تاعدئر جةلئ ذشئرعان جاؤعاشتئ تذرمةسئندةگئ جاؤلئقتار
استانا. قازاقپارات - ةكئنئث ءبئرئ ةسئگئن اشئپ كئرة المايتئن الماتئ قالاسئ مةن الماتئ وبلئسئ بويئنشا «قئلمئستئق اتقارؤ جذيةسئ دةپارتامةنتئنة» قاراستئ لا-155/44 «جاؤعاشتئ» ايةلدةر جازاسئن وتةيتئن جابئق مةكةمةسئنة جولئمئز ءتذستئ.
قانقذيلئ گولوششةكيننئث نذسقاؤئمةن سالئنعان بذل تذرمةنئث ئرگةسئ 1937 - جئلئ قالانعان.
«حالئق جاؤئ» دةگةن جالامةن جاپا شةككةن ةرلةر مةن ايةلدةر ارالاس جازاسئن وتةگةن بذل تذرمة 1949 - جئلعا شةيئن جذمئس ئستةگةن.
سول جئلدارئ «ذشتئكتئث» ذكئمئمةن ومئرلةرئ قئرشئننان قيئلعان ازاماتتاردئث تاعدئرئن تاريحتان جاقسئ بئلةمئز. جاؤعاشتئ اؤئلئنئث ماثئنداعئ سول ادامدار جةرلةنگةن بةيئتتةرگة جالا جابئلئپ، اجال قذشقان قذربانداردئث كةيئننةن تؤعان-تؤئستارئ كةلئپ، ةسكةرتكئش بةلگئسئن ورناتئپتئ.
الايدا كةيئندة دة بذل تذرمة ةسئگئ ءبئرجولاتا جابئلئپ قالعان جوق.
1950 - جئلئ اؤئر جانة وتة اؤئر قئلمئس جاساعان ايةلدةرگة ارنالئپ قايتا قذرئلعان.
1970-1980 - جئلدار ارالئعئندا كةثةس وداعئنئث تذكپئر-تذكپئرئنةن جازاسئن وتةؤگة اكةلئنگةن ايةلدةر سانئ 700-دةن 3000-عا شةيئن جةتكةن.
قازئرگئ كةزدة بذل تذرمةدة 940 قئز بةن ايةل، ءتئپتئ اراسئندا زةينةتكةرلةرئ دة، جاسئ كامةلةتكة تولماعان بويجةتكةندةرئ دة بار ءبئر توبئ جازاسئن وتةپ جاتئر. اششئ دا بولسا اقيقات وسئ. رةسمي ورئننئث جذمئسئمةن تانئسئپ، قذلاق تذردئك.
بايان قابدئشةأا، ادئلةت مايورئ، جازاسئن وتةؤشئلةردئ ةثبةكپةن قامتؤ ءبولئمئنئث باستئعئ:
- قازئرگئ كةزدة جازاسئن وتةپ جاتقان ايةلدةردئ ةثبةكپةن قامتؤ بارئسئندا كوپتةگةن شارالار جذزةگة اسئرئلؤدا. ءبئزدئث جابئق مةكةمة اؤماعئندا تئگئن سةحئ، ناؤبايحانا، كةسپةنئث نةشة تذرلةرئن شئعاراتئن، بالئق كونسةرأئلةؤ سةحتارئ تذراقتئ جذمئس ئستةيدئ.
«ةثبةك-جاؤعاشتئ» كوپ سالالئ ءوندئرئس فيليالئنئث تاؤار شئعارؤ مةن قئزمةت كورسةتؤ تابئسئ قازئرگئ كةزدة 133،0 1 ميلليون تةثگةنئ قذرادئ. اتقارعان جذمئستارئنا قاراي ايةلدةرگة جالاقئ تولةنةدئ.
ارينة، جذمئس ئستةؤ، ئستةمةؤ سوتتالؤشئنئث ءوز قذزئرةتئندة. باس بوستاندئقتارئنان ايئرئلعان ايةلدةر ءذشئن ةثبةك ةتؤ - اؤئر كذيزةلئستةن قذتئلؤدئث بئردةن-ءبئر جولئ. مذندا ايةلدةر ءذشئن قوسئمشا ماماندئق الاتئن ليسةي مةن ءبئلئمئن جةتئلدئرةتئن ورتا مةكتةپ جذمئس ئستةيدئ. تذرمةدةگئ ايةلدةردئث دةنساؤلئعئن باقئلايتئن دارئگةرلئك بولئمشة بار.
بةگايئم مايعذلاقوأا، ادئلةت كاپيتانئ، جازاسئن وتةؤشئلةر اراسئنداعئ تاربية جذمئسئ جونئندةگئ ءبولئم باستئعئ:
- ءبئزدئث جابئق مةكةمةدةگئ ايةلدةردئث باسئم كوپشئلئگئ الاياقتئعئ، بوتةن مذلئكتئ ذرلاؤ، ةسئرتكئ ساتئپ نةمةسة تاسئمالدانعانئ، جةكة ادامدارعا قارسئ جاساعان قئلمئستارئ جانة باسقا دا زاث باپتارئن بذزعانئ ءذشئن سوت ذكئمئمةن جازاسئن وتةپ جاتقاندار.
وسئعان قاراماستان، ولاردئث اراسئندا جوسپارلئ تذردة ءتالئم-تاربية جذمئسئن جذرگئزةمئز. تذرمةنئث باستئ ةرةجةسئ - قاتال ءتارتئپ. مذندا «وزئمبئلةمدئك» دةگةن مذلدة جوق. بارلئق جازاسئن وتةپ جاتقان ايةلدةردئث ءئس-ارةكةتئ قاتاث باقئلاؤعا الئنادئ.
اسحانا، كلؤب، كئتاپحانا، بالا ذيئندةگئ جذمئستاردئ سوتتالؤشئلار اتقارادئ. مذنئث سئرتئندا جذمئس ئستةگئسئ كةلگةن ايةلدةردئ ةثبةككة تارتامئز.
قازئرگئ كةزدة تذرمةنئث كئتاپحاناسئندا 10 مئثعا جؤئق ادةبي شئعارمالار بار. جازاسئن وتةؤشئلةر تذگةلدةي دةرلئك وقئرمان دةسةم، قاتةلةسپةيمئن. مذنئث سئرتئندا مادةني-كوپشئلئك ءئس- شارالار وتكئزئلئپ تذرادئ. ةلئمئزدئث بةلگئلئ انشئلةرئ كةلئپ، ونةر كورسةتةدئ.
«سذلؤلئق» بايقاؤئنا قئزدار ءوز قولدارئمةن كيئم تئگئپ، بارلئق ونةرلةرئن ورتاعا سالادئ. ءارتذرلئ ايتؤلئ مةرةكةلةردئ اتاپ وتةمئز.
قولئمةن ئستةگةنئن موينئمةن كوتةرگةندةر...
«جاؤعاشتئ» ايةلدةر تذرمةسئ سئرت كوزگة ةش قورقئنئش سةزئمئن تؤدئرمايدئ. بيئك دؤالمةن قورشالعان تذرمةنئث جابئق ةسئگئن توراؤئلداپ، قئتئمئر مئنةزدئ قئستئث قارئ قالئث جاؤعانئنا قاراماستان، ازئق-تذلئگئن ارقالاعان ادامداردئث بةلگئلئ ءبئر ؤاقئتتا بةرئلةتئن تؤعان-تؤئسئمةن كةزدةسؤگة كةلئپ تذرعانئن اثعاردئق. جةلكةسئندةگئ باس كيئممةن بةتتةرئن كولةگةيلةپ، ئثعايسئزدانئپ تذرعان ةكئ بوزبالادان: «مذندا كئمدةرئث جاتئر؟» - دةپ اقئرئن سذراپ ذلگةردئم.
بئرةؤئ باسئن جةرگة تذقئرتئپ: «انامئز»، - دةدئ. كوثئلئم ءبئر ءتذرلئ بولئپ كةتتئ. انا دةگةن ارداقتئ ةسئمنئث وسئ ءبئر تذرمةنئث الدئندا اتالؤئ جذرةگئمدئ شئم ةتكئزگةن ةدئ.
ودان ءارئ جابئق مةكةمةنئث سالدئر-سذلدئر ةتكةن تةمئر ةسئكتةرئندة وتئرعان تةكسةرؤلةردةن ءوتئپ، ارنايئ رذقساتپةن ئشكئ جاعئنا ةندئك. اؤلا ءئشئ كذنئ كةشة جاؤعان قالئث قارعا قاراماستان تاپ-تازا ةتئپ تازالانعان. ءبئزدئ ةرتئپ اكةلگةن ءبولئم باستئعئ بةگايئم ستال قئزئ تذرمةنئث اؤلاسئنا ورنالاسقان عيماراتتارمةن تانئستئرا باستادئ.
وسئ كةزدة اناداي جةردة سذر ءتذستئ بئركةلكئ كيئم كيگةن ايةلدةردئث ساپ تذزةپ كةتئپ بارا جاتقانئنا كوزئم ءتذستئ. قاراساث، كوز توقتاتارلئق قئرئق جاستئث ول جاق بذل جاعئنداعئ ادةمئ ايةلدةردئ باسقا جةردة كةزدةستئرسةك، قئلمئسكةر ةكةنئنة كذمان كةلتئرةر ةدئك.
ال مئنا جةردةگئ اقيقاتقا سةنبةسكة لاجئث جوق. قولئمةن ئستةگةندةرئن موينئمةن كوتةرئپ، تؤعان-تؤئسئنان، بالا-شاعاسئنان جئراقتا جازاسئن وتةپ جاتقانداردئث كوپشئلئگئنئث كوكئرةگئندة اششئ وكئنئش، وكسئك جذرگةنئن تذيسئگئمئزبةن تذسئندئك.
ءبئزدئث گازةتتةن كةلگةنئمئزدئ ةستئپ، ورتا بويلئ، قاراتورئ قئز: «مةنئث جازا مةرزئمئم اياقتالئپ قالدئ. ةشتةثة ايتقئم كةلمةيدئ. ةگةر بوستاندئققا شئقسام، بذل قاتةلئككة ذرئنبايمئن»، - دةپ ات-تونئن الا قاشتئ. ءبئز ونئ ءسوزسئز تذسئندئك. ةكئنشئ ءبئر ذزئن بويلئ، اق قذبا، ادةمئ قئز دا كئتاپحانا ئشئندةگئ قوسالقئ بولمةگة تئعئلؤمةن بولدئ.
تذرمةدةگئ سابيلةردئث جازئعئ جوق
بةرةكة-بئرلئگئ جاراسقان ةركئندئك ومئردة وتباسئنئث تئرشئلئگئمةن تئنئستاپ، بالاشاعاسئنئث ماثدايئنان ةمئرةنة سيپاپ وتئراتئن انالاردئث ءبئرتالايئ وسئ قاپاستا وتئر. ءبئر وكئنئشتئسئ، اؤئر قئلمئس جاساعان ون جةتئ ايةل بوپةلةرئن وسئ تذرمةدة ومئرگة اكةلئپ، قازئر ولار سابيلةر ذيئندة تاربيةلةنؤدة ةكةن.
جارئق دذنيةگة كةلمةي جاتئپ، انالارئنئث مذثلئ جذزدةرئن كورگةن، بةسئك جئرئن دا قانئپ تئثداي المايتئن سابيلةر ءذش جاسقا دةيئن وسئ جةردة كذتئلئپ-باعئلئپ، ودان كةيئن الاتئن تؤعان-تؤئستارئ بولسا، رذقسات بةرئلةدئ ةكةن. ةگةر تؤئستارئ بولماسا، بالالار ذيئنة جئبةرئلةتئن كورئنةدئ.
جاؤعاشتئ انا دةگةن ارداقتئ ةسئم نةگة بئلعاندئ؟
قارسئ الدئمئزدا وتئرعان اق قذبا جذزدئ قازاقتئث قاراپايئم ايةلئ جانار (اتئ-ءجونئ وزگةرتئلئپ الئندئ) ءوزئنئث قئلمئستئق كودةكستئث 96-بابئنئث 2-تارماقشاسئمةن جازاسئن وتةپ جاتقانئن ايتتئ. بذل زاثنئث ادام ءولتئرؤ بويئنشا تارماعئ ةكةن.
تذرمةدة 10 جئل جازاسئن وتةؤگة سوت ذكئمئ شئعئپتئ. قازئر ونئث 1 جئل 11 ايئن عانا وتةگةن. بذل ايةلدئ باسقا جاعدايدا كورسةك، قئلمئسكةر ةكةنئنة شذبا كةلتئرةر ةدئك.
كوزئنةن اققان ئستئق جاستارئن سذرتة وتئرئپ، جانار اثگئمةسئن باياندادئ. وثتذستئك ايماقتاعئ مةكتةپتة 18 جئل ءدارئس بةرگةن، ءوزئ جوعارئ ءبئلئمدئ، ةرجةتئپ قالعان ةكئ ذلئ بار ةكةن. جاناردئث ايتؤئنشا، كذيةؤئ سئرت جاقتا ءبئر جاس كةلئنشةكپةن كوثئل كوتةرئپ، ذزاق جئلدار بويئ ابدةن جذيكةسئن جذقارتقان كورئنةدئ. سول ةكئنشئ كوثئلدةسئ دة بةكةر جذرمةپتئ، مذنئث كذيةؤئنةن بئرةر بالا سذيگةن سوث، بارا-بارا كذشةيئپ، جا-نارعا تةلةفون شالئپ، اؤزئنا نة كةلسة سونئ ايتئپ، بالاعاتتايتئن بولعان.
وسئنداي كةلةثسئز جاعدايلاردئث سالدارئنان جانجال تؤئنداپ، كذيةؤئنةن تالاي تاياق جةپ، ئرئث-جئرئثنان شارشاعان مذعالئم ايةل ءوزئنئث وتباسئن ساقتاؤ ءذشئن وقئس قادامعا بارعان. الدةقانداي ادامنئث ذسئنئسئمةن كةلةسئ ءبئر الاياققا تاپ بولادئ.
ونئث الاياق ةكةنئنةن بةيحابار، جانئ كذيزةلئستة جذرگةن جانار: «كذيةؤئمنئث كوثئلدةسئن قورقئتئپ بةرئثدةرشئ»، - دةگةن وتئنئشپةن سذراعان ةكئ مئث ا ق ش دوللارئن ساناپ بةرةدئ.
ذزاق-سونار وقيعانئث سوثئ قيامةت-قايئمعا اينالئپ، «ادام ولتئرؤگة تاپسئرئس بةردئ» دةپ، الگئ اقشاسئن العان ادام جاناردئ قذقئق قورعاؤ ورگاندارئنا ءذش اي وتكةندة ذستاپ بةرةدئ.
وسئنداي قئسئلتاياث ساتتة قورعان بولار كذيةؤئنئث ءوزئن ساتئپ كةتكةنئ جانئنا ايازداي باتقانئن ايتقان ايةلدئث كوزئنةن اققان ئستئق جاسئنا جايباراقات قاراؤدئث ءوزئ مذمكئن ةمةس ةدئ. قازئرگئ كةزدة الگئ كذيةؤئ ءذشئنشئ ءبئر ايةلدئ الئپ، «باقئتتئ» ءومئر ءسذرئپ جاتقان كورئنةدئ. ةكئ ذلئن ويلاپ، ةثئرةگةندة ايةلدئث ةتةگئ جاسقا تولادئ. ولار اكةسئنئث جاثا قذرعان وتباسئنان قايتا-قايتا قاشئپ ناعاشئلارئنا بارئپ، پانالايدئ ةكةن.
- ويپئرماي، نةگة سول كةزدة-اق ول كذيةؤئثنةن اجئراسئپ كةتپةدئث؟ بالالارئثنئث قامئن انا رةتئندة ءوزئث ويلاؤئث كةرةك ةدئ، - دةگةن وكئنئشتئ سذراق اؤزئمئزدان ابايسئزدا شئعئپ كةتتئ.
- اجئراسئپ كةتةيئن دةسةم، تؤعان-تؤئسقاندارئ ذيات بولادئ دةپ توقتاتئپ ةدئ. ةندئ مئنا قاپاستا ءجذرئپ، كذندة وكئنئشتةن وزةگئم تالادئ، - دةدئ ول قان جذتئپ وتئرئپ.
- وتكةن ءئس ءوتتئ. ةندئ الداعئ كذنئثدئ ويلا، بالاعا قانشا جاسقا كةلسة دة انا كةرةك قوي، - دةپ، قولدان كةلةر باسقا دارمةن جوق، كوثئلئن اؤلاعان بولدئق.
- ءوزئم دة سونئ ويلاپ ءجذرمئن، وسئندا وقئپ، تئگئنشئلئك ماماندئقتئ مةثگةردئم. ةركئندئككة شئقسام، كذنئ-ءتذنئ جذمئس ئستةپ، بالالارئما كومةكتةسكئم كةلةدئ، - دةپ، ول كوز جاسئن ءسذرتتئ.
جذباتارعا ءسوز تاپپاي قينالئپ قالدئق. ءالئ دة سةگئز جئل ءومئرئن وسئ قاپاس تذرمةدة وتكئزةتئن جانارعا كذش-قؤات، سابئرلئلئق تئلةدئك.
التئ كذركةتاؤئق ذرلاعان ايةل
بذل اثگئمةنئ سول جابئق مةكةمةنئث ءبئر قئزمةتكةرئ ايتئپ بةردئ. توقسانئنشئ جئلداردئث باسئ بولسا كةرةك. اؤئلدئث قاراپايئم جاسئ كةلگةن ايةلئن التئ كذركةتاؤئق ذرلاعانئ ءذشئن ءئسئن سوتتا قاراپ، باس بوستاندئعئنان ايئرئپ، وسئ تذرمةگة الئپ كةلئپتئ.
تذرمئس دةثگةيئ تومةن بولئپ، جوقشئلئقتان ذرلئققا بارعان سول قارتاث ايةلدئث جاساعان قئلمئسئ تذككة تذرعئسئز بولسا دا، قولدان كةلةر شارا جوق، سوت ذكئمئ ورئندالؤعا ءتيئس. «ولئمنةن ذيات كذشتئ» ةكةنئن سول كةزدة ءبئلدئم. زاثنئث مذنداي قاتال ةكةنئنةن بذرئن بةيحابار بولعان، دةنساؤلئعئ ناشارلاپ، سئر بةرگةن سول اپاي قاتتئ قايعئردئ.
- مةن مئنانداي سذمدئقتان سوث، اؤئلئما قايتپايمئن. ةگةر ولاي-بذلاي بولئپ كةتسةم، وسئندا كومة سالئثدار، - دةگةن تئلةكتةر ايتئپ ءجذردئ. اقئرئ سول اپاي ذيئقتاپ كةتئپ، ءبئر كذنئ ويانباي قالدئ. وكئنئشتئ-اق، ءبئز سوثعئ تئلةگئن ورئنداپ، وسئ جاققا جاقئن جةردةگئ بةيئتكة اپارئپ، ارؤلاپ كومدئك.
ةلئمئزدة ايةلدةرگة ارنالعان وسئنداي 6 تذرمة بار ةكةن. قازئرگئ كةزدة وندا 4237-گة جؤئق ايةل جازاسئن وتةپ جاتئر دةگةن اقپارات عالامتوردا ءجذر. ةگةر سالئستئرمالئ تذردة الساق، كورشئ قئرعئز ةلئندة - 700، تاجئك ةلئندة 500 ايةل جاساعان ءارتذرلئ قئلمئستارئ ءذشئن باس بوستاندئقتارئنان ايئرئلعان. سوندا ةل امان، جذرت تئنئشتا ءبئزدئث ةلدئث ايةلدةرئ نةگة باستارئن بايگةگة تئگئپ، قئلمئسقا بارعان؟
تذرمة - ايةلدةردئث وتئراتئن ورنئ ةمةس. قاپاستاعئ ءجذز كذننةن ةركئندئكتةگئ ءبئر جارئق كذن ارتئق ةكةنئن زاثدئ بةلشةسئنةن باسقاندار بارماقتارئن شايناپ، وكئنئشتةن وزةكتةرئ ورتةنئپ، ةندئ ءبئلئپ وتئر. ءبئز مذنئ وزگة ايةلدةرگة ساباق بولسئن دةپ جازئپ وتئرمئز.
ءار ادام - ءوز تاعدئرئنئث قوجاسئ. اقئندار كيةلئ ولةثدةرئن، سازگةرلةر اسةم اندةرئن ارناعان نازئك جاندئ ايةل قاؤئمئ قئلمئستان اؤلاق بولعانئ ابزال-اؤ. نةعئلسا دا «جاؤعاشتئداعئ» ايةلدةرگة: «مةيرامدارئث قذتتئ بولسئن، تاعدئر تالكةگئمةن باستارئثا تذسكةن قيئندئقتئ سابئرمةن جةثئپ، بوستاندئققا اپاراتئن الداعئ كذنگة سةنئممةن قاراثدار»، - دةمةكشئمئز.
نذريلا بةكتةمئروأا، جانباقئت مةرةكة ذلئ
kazakhstanzaman