداي ينتةگراسيالئق ذردئستةرگة كةرئ اسةرئن تيگئزؤئ عاجاپ ةمةس.

كلؤب مذشةلةرئ ءبئرئنشئ كةزةكتة تةرروريستئك ارةكةتتةردئث ينتةگراسيالئق ذردئستةرگة كةرئ اسةرئن تيگئزبةؤئ قاجةتتئگئنة الاثداپ وتئر.

لةسيا قاراتايةأا، ساياساتتانؤشئ:

                                        «كةلئسئمشارت وثاي، كذرةسؤ قيئن»

تةرروريزمگة قارسئ بئرئگئپ كذرةسؤ تؤرالئ كةلئسئمشارت جاساؤ وثاي، ونئ جذزةگة اسئرؤئ قيئن. سةبةبئ، بذعان قول قويعان ءاربئر ةل ارتئنشا اتالعان كةلئسئمشارتئ ءوز ئثعايئنا، كوزقاراسئنا قاراي قولدانادئ. سوسئن، مذنداي وقيعالار ورئن العان جاعدايدا ءبئر ةل ةكئنشئ ءبئر ةلدئث ئشكئ ئسئنة تذمسئق تئققئسئ كةلمةيدئ.

ايتالئق، مةن لؤكاشةنكونئث ورتالئق ازياداعئ تةرروريستةردئث كوزئن قذرتؤ ءذشئن «ءوز ادامدارئن» جئبةرةدئ دةگةنگة سةنبةيمئن. سةبةبئ، كةز كةلگةن ةل ءبئرئنشئ كةزةكتة ءوز قاؤئپسئزدئگئن ويلايدئ.

ت م د اياسئندا 2014-2016 - جئلدارعا ارنالعان تةرروريزمگة قارسئ تذرؤ تؤرالئ باعدارلامانئ قاراپ شئقتئم. كوثئلئم تولدئ. ساپالئ، ساؤاتتئ جاسالعان. سونداي-اق، مذندا اقپاراتتئق تةحنولوگيالئق عاسئردا تةررورلئق ارةكةتتةردئث تذرلةرئنة، وزگةرئسكة ءتذسئپ وتئراتئندئعئنا ءمان بةرئلگةن.

وسئ رةتتة كيبةر-تةرروريزم اتتئ جاثا ذعئمدئ قالئپتاستئرئپتئ. بذل قازئرگئ تةرروريزم جارئلئستار جاساؤمةن عانا شةكتةلمةيتئنئن، سونئمةن قاتار اقپاراتتئق قاؤئپسئزدئككة زيانئن تيگئزؤگة تئرئساتئنئن بئلدئرةدئ.

سوثعئ كةزدةرئ ءبئز بذل ذعئمدئ تئم ساياسيلاندئرئپ جئبةردئك.

مئسالعا، ؤكرايناداعئ مايدانعا ءبئرقاتار باسئلئمدار تةررورلئق ارةكةت دةپ باعا بةرگةنئن دة بئلةمئز. مذنداي مالئمةت تاراتقان اقپارات قذرالدارئنئث ءوزئ تةرروريزم اتتئ ذعئمدئ، ونئ نةگئزگئ ماعئناسئن تولئق تذسئنبةگةندئكتةن، وسئنداي ساياسي قاتةلئكتةرگة بارادئ.

ال جالعان اقپاراتتار بيلئككة دة اسةر ةتپةي تذرمايدئ. اقپارات قذرالدارئ مايدان نارازئلئقتئ تةرروريزمگة تةثةگةن بولسا، دةمةك بيلئك تة تةرروريستةرگة قارسئ كذرةسكةن بولئپ شئعادئ...

ءوز باسئم تةررورلئق ارةكةتتةرگة قارسئ كذرةستئ ينتةگراسيالئق ذدةرئستئث اياسئندا ةمةس، ذلتتئق شةثبةردة شةشؤ كةرةك دةپ ويلايمئن. سةبةبئ، قازئرگئ تةرروريزمنئث ءوزئ نةگئزئنةن پارتيزاندئق  سيپاتقا ية. ال بذل ءاربئر ةلدئث ئشكئ ماسةلةسئ. وعان اناؤ جاقتان رةسةي، مئنا جاقتان وزبةكستان ارالاسؤعا ءتيئستئ ةمةس.مةنئثشة بذل تاراپتا تةك اقپارات الماسؤمةن جانة كورشئ ةلدئث قاشقئندا جذرگةن قئلمئسكةرئن تابئستاؤمةن عانا شةكتةلؤ كةرةك.

 ةدؤارد پولةتايةأ، ساياساتتانؤشئ:

                                        «لاثكةستئك ذيئمدار دا كوپ ذلتتئ»

 كةدةندئك وداق اياسئنداعئ ءذش ةل قئلمئستئق كودةكستئ، ونئث ئشئندة تةرروريزم مةن ةكسترةميزمگة قاتئستئ تارماقتاردئ قاتاثداتتئ. بذل تةگئن ةمةس. سةبةبئ، وسئ جئل ينتةگراسيالئق تذرعئدان العاندا اؤئر جئل بولادئ. ةؤرازيالئق ةكونموميكالئق وداقتئث كةلئسئمشارتئنا قول قويئلاتئن كةز تاقاؤ قالدئ. سونئمةن قاتار، ؤكرايناداعئ جاعدايدئ دا نازاردان قالئس قالدئرؤعا بولمايدئ.

مةن مينسك مةتروسئندا،  أولگوگراد قالاسئندا بولعان وقيعالار تؤرالئ دا ايتا كةتكئم كةلةدئ. كئناسئز ادامدار وپات بولعان وقيعالاردئ الداعئ ؤاقئتتا بولدئرماؤ ماقساتئندا ؤكراينا مةن مينسك ءتيئستئ زاثنامالاردئ كذشةيتئپ جاتئر.  قازاقستان دا قالئس قالئپ وتئرعان جوق، بئزدة جاثا قئلمئستئق كودةكس قابئلداندئ.

مةنئث ويئمشا ينتةگراسيالئق ذدةرئستةر ءبئزدئث ةلدةردئث تةرروريزمگة قارسئ بئرئگئپ كذرةسؤگة كومةكتةسةدئ.

قالايشا؟ ءبئرئنشئ كةزةكتة قازئر تةرروريستئك ذيئمداردئث ءار ذلتتئث وكئلدةرئنةن جيناقتالادئ. مئسالعا، ءال-كايدانئث وزئندة 20 دان استام ذلتئ وكئلدةرئ بار ةكةن. ياعني، مذنداي ترانسذلتتئق قذبئلئسقا قارسئ بئرئگئپ كذرةسؤ قاجةتتئگئ تؤئندايدئ. بذل ءوز كةزةگئندة ارازداسئپ قالعان ةلدةردئث اراسئن جاقئنداتادئ. ولار بذل تاراپتا ورتاق كةلئسئمگة كةلةدئ.

جالپئ تةرروريزمگة قارسئ كذرةس ءتذرلئ دةثگةيدة جذرگئزئلةدئ. جاهاندئق دةثگةيدة ب ذ ذ ئقپالئ مئقتئ. اتالعان ذيئمنئث تةررورلئق ارةكةتتةردئ بولدئرماؤ ماقساتئندا سوثعئ 4-5 جئلدا اؤقئمدا جذمئستار اتقاردئ. الايدا... سونئث بارئ ورتا ازيا ةلدةرئنة قاتئسئ جوق سياقتئ. جاهاندئق تةررور ماسةلةسئن كوتةرگةن كةزدة ب ذ ذ «ورتا ازيا ةلدةرئ مذنداي جاعدايلاردان قانشالئقتئ ساقتانعان؟» دةگةن ماسةلةنئ ذمئت قالدئرادئ.

 رذستةم بذرناشةأ، قازاق-نةمئس ؤنيأةرسيتةتئنئث پروفةسسورئ:

                                          «ءبئز ذلتتئق تةرروريزممةن بةتپة-بةت كةلؤدةمئز»

قئلمئستئق كودةكستةگئ شيكئلئكتةر بار. ماسةلةن، تةرروريزم مةن ةكسترةميزمنئث اراسئنداعئ ايئرماشئلئق اشئپ كورسةتئلمةگةن.

بئرئنشئدةن، تةررورلئق ارةكةتتةرگة قاتئستئ زاثنامانئ قاتاثداتؤ دةگةن ماسةلةنئث وزئنة دذرئس توقتالمايمئز. كوبئنةسة تةرروريستةردئ تذرمةگة قاماتؤ مةرزئمئن ذزارتؤمةن عانا شةكتةلةمئز. ةكئنشئدةن، كوپ جاعدايدا تةرروريزم مةن ةكسترةميزمدئ قاتار الئپ قاراستئرامئز. بذل قاتة تذسئنئك.

نةگئزئندة ةكسترةميزمنئث اؤقئمئ الدةقايدا كةث. ياعني، ءبئز ةكسترةميزمگة قارسئ كذرةستئ كذشةيتؤمئز كةرةك دةگةندة ناقتئ نة نارسةگة قارسئ كذرةسةتئنئمئزدئ ءوزئمئز دة اشئپ بةرة المايمئز. ايتالئق، ءبئر ادامدئ تةررورلئق ارةكةتتةرگة باردئ دةپ ايئپتاؤ اسا قيئن. ول ءذشئن ةث الدئمةن بذلتارتپاس دالةلدةر كةرةك. ياعني، جارئلعئش زاتتار، اتالعان ادامنئث تاسپاعا ءتذسئپ قالعان ناقتئ ارةكةتتةرئ... ال ةكسترةميستئك ارةكةتتةرگة باردئ دةپ كةز كةلگةن ادامدئ ايئپتاؤعا بولادئ.

ايتالئق تةرروريزمنئث ءوزئ حالئقارالئق جانة ايماقتئق بولئپ بولئنةدئ. ةكةؤئنئث ايئرماشالئعئ جةر مةن كوكتةي. ال وسئ ةكئ ذعئم ءبئزدئث ةؤرازيالئق كةثئستئكتة كوبئنةسة ءبئر-بئرئنة قاباتتاسا قولدانئلادئ. ءبئز الةمدئك قاؤئمداستئققا ةلئكتةپ، تةرروريستةردئ حالئقارالئق دةثگةيدة قاراستئرؤعا شةبةرمئز.

سايئپ كةلگةندة ا ق ش مةن باتئس ةلدةرئ ءئزئن اثدئپ جذرگةن تةرروريستةردئث بئزگة تذك قاتئسئ جوق. سةبةبئ، ءبئز حالئقارالئق ةمةس، ذلتتئق تةرروريزممةن بةتپة-بةت كةلؤدةمئز.

ياعني، ءدال قازئر ذلتتئق دةثگةيدة تةررورلئق بةلسةندئلئك تانئتئپ وتئرعان شاعئن توپتارمةن كذرةس جذرگئزئلئپ جاتئر. ال مذنداي توپتاردئث حالئقارالئق دةثگةيگة تذك قاتئسئ جوق. بذلار حالئقارالئق ءتارتئپتئ وزگةرتؤگة ذمتئلمايدئ. ماسةلةن، وزبةكستانداعئ تةررورلئق ارةكةتتةر وزبةكستان بيلئگئنئث رةجئمئن قذلاتؤعا جانة ساياسي بيلئكتئ وزگةرتؤگة باعئتتالدئ.

تؤراسئن ايتقاندا، ول تذتاستاي ورتالئق ازياعا نةمةسة كةدةندئك وداققا باعئتتالعان جوق.  ال ولارعا قارسئ كذرةستئ حالئقارالئق ذيئمداردئ تارتؤعا تالپئنعان وزبةكستان ارتئنشا بذل ارةكةتئنةن تذك شئقپاسئن سةزدئ. بئلايشا ايتقاندا، حالئقارالئق دةثگةيدةگئ كذرةستئث تيئمسئزدئگئن بئردةن بايقادئ دا، ءئس-شارالاردئ ذلتتئق دةثگةيدة جذرگئزؤگة كوشتئ.

 زامير قاراجانوأ، جؤرناليست:

                                 «قارؤدان گورئ، قالام قاؤئپتئ»

ءبئرئنشئ كةزةكتة اقپاراتتئق قاؤئپسئزدئكتئ ويلاستئرؤ قاجةت. سايئپ كةلگةندة، قارؤدان گورئ، قالام قورقئنئشتئ. ةگةر ءبئز ءبئرتذتاس ينتةگراسيالئق كةثئستئك قالئپتاستئراتئن بولساق، ورتاق اقپاراتتئق كةثئستئكتئ قذرؤعا ءتيئستئمئز. مةنئثشة، ورتاق كةثئستئكتئ قالئپتاستئرعالئ وتئرعان مةملةكةتتةر تةرروريزم ماسةلةسئنة كةلگةندة بئرئگئپ ارةكةت ةتؤئ قاجةت.

تاعئ ءبئر ايتا كةتةتئنئم، بئزگة حالئقارالئق دةثگةيدةگئ تةرروريستةردئث كةلؤئ مذمكئن ةمةس دةيتئندةردئث نة نارسةگة سذيةنةتئن بئلمةيمئن. سيريانئ مئسالعا الايئقشئ.

بئلاي قاراساثئز، ايدالادا جاتقان ةل. ءبئراق سيرياعا قازاقستان ازاماتتارئ دا اتتانعانئن بئلةسئزدةر. سولاردئث جولئن بوگةپ وتئرعان قانداي قذرئلئمدئ كورئپ وتئرسئزدار؟! ال سول سيرياعا اتتانعان ازاماتتار ةرتةث قازاقستانعا قايتئپ كةلسة نة بولماق؟!

بذلاردئث بارلئعئ دا سوعئستئث ءدامئن تاتقان، تةرروريستئك تاجئريبةنئ مةثگةرگةن. ءدال مذنداي جاعداي كورشئ رةسةيگة دة ءتان. رةسةيلئك اقپارات قذرالدارئنئث مالئمةتئنة قاراعاندا قازئر سيريادا كةم دةگةندة 400 رةسةي ازاماتئ سوعئسئپ ءجذر. سايئپ كةلگةندة، باتئس پةن شئعئستئث ءوزارا ديالوگ قذرؤئنا وسئنداي جالدامالئ جاؤئنگةرلةردئث ارةكةتئ كةرئ اسةرئن تيگئزئپ وتئر.

ةكسترةميزم مةن تةرروريزمنئث الدئن-الؤ تؤرالئ باعدارلامادا قازاقستاندا تةرروريزم قاؤپئنئث ارتئپ بارا جاتقانئ ايتئلادئ. بذل قانشالئقتئ ساراپتالعان، سذزگئدةن وتكةن زةرتتةؤ ةكةنئن ءوز باسئم بئلمةيمئن. بئلةرئم، بذگئنگئدةي جاهاندانعان الةمدة كولئك ينفراقذرئلئمدارئنا تةك بيزنةس وكئلدةرئ عانا ةمةس، سونئمةن قاتار تةرروريستئك توپتار دا قول جةتكئزئپ وتئر. ال ينتةگراسيالئق ذدةرئستةر تةررورلئق ارةكةتتةردئث الدئن-الؤعا ناقتئ سةپتةسؤئ ءذشئن بذل تاراپتا ناقتئ باعدارلاما قابئلداؤ قاجةت.

ازئرلةگةن نازگذل قارايةأا

aynaline

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى