بؤرا دوثعئل - التاي دالاسئندا بولعان حيكايا

 استانا.قازاقپارات - سةكسةؤئل مةن توراثعئنئ باياؤ شايقاعان بيازئ جةل قذم توبةنئث باسئنداعئ الدةبئر قؤرايدئ ءالسئز سئثسئتئپ تذر.

بؤرا دوثعئل -  التاي دالاسئندا بولعان حيكايا

شابدار اتتئث تئزگئنئن ةردئث الدئثعئ قاسئنان اسئرا تاستاعان ادةن، قانجئعادا ءجذرئپ ابدةن شايقالعان تةرئ تورسئقتاعئ سؤئق شذباتتئ تذشئركةنة جذتتئ. موينئ بذيرالانا تةرشئپ، ساؤئرئ مةن باؤئرئ بؤسانعان جذيرئك شابدار دا «از جورتقام جوق» دةگةندةي پئسقئرئپ جئبةردئ.

ذزةثگئگة شئرةگةن وث اياقتئث باسئنا بذلدئرگةسئنةن ئلگةن قارا سويئل دا «جاؤ قايدالاپ» انداعايلاعان قالپئنان جؤاسئپ، دوبالداي باسئ جذقا قار جامئلعان قذمعا كومئلة توقتاپتئ.

قويؤ ءشذبات توعايتئپ، كوزئ نذرلانا قالعان جئلقئشئ ةندئگئ جورئقتئث قذر ات سابئلتؤ بولارئن ئشتةي دولبارلادئ. ئزدةن اداسئپ قالعانئنا ئزالانعانداي قوس قاباتتاپ بذكتةگةن توبئلعئ ساپتئ قامشئسئمةن ةتئگئنئث قونئشئنا «تارس» ةتكئزئپ ءبئر ذردئ. سوسئن وقئس قئلئقتان جذلقئنا جونةلگةن شابداردئث تئزگئنئن قئمتي ذستاعان كذيئ اينالاسئنا شولا قاراعان. ءارئ قاراي قذمدئ دالانئث ءوزئ مذلدة كورمةگةن بةل-بةلةس، اثعار، ويپاثدارئ جالعاسئپ جاتئر. بذلار جئلقئ سالعان مةكةندةي ةمةس، قذم توبةلةر دة بيئك. سيئردئث بذيرةگئندةي بئدئرماق ادئرلار كئشئ-گئرئم قذم تاؤلاردئ جذلگةلةپ، اياق باسقان جاندئ تئلسئم ارناسئنا تارتا جونةلةتئندةي تذكپئشتئك تانئتادئ.

ادةن بايگة شابدارمةن قذمدئ دالادا بةكةر قؤعئن سالئپ جذرگةن جوق.. ءذش كذننئث الدئندا جئلقئشئلاردئث قوسئندا وزگةشة ءبئر ارةكةت بايقالا باستاعان. تاثةرتةث تذرعان بذلار ورتاعا جاعئلعان وتتئ بئرةؤ قوزعاپ، شالالاردئ شةتكة شئعارئپ تاستاعانئن كوردئ. باستابئندا ءوز ارالارئنداعئ بئرةؤئ بولار دةپ اسا ءبئر دذرلئگئپ كةتپةدئ. «جةتئ تذندة وتپةن ويناپ جذرگةن قايسئلارئث، ءاي! قارئندارئث اشئپ ةت قاقتاپ جةپ جذرگةن جوقسئثدار ما وسئ؟» دةپ، قوسباسئ ارالباي قذندئز مذرتئن سئلاي «قارق-قارق» كذلگةن دة قويعان.

ايتسة دة، «وت كوسةؤشئنئث وينئ» بذنئمةن بئتة قويمادئ. ةكئنشئ كذنئ تاثةرتةث شاشئلئپ قالعان شالالارعا شذقشيا قاراعان ادةن جةر وشاقتئث ةرنةؤئنة قاراي جايئلعان كذلدةن اثنئث تئرناق ئزئنة دة، ادامنئث ساؤساق بةلگئسئنة دة ذقسايتئن تذسئنئكسئزدةؤ  تاثبانئ بايقاپ قالدئ.

- مئناؤ سئرتتان كئرگةن بئرةؤدئث ئستةپ جذرگةنئ ةكةن، - دةدئ قاسئنداعئلارعا تاثدانا قاراپ.

- ول قانداي باتشاعار بولدئ، قذبئنئث قذمئندا بئزبةن ازئلدةسئپ جذرگةن.

ارالباي بذنئ داپ ءبئر قذرداستارئنئث ءبئرئ ئستةپ كةتكةندةي جايباراقات تذر.

الايدا، قانشا جةردةن قالجئثعا سذيةگئسئ كةلگةنئمةن جئلقئشئلار ءبئر قوپاقتاپ قالعان.

ويتةتئن ءجونئ دة بار. وزدةرئمةن قاناتتاس رؤلاردئث قوستارئ ةث جاقئن دةگةندة قوزئ كوش جةردة. ذرئ-قاراقشئ، قاشقئن-پئسقئن بولسا بذلاي شالا كوسةپ، كذل شاشئپ ءئز قالدئرمايتئنئ انئق.  ولارعا كةرةگئ ازئق. ءبئراق، ةت پةن قذرت-ماي ورنئندا. قوستئث اينالاسئن شالئپ ءئز بايقاستاپ ةدئ، ساؤلئ ئنگةن مةن ءمئنئس ات تاپتاعان شيئردان ةشتةثة شالئنا قويمادئ.

- ءاي، وسئ كئسئ كيئك ةمةس پة ةكةن، - دةدئ تاثةرتةثگئ شاي ذستئندة بذلاردئث اراسئنداعئ ةث جاسئ ذلكةن ساقا جئلقئشئ بايتئك تذيةنئث ءسذتئ قوسئلعان ماترذشكة شايدئ سوراپتاي وتئرئپ.

- ايتقانئثئزدئث جانئ بار، - دةدئ بذل سوزگة ةلةثدةي قالعان جاس بالؤان توعاي، - بذرناعئ كذنئ جئلقئلاردان ساياقسئپ، ءبولئنئپ كةتكةن قذلا توبةل ايعئردئث ءذيئرئن باتئس قذمعا ئشكةرئلةپ بارعان جةرئنةن ايداپ قايتقان ةدئم، سوندا توبة باسئندا جئلقئ كوزدةپ تذرئپ، الئستان ةلبةثدةگةن ءبئر قارانئ كوزئم شالئپ قالدئ. مال، ياكي باسقا اث-قذسقا ونشا ذقساتئثقئراماي، «ءاي وسئ ادام ةمةس پة» دةپ، وزئمشة تون پئشكةن ةدئم. كةلگةن سوث مئنا ارةكةثدةرگة ايتئپ ةدئم، «قاثئراعان قذمدا قايداعئ ادام» دةپ، سةنبةي قويعان.  

ارالباي قياق مذرتئن سئلاي بايتئككة قاراي توثكةرئلدئ.

      - ءور كةرةيدئث ةلئ مئناؤ تؤسئپ جاتقان وثئرگة جئلقئ سالئپ جذرگةلئ كوپ بولعان جوق. بئزدةن ةرتةرةك بذل ارانئ مةكةن ةتكةن دوربئت پةن ذراثقايدئث قوستارئ تةك قئس قاتتئ بولعاندا عانا كةلةدئ ةكةن دةپ ةستئگةنئم بار. ولاي بولسا، ادام اياعئ، مال تذياعئ ذلان قئستئث ةكئ-ءذش ايئندا عانا تيةتئن قذبئدا كئسئ كيئكتئث بولؤئ عاجاپ ةمةس.

بايتئك تاعئ بئردةثة ايتپاقشئ بولدئ دا، توقتاپ قالدئ...

      - ءاي توقا، قئل قذيرئقتاردئ جالعئز جيئستئرامئن دةپ جذرگةندة يةن قذمنان جذرةگئث شايلئعئپ قالعان-اؤ، قورئققانعا قوس كورئنئپ، جئثعئل مةن تذزگةننئث ءبارئ كوزئثة كئسئ كيئك بولئپ كورئنگةننةن ساؤ ما،ءوزئ!

 باقئرشئ جئگئت تة وسئ ءساتتئ پايدالانئپ، ءبئر جئلدئث ءتولئ، قذرداسئن قاعئتئپ قالدئ.

بذل اثگئمةگة ادةن عانا ارالاسقان جوق. سارئ ماي جاققان ذلكةن اق جارما قذرتتان ءبئر كةتئپ الدئ دا، ذزاق تاؤساپ وتئردئ. سودان كةيئن قوسباسئ ارالبايعا شانشئلا قاراپ:

      - بذگئن ءتذنئ ذيئقتاماي جاتئپ اثديئق. كئسئ كيئك پة، ادام با ذستاپ الئپ ءبئر-اق كورةيئك اؤسةلةسئن، - دةدئ ذرت مئنةزئنة باسئپ.

ءبارئنئث دة ئشتةي توقتاعان بةكئمئ وسئ بولسا كةرةك، ئقئلاس ءبئلدئرئلئپ، داستارقان جينالعانشا ةشكئم تئس جارعان جوق.

ءتذن ورتاسئنان اؤئپ، ورتاعا جاققان سةكسةؤئل وتئنئث شوعئ كذلبئلتةلةنة باستاعاندا قوستئث كيگئز ةسئگئن قايئرا اشئپ، بئرةؤ تئقئرسئز ئشكة كئردئ. كئردئ دة باسقا ةشتةثةگة اينالعان جوق، سالعان بويئ وتتئث باسئنا كةلئپ، شوقيا وتئردئ دا، شالالاردئ قاعئستئرا باستادئ. بذل ؤاقئتتا باقئرشئ تورةقان عانا پئرئلداپ ذيقئعا كةتكةن. باسقالارئ جئمپيئپ قانا اثدئپ جاتقان ةدئ. كوسةلگةن شوقتئث سارعئش ساؤلةسئ وسئ ءازئر عانا كئرگةن «ءتذن قوناعئنئث» تذك باسقان بةت-الپةتئن بولماشئ عانا اثداتا بةرگةن. وسئ ساتتة ورنئنان اقئرا تذرعان توعاي الگئنئ ذمسئنؤعا دا ذلگةرتپةدئ. ادئرنادان سةرپئلگةن جةبةدةي اتئلئپ بارئپ، جذندةس ماقذلئقتئ باسسالدئ. ءبئر جاعئنان ارالباي مةن ادةن دة جارماستئ. كذركئرةگةن داؤئستان شوشئنا ويانعان تورةقان قارا بارقئن قوس ئشئندةگئ اپالاس-توپةلةستةن ةسئ شئعئپ كةتكةن ةدئ. «تورةقان، جاق شامدئ» دةگةن بايتئكتئث داؤئسئ ساثق ةتكةندة عانا اقئلئ ورنئنا تذسكةندةي، جان-دارمةن قؤ شاقپاعئن قالتاسئنان سؤئردئ. ةكئ جةردةن جاعئلعان بئلتةلئ شام قوستئث ءئشئن جارئق قئلئپ جئبةرگةن ةدئ. بذل ؤاقئتتا ءذش جئگئت ونة بويئن تذك باسقان جذمباق جاندئ  شئلبئرمةن بايلاپ ذلگةرگةن بولاتئن.

- الدا جارئقتئق اي، مئناؤ كئسئ كيئكتئث ءدال ءوزئ. ءوزئ بولعاندا دا ذرعاشئسئ ةكةن، - دةدئ وعان جاقئنداي تذسكةن بايتئك تاثعالئستئ بةينةسئن جاسئرا الماي.

العاش تارپا باسسالعاندا ادامشا شئثعئرئپ جئبةرگةن كئسئ كيئك قارؤلئ قول، وكتةم كذش جذمارلاپ تاستاعاندئكئ مة قازئر قوس تئزةرلةپ وتئرعان كذيئ باسئن تذقئرئپ الئپتئ. بولئمسئز عانا ذهئلةگةن دئبئس شئعارادئ. تذلا بويئنا جاثا تؤعان جاس بوتانئث تذگئندةي تئقئر دا قويؤ ءجذن وسكةن. دةنةسئندةگئ تذگئ دةمةسةث، بذكئل ءتذر-تذلعاسئ ادامنان اجئراعئسئز. كةؤدةسئندةگئ قوس ومئراؤئ دا انئق ءبئلئنئپ تذر. جئلقئشئلاردئث ءبارئ وعان قايران قالا قاراپ قالئپتئ.

- سوندا بذل نةعئپ جذرگةن بولدئ، - دةدئ باسقا نة ايتاردئث رةتئن تاپپاعان توعاي بالؤان.

- جاقئننان بةرئ سولتذستئك-شئعئستان قئزئل سوعئپ، كذن شئتقئلداپ تذر عوي، بالكي توثعان سوث جئلئنعئسئ كةلگةن بولار.

- ءاپ بالةم، وت كوسةپ جذرگةن كةلئنشةك وسئ بولدئ عوي، - دةدئ تاپ ءبئر ايؤ ذستاپ العانداي ايدئندانا قالعان قوسباسئ ارالباي قياق مذرتئن ءبئر سئلاپ تاستاپ.

ونئث بذل قالجئثئنا قؤ اؤئز باقئرشئنئث دا ءتئلئ قئشئپ كةتتئ.

- ارةكة، شاي قايناتئپ، قازان كوتةرةتئن ءبئر بايبئشة كةرةك-اق بولئپ ءجذر ةدئ قارا قوسقا. مئنا كئسئ كةلئپ قولئم ءبئر بوسايدئ دةشئ ةندئ.

جئگئتتةردئث جةثئل قئجئرتپاسئن جاقاتپاعانداي تئجئرئنئپ قالعان بايتئك ادةنگة بذيئرا سويلةدئ.

- ءاي، ادةن! شةش انا بايلاؤدئ. قولئن قايئس بؤناپ ازاپتانئپ وتئر عوي بايعذس. ول دا ذرعاشئ زاتئ عوي، مذمكئن بالالئ انا شئعار، قينامايئق، نالاسئنا قالامئز.

- قاشئپ جوعالماي ما؟

- ءاي، توعاي، ارئ تامانئراق تذر، بةتئثدئ شاؤئپ الئپ جذرمةسئن.

الايدا بايلاؤدان بوساتا سالا كئسئ كيئك بذلار كذتپةگةن قئلئق تانئتتئ. ةكئ قولئمةن جالما-جان قوس ومئراؤئن ايقارا جاپقان بةتئ، ئرگةگة قاراي ئعئسا بةرگةنئ. ادامنئث جانارئنداي بوتالاعان كوزدةرئنةن ذرةي ذشقئنئ ساعئمدانئپ، جازئقسئز قورلئق كورگةن كذيئنة جانئ ةزئلگةندةي، بار دةنةسئمةن ءدئرئل قاعا ذهئلةيدئ.

- الدا، جازعان اي! بةؤ، تابيعاتتئث كذناسئز ماقذلئعئ اي! ماقذلئق دةپ قالاي ايتايئن، دالانئث ادام ءتارئزدئ كيئگئ بولساث دا، كئسئ دةگةن اتئثا كئر كةلتئرمةي، ذرعاشئ دةگةن زاتئثا سئن كةلتئرمةي، ابئروي-نامئسئثدئ قولئث جةتكةنئنشة قالقالاپ جاتقانئثدئ قاراشئ. انا عوي ول! ءتاثئر نةسئبةثدئ تذزدةن تةرگئزئپ، جابايئ قئلئپ جاراتقانئمةن، ساناثداعئ ذيات دةگةن ساثلاؤعا ساؤلة تذسئرگةن ةكةن-اؤ!

ادةتتة كوپ اشئلا بةرمةگةنئمةن، وراتئنا كةلسة وراعئتا توكپةلةپ، ءساتئ تذسكةندة قوثئر داؤئسپةن ءان دة سالاتئن بايتئك كئسئ كيئكتئث مئنا ارةكةتئنة ةلجئرةپ، عاجاپتانا باس شايقاي بةردئ.

الگئندةگئ قالجئثباس بةينةلةرئ ذشتئ-كذيدئ جوعالعان ارالباي مةن تورةقان دا ءذنسئز تاثئرقاپ تذر.

- ال ةندئ مئنا بةيباقتئ نة ئستةيمئز؟

ونشا «جةلپ» ةتپةگةن ادةن بايتئك پةن ارالبايعا سذراؤلئ جذزبةن كةزةك قارادئ.

ءبئراق، ونئث سذراعئنا ةشكئم جاؤاپ قاتؤعا مذرشالارئ كةلمةي قالدئ. ءدال وسئ كةز تئستان باعاناعئ توعايدئث اقئرعانئنان دا قاهارلئ ءبئر ايقاي الاسذرا شئقتئ دا، ئلة قوس قاباتتاپ جاپقان تؤئرلئقتئث سئرتئنان «گذرس» ةتكةن اؤئر سوققئ ءتيدئ.  ؤئقتار سئقئرلاپ، قوس ءبئر سئلكئندئ. وسئ ءسات ذيدةگئ كئسئ كيئك تة باقئرا شئثعئرئپ، تاثئردةن تئلةگةن قورمالئ كةلگةندةي بةزةك قاقتئ. بذنئث ايانئشتئ ءذنئ سئرتتاعئ جويقئندئ ءتئپتئ اشئندئرسا كةرةك، ول ةكئنشئ رةت ذرعاندا السئزدةؤ ؤئقتئث ءبئرئ باس جاعئن الا «شارت» ةتئپ سئندئ دا، شاثئراقتئث كوزئنةن بوساعان قئسقا ذشئ قاثعالاقتاپ كةلئپ توعايدئث يئعئنا ءتيدئ.

ةثگةزةردةي بالؤان ونئ شئرپئ سذرگةن قذرلئ كورمةپ ةدئ، الايدا انا ديؤدئث ءذيدئ سابالاپ، تؤئرلئقتئ جذنشة تذتكةنئنة ارقاسئ قوزئپ كةتكةن بولؤ كةرةك، بوساعا جاقتاعئ ؤئقتئث قارئنا قئستئرعان بوس مويئن قايئث شوقپارئنا قاراي ذمتئلا بةرگةن. ءبئراق، ونئ بايتئك توقتاتتئ.

- الئپ ذشپاي تاقات قئل! ول قازئر الاساتئپ تذر، نة ءوزئن نة سةنئ مةرت قئلار. مئناؤ ذرعاشئسئنا كةلگةن كئسئ كيئكتئث ةركةگئ ةكةن. ءوزئنئث قوساعئ ءذشئن نةدةن بولسا دا تايئنبايتئن ءتذرئ بار. ةث اقئلئ مئنا جازعاندئ تةز شئعارئپ جئبةرئثدةر، سوسئن ونئث بئزدة التئ الاسئ، بةس بةرةسئ بولمايدئ.

ايتارعا بولماسا ابئرجئپ قالعان جئلقئشئلار دةرةؤ ءبئر شةتكة قاراي ئعئسا بةردئ دة، توعاي قوستئث ةسئگئن قايئرا لاقتئرئپ، اشئپ تاستادئ. قوس ئشئنة قذمدئ دالانئث ساؤمال اؤاسئ لاپ بةرگةن. وسئنئ اثدئپ وتئرعانداي ذيدةگئ كئسئ كيئك ءبذرئسئپ وتئرعان ئرگةدةن ةكئ-اق قارعئدئ دا، كةؤدةسئنةن قولئن بوساتپاعان كذيئ سئرتقا اتئلدئ...

ةندئ ءتذزدئ تئتئرةتكةن ايعاي دا، قوستئ توپةلةگةن سوققئ دا ساپ تيئلدئ. سئرت ءذنسئز، دئبئر دا، داؤئس تا جوق. ءسال كذتئپ قوتارئلا تئسقا شئققان بايتئكتةر ءبئرئ ذزئن، ءبئرئ الاسا قوس بةينةنئث الاكةؤئمدةپ اتئپ كةلة جاتقان بوزالا تاث مةن بؤالدئر مذناردئث اراسئندا، باتئستاعئ قذم بةلةگئردةن قاراثداي اسئپ عايئپ بولعان سذلباسئن عانا كورئپ قالدئ.

تاثعئ شايدان سوث ادةن شابدار اتتئ ةرتتةي باستادئ. اتتاناردا قارا سويئلدئ دا ةردئث الدئنا كولدةنةث سالعانئن كورگةن بايتئك وعان:

- بذل نة جورتؤئل، - دةگةن.

- الئپ بارا جاتقان جاؤ جوق، جاقئننان بةرئ كوكبؤرا كوزگة تذسپةي ءجذر. سونئ بايقاستاپ قايتامئن.

- ادةن قاراعئم، ئزگة تذسةمئن دةپ اتئثدئ بةكةر قان سورپا قئلما. بذرئن-سوثدئ كئسئ كيئك كوردئم دةگةندئ ةكئنئث ءبئرئ ايتقان ةمةس. اتا-بابامئزدان بةرئ قذبا ءتذز، قذيقالئ دالامةن بئرگة جاساپ، قويناؤئنان قذت ةمئپ كةلةمئز. مةنئث دة جامان كوثئلئم بئردةثة سةزسة كئسئ كيئك جازعانداردئ ءتاثئر مئناؤ دذنيةدة سيرةك ةتئپ جاراتقان. ولار اث دا ةمةس، ادام دا ةمةس، بولةكشة تؤعان جان يةسئ مة دةپ قالدئم. بالكي، ادام باسپاعان اق ؤئز دالانئث كذزةتشئسئ، جاس ءسابيدئث تانئندةي تاپ-تازا تابيعاتتئث پةرئشتةسئ شئعار. كئسئ كيئكتةر ةندئ ساعان كورئنبةيدئ. ولار جةل، اؤا، كذن، سؤ، قار، دالا، قذم مئناؤ جئثعئل مةن توراثعئ سةكئلدئ ءتاثئر قازئناسئن قالاي تابيعي قابئلداسا، قالاي توتة تذيسئنسة، ادامداردئث وعان ئستةگةن قئلئعئن دا ءدال سولاي تابيعي كوثئلئمةن قابئلدايدئ. ادام سةكئلدئ الداؤعا كونؤ، قايتا قايئرئلئپ قايئرئم، قورمالدئق دامةتؤ ولاردئث تؤمئسئ مةن بولمئسئندا جوق. كئم بئلةدئ، ءبئز كورگةن ءبئر جذپ مئناؤ جاپان دالاداعئ، ءتئپتئ مئناؤ كةث دذنيةدةگئ سوثعئ كئسئ كيئكتةردئث ءناسئلئ بولار. ءاسئلئ ول بةيباقتار بئزگة جابايئلئق ئستةگةن جوق، ءبئز ولارعا تذرپايئلئق جاسادئق. ولاردئث دا، ءبئزدئث دة تاعدئرئمئزعا سئزئلئپ، ماثدايئمئزعا جازئلعانئ وسئ بولعان سوث قئلار قايرانئث قايسئ؟! ءتئلئمدئ الساث شوشئنئپ قاشقان كئسئ كيئكتةردئ اثديمئن دةگةن نيةتئثنةن قايت.

ادةن بايتئكتئث ءوز بةتالئسئن بذلجئتپاي اثداعانئنا ئشتةي تاثداندئ.

- جوق، باكة اعا، ولاردا جةتئ اتامنئث قذنئ قالدئ دةيمئسئز، تذيةلةردئ ءبئر جيناستئرئپ، ئقتاسئنعا قاراي توپاستئرئپ قوياتئن ؤاقئت قوي قازئر، - دةپ اقسيا كذلدئ دة، شيئرشئق اتئپ تذرعان شابداردئث تئزگئنئن قاعئپ قالئپ، لةكئتة اياثداي جونةلدئ...

جاسئنان جوق قاراپ، ءئز كةسئپ ذيرةنگةن دالانئث جئرئندئ بالاسئ الدئ-ارتئنا قاراماي بةزئلدةتكةن كئسئ كيئكتةردئث ءئزئن ذزاتپاي تاؤئپ العان. باتئستئ بةتكة العانئن قوس جانئنان كةتكةندة بايقاعان بولاتئن. سول باعئتتارئنان بةت بذرماعان سئثايلئ. جالاثاياق ادامنئث قار باسقانئنداي قوس ءئز سايراپ جاتئر ةكةن. ادةن اؤئزدئعئن قارش-قارش شايناعان شابداردئ سوعان سالئپ، سار جةلدئردئ. ءسذت پئسئرئم، شاي قايناتئم، ءتئپتئ ةت اسئم ؤاقئت ءوتتئ. تالاي بةل-بةلةس، اثعار مةن قذمداؤئت ويپاثدار ارتتا قالدئ. ةكئ ءئز سول سذردةكتةگةن بويئ ءالئ كةتئپ بارادئ. ءبئر جةرگة توقتاپ، ايالداعان بةلگئ بولساشئ.

ازدان سوث قذمدئ ءوثئردئث بذل تذسئندا قار دا ازايا باستادئ.  جورعا قذم تذيئرشئكتةرئ قئرات-قئراتتان ذرلانا ويناق سالعان  جةلمةن ءئزدئ كةيدة ءوشئرئپ، كةيدة قايتا كةزدةستئرئپ بايگة شابداردئث جةلئسئن تذلكئ بذلاثعا اؤئستئردئ. ءارئ-بةرئدةن سوث ءئز مذلدةم ءوشتئ. كةزئگئپ قالار دةگةن دامةمةن ءبئر-ةكئ تذمسئق اينالئپ، الدةنةشة توبةشئكتةردةن اسقان ادةن تورئعا باستادئ. ءبئر باعئتتا ءئز قؤؤدئ قويئپ، ةكئ قاپتالعا دا ويئسئپ كورگةن ةدئ. الايدا قذم بةتئندة جئلت ةتكةن ءئز، ءتذرتئپ وتكةن بةلگئ جوق. اقئرئ، امالئ تاؤسئلئپ دئعئرئ قذرئعان جئلقئشئنئث  قؤرايئ سئثسئعان توبةگة شئعئپ، تاثداي ءجئبئتئپ تذرعانئ وسئ بولاتئن.

سويئل الئپ قؤعاندا ادةن كئسئ كيئكتئ سوققئعا جئعايئن دةپ ويلاعان ةمةس. كوكةيئندة «بذلار قايدا بارادئ؟ قالاي تئرشئلئك ةتةدئ؟ قاي جةردئ پانالايدئ؟» دةگةن پةندةلئك قئزئعؤشئلئعئ باسئم ةدئ. «ولار جةر بةتئندةگئ سوثعئ جذپ بولؤئ مذمكئن» دةگةن بايتئكتئث ءسوزئ دة وزگةشة اسةر بةرگةندةي. «بالكئم ولاردئث ذلكةن ءبئر اؤئلئ، بالا-شاعاسئ، ارقا-جارقا ءومئر ورتاسئ بار شئعار». دةسة دة، جذيرئك اتتئ سار جةلدئرگةن ولاردئث وسئنشا جةلاياق بولارئ جئلقئشئ جئگئتتئ وي شذثةتئنة تارتتئ. مئنا شةكسئز قذم تةثئزئنئث قاي قويناؤئنا ءسئثئپ كةتكةنئنة ءجئپ تاعا الماي، الاث-سالاث كذي كةشكةنئ بار. ةسئنة بايتئكتئث «كئسئ كيئكتةر ةندئ ساعان كورئنبةيدئ» دةگةن ءسوزئ ورالدئ. «پةرئشتة دةيدئ، قايداعئ پةرئشتة، شايتان شئعار وسئلار». ءالئ دة ئزالانا قالعان ادةن قئرئستانا كذثك ةتتئ.

جئلقئشئ بايگة شابدارئن شالدئقتئرئپ، سالقار كوش جةرگة دةيئن سارپالداثعا تذسكةن جورتؤئلئن وزئنشة ويمةن شولدئ. كوز الدئندا كذمئس كئلةگةيلئ تاث راؤانئن جامئلعان ءبئر جذپ بةينةنئث بةلةگئردةن اسئپ بارا جاتقان ةلةسئ عانا قالقيتئنداي. ولاردئ نةگة كورگئسئ كةلدئ، نةگة قؤدئ وزئنة دة تولئق تذسئنئكتئ ةمةس سةكئلدئ. قايدا تذراتئنئن كورؤ دةيتئن پةندةلئك اثساردان گورئ، تاعئ ءبئر كورئپ قالسام دةيتئن جان قالاؤئ باسئم سياقتئ. مذمكئن، قوسقا كئرئپ وتقا جئلئنعان دالا كةزبةلةرئنة وتتئث جئلئلئعئنان گورئ، وزدةرئنةن الدةقايدا اقئلدئ، الةؤةتتئ ادامداردئث جذرةك جئلؤئ كةرةك بولعان شئعار. الايدا تابيعاتتئث تؤما پةرزةنتتةرئ تذلا بويلارئن ادام مةيئرئمةن جئلتقاننئث ورنئنا، وزدةرئ مةكةن ةتةتئن تذز دالادان دا سذركةي سؤئقپةن قالتئراتئپ قاشتئ. وسئ ءبئر قوس كئسئ كيئك ءتاثئردئث سيرةك جاراتئلئسئ، تابيعاتتئث تذمسا بولمئسئ ةدئ دة، ولاردئث سوثئنا تذسكةن ادةن ءوزئن ءتاثئردئث ادام اتتئ اقئلدئ جاراتئلئسئ، تابيعاتتئث قوجاسئ سانايتئن. ءبئراق، ول قانشا اقئلدئ، قوجا بولعانئمةن، تازا بولمئس، وقشاؤ بةينةگة ماثدايعا باسقان جذيرئك، سةتةر اتئنا مئنة قؤسا دا جةتة المادئ. ةندئ مئنة قاتپارلئ تابيعاتتئث جذمباعئن تاپپاعان ول، قذمدئ دالانئث قوثئر كذيئن تذسئنة الماعان قؤئس كةؤدة مئسكئندةي قاقشيئپ تذر.

كذن ماثدايدان قيئستاپ، ؤاقئت ساسكة تذسكة جاقئنداپتئ. ادةن اتئنان ءتذسئپ، ارتقئ ايئلدئ شاپتاي تارتئپ ءمئندئ دة، كذرتئك قار الامئشتاعان توبةنئث ذلپا قذمئن جوسئلتا تومةنگة ءتذستئ. ةندئگئ باعئت -جئلقئمةن قوسا تذيةلةردئ دة ءبئر تذگةندةپ، ءبئرازدان بةرئ كوزگة شالدئقپاي كةتكةن كوكبؤرانئ ذلكةن تابئنعا قاراي قايئرماقتاپ كةتؤ.

قذبئنئث قذمئنئث وسئ شذرايلئ ءوثئرئ ون ةكئ اباق كةرةيدئث ءبئر رؤئ قاراقاستان تارايتئن ازئنابايدئث ذرپاعئ، اتاقتئ باي سارجئگئتتئث وتار قونئسئ بولاتئن. بذندا سارجئگئتتئث جةتئ جذزدةن اسا جئلقئسئ مةن ءذش جذزگة تارتا تذيةسئ قئستايدئ. جئلقئمةن سالئستئرعاندا ويسئل قارا تذقئمئنئث ساياق جذرةتئن ادةتئ. اسئرةسة، قئس كةزئندة قيانداپ كةتةتئنئ ءجيئ بولادئ. جيئرما-وتئز ةمةس، ءذش جذزگة تارتا تذية. قذمنئث قاي اثعار، قاي جئقپئلئندا قاثعئلةستةپ جذرگةنئن دايئم بايقاستاپ وتئرؤ قيئن. ساقئلداپ جاراعان ساقا بؤرالار تابئنعا جولاتپاي تئرسةكتةپ قؤاتئن بؤئرشئن، قيئرشئندار، ءتئپتئ وسئ ءوثئردئث ءار جةرئندة قاداؤ-قاداؤ بوي كورسةتئپ قالاتئن توپتئ تذية كيئكتةرگة قوسئلئپ الادئ. اؤةلئ سولارمةن بئرگة قذبئنئث قذمئنداعئ جابايئ اثعا اينالئپ، تذية كيئك بولئپ كةتةتئندةرئ كوپ.

ادةن توراثعئ مةن جئثعئلئ توپتالا وسكةن ءبئر اثعاردئ كةسئپ وتكةن سوث، قارسئداعئ جاتاعان قذم توبةنئث تذمسئعئن اينالا بةرئپ ةدئ، الدئنداعئ قاثباقتئ جازئقايدا جايئلئپ جذرگةن ءبئر تابئن تذيةنئث ذستئنةن ءتذستئ. العاشئندا «مئنا شةلةگئث تذسكئرلةر وسئنشا الئستاپ كةتكةن بة!» دةپ، تذيةلةرگة قاراي جونةلة بةرگةن. ايتسة دة، از ايالداپ ءساپ سالا قاراپ ةدئ، مئنالاردئث ءوز تذيةلةرئنة ذقسامايتئنئن اثعاردئ. سئرت بةينةلةرئ ادةتتةگئ ءذي تذيةلةرئنة قاراعاندا شاعئنداؤ. ءبارئ شةتئنةن كذيلئ ةكةن، وركةشتةرئ ءتئپ-تئك، شؤدالارئ جةلك-جةلك ةتةدئ. ارالارئندا تايلاقتارئ بار، قاننةن-قاپةرسئز جذرة جايئلئپ بارادئ. وزدةرئن قذمدئ دالانئث ناعئز ةركةلةرئ سانايتئنداي. تةك تابيعاتقا عانا تاؤةلدئ جانؤارلار اق داستارقانعا شاشئپ جئبةرگةن مولقول بايبئشةنئث اقسارئ باؤئرساقتارئنداي ةرةكشة ساندئ.

ادةننئث كوزئ ءذيئردئث شةتئن الا ويقاستاعان تذية كيئكتئث كةلئستئ بؤراسئنا ءتذستئ. قايئثنئث تذتاس ذيئلئندةي جؤانتذعئر قوس وركةشئ ءبئر جاعئنا انتةك جاپئرئلعان، تذرقئ ةثسةلئ سازانداي اقسارئ بؤرانئث ذلپئلدةك شؤدالارئ جةلمةن قذبئلئپ، قانشئرداي قاتقان دةنةسئنة قذپ جاراسا كةتئپتئ. بولات قانجارداي قذيئرشئعئنا زارئن زئثعئتا شاپتئرئپ، كوپ سابالاعاندئقتان ارتقئ وركةشتئث  تومةنگئ بويئنا بئلةكتئث كولةمئندةي ويئق تاثبا ءتذسئپتئ. ونئسئ سابئندئ سؤ شاشئپ جئبةرگةندةي ساؤئستانا قاتئپ قالعان. دؤدئراعان ماثداي شؤداسئ كوزئن جاؤئپ، ازؤئن ءبئر-بئرئنة اياؤسئز ةگةپ شيقئلدايدئ. شةتتةؤ كةتكةن ئنگةندةردئ موينئن سالئپ جئبةرة زارئلداي جةلئپ قايئرعاندا، سالپ-سالپ ةتكةن تالئستاي ةرنئنةن قذلاش-قذلاش اق كوبئك جالپ-جالپ قذلايدئ.

«اپئراي مئنانئث ايبارئن ءاي-ا!» دةدئ وعان سذيئنة قاراعان ادةن. ءبئراق بذل وزئنة بذيئرمايتئن دذنية. تةك مئناؤ دالاعا عانا ءتان. وسئنئ ويلاعان ادةننئث ئشكئ الةمئ قذلازئپ، اناؤ كورئنئس پةن ادةمئ بؤرانئث ءبئر ساتتئك قانا كوز الدانئش بولارئن ءتذيسئندئ. ونئمةن بئرگة ءوزئنئث بذگئنگئ ءساتسئز جورتؤئلئ ةسئنة ورالدئ. سئرت سوزگة سئر بئلدئرمةگةنئمةن ونئث جاؤ الارداي جئنئگئپ كةتكةنئن قوستاعئلار سةزبةي قالعان جوق. مئنة ةندئ كئسئ كيئك اداستئرئپ كةتكةنئمةن، تذية كيئككة كةز بولدئ. «ءبئر جوقتئ ءبئر جوق تابادئ» دةگةن وسئ شئعار. ادةن، قاراسئن كورسةتكةندئ قويئپ، ءئزئن دة تاپتئرماي كةتكةن كئسئ كيئكتئث قئساسئن تذية كيئكتةردةن العئسئ كةلدئ.

جذيرئك ءمئنئپ، جاراق اسئنعان جذلئمئر جئگئتتئ مئناؤ تاكاپپار دا ماثعاز كورئنئس كوزگة ئلمةي، قوراش ساناپ تذرعانداي. ول ءوزئن جابايئ جانؤارلاردئث الدئندا ءالسئز، تذككة تذرمايتئن، جولئ بولمايتئن بئرةؤ قذساپ سةزئندئ. ونئث تذية كيئكتئ العاش كورئپ تذرعانئ دا وسئ. قاسئنداعئ جئلقئشئلاردان بايتئك بولماسا باسقالارئ بذل جابايئ تذيةلةردئ كورگةندةرئ جوق. ادةننئث بويئن ةركئنةن تئس جةلئك پةن ئزا قوسا كةرنةدئ. «كئم بئلةدئ، جوعالئپ كةتكةن كوكبؤرانئ وسئ نةمة شايناپ تاستاعان شئعار». ادةننئث تذية كيئكتةرگة تةرئس قابئنعان نيةتئنة وسئ ويئ مئعئم تئرةك بولعانداي. بايگة شاباردئ كئلت بذرعان ول ةندئ شوقئراقتاي شاؤئپ جاثا عانا ءوزئ وتكةن اثعارعا جةتتئ دة، جئثعئلدئث بذتاعئنان كةرةگة بويئنداي ذزئن تاياق كةسئپ الدئ. سودان كةيئن قئل قاؤئپ تذرعان كةزدئگئن سونئث باسئنا قايئس تاسپامةن مئقتاپ تاثئپ، نايزا جاسادئ.

ازدان سوث قارا سويئلدئ تاعئمعا قئسقان ادةن جئثعئل تاياققا بايلانعان كةزدئگئن جالاثداسا ذستاپ، توپتئ تذية كيئككة ات قويعان ةدئ.

جةردةن شئققانداي «ساپ» ةتة تذسكةن سالت اتتئنئ كورگةندة كيئكتةر جاپئرئلا قاشتئ. قانشا جةردةن قذتئرئنا جاراپ جذرسة دة، تابيعات سئيلاعان جابايئ مئنةزئ اقسارئ بؤرانئ دا جان ذشئرا باس ساؤعالاؤعا ماجبذرلةدئ. جئرتقئش كةلبةتئن بارئنشا جارقئراتا، قولئنا شوشاثداعان بئردةثة ذستاي تاپ بةرگةن قذبئجئقتئث باسقا ةمةس، تؤرا وزئنة تونئپ كةلة جاتقانئن كورئپ، ةكپئندةتة زاؤلادئ. ءبئراق، جةلمايا تةگئنئث بار مذمكئندئگئن بويئنا جيناپ، جالپاق تابانئمةن قذمدئ ةسة قاشقانئمةن، جةلدةن جارالعان جئلقئ مةن تةثةسة السئن با!؟ شابدار ات ونئ اؤدةم جةر جةتكئزبةي قؤئپ جةتكةن. ادةن تاپئراقتاي شاپقان تذية كيئكتئث سول جاعئنان وتة بةرگةن قالپئ جئثعئل نايزاسئن قذلاشئن جازا سئلتةپ، بؤرانئث قارنئن جارعان كذيئ كةتة باردئ. ارتئنا بذرئلئپ قاراعان دا جوق. قذلاعئنا تةك «بارق» ةتكةن اشتئ داؤئس قانا ةستئلدئ. سول قذيئنداتقان  قالپئ اتئنئث باسئن تارتپاي، بئرنةشة جايداق توبةدةن اسا بارئپ ءبئر-اق توقتاعان ةدئ.

الدةن ؤاقئتتان كةيئن قايتا ورالعان ادةن اقسارئ بؤرانئث جازئقايعا مئنبةلةگةن ذلكةن قذم دوثعئلدئث شةتئنة جةتة بةرة جايراي جئعئلعانئن كوردئ. باسقا تذية كيئكتةر ذشتئ-كذيلئ جوق. بؤراعا تاياي بةرگةندة ادةن ونئث مذثلئ داؤئسپةن ءالسئز عانا بوزداپ جاتقانئن ةستئدئ.  ةكپئنئن توقتاتا الماعان تذية كيئك ءبئر تالاي جةرگة جةتئپتئ. ارتئنداعئ قاردئث بةتئندة شذباتئلا سوزئلعان ئشةگئ مةن اققان قان جوسئلئپ جاتئر. ءبئر قئرئنان قذلاعان بؤرا ءتورت اياعئن بولماشئ تئپئرلاتادئ. جئلقئشئ ونئث جارتئلاي جذمئلعان كوزدةرئنةن اققان جاس قاردئث الاقانداي بولئگئن مذزداققا اينالدئرئپ ذلگةرگةنئن بايقادئ. قارنئ اقتارئلعان كذيئ ئثئرسي بوزداپ، ءالئ جان ذزة الماي ازاپتانعان اقسارئ بؤرا باعاناعئ ايبئن، باعاناعئ قاهاردان ادا بولعان. جاثا عانا ءوزئ يةلئك ةتئپ، ذرشئقشا ذيئرگةن تابئنئنان باز كةشئپ، باعئ تايعان بةيباق جانؤار جان تاپسئرؤ الدئندا مئناؤ قذمدئ دالاعا سوثعئ زارئن شاعئنئپ جاتقانداي ذزئلة بوزدايدئ.

بؤراعا تاقاؤ كةلئپ تذرعان ادةن مئنا كورئنئستةن قاتتئ تئكسئندئ، بويئنداعئ شايتانئ قاعئلئپ، جئنئ الئنعان كذيئ ءذنسئز مةلشيئپ قالئپتئ. بوزعئلت جانارئ كوك اسپاننئث الدةبئر نذكتةسئنة قادالعان بؤرا بولسا ةزئلة بوزداؤئن توقتاتار ةمةس. جئلقئشئ بذدان ارئ قاراپ تذرا العان جوق، سذلكئنئ تذسة بذرئلعان قالپئ ءجذرئپ كةتتئ...

ةرتةثئنة ادةننةن بار جاعدايدئ ةستئگةن بايتئك قاسئنا توعايدئ ةرتئپ، بؤرا ولتئرئلگةن دوثعئلعا كةلدئ. ءتورت اياعئن تةث سوزا، اؤئر ازاپپةن تئنئسئ ذزئلگةن بؤرانئث باسئن كةسئپ الدئ دا، ونئ بيئك دوثعئلدئث توبةسئندةگئ نار سةكسكةؤئلدئث قولدئث سالاسئنداي بذتاقتارئنئث باسئنا ءئلدئ. سوسئن، تئماعئنئث ئشئنةن تارتقان شئتئنان جئرتئپ، سةكسةؤئلگة اقتئق بايلادئ...

 كةيئن تذية كيئك بؤراسئنئث باسئ قويئلعان وسئ دوثعئلدئ جئلقئشئلار «بؤرا دوثعئل» اتاندئرعان بولاتئن.

ءبئراق، وسئ وقيعادان كةيئن بذل ماثنان كئسئ كيئك تة، تذية كيئك تة ءئزئم-عايئپ جوعالدئ. ءتئپتئ، بذكئل قذمدئ دالادان ولاردئث قاراسئن كوردئم دةگةن جان پةندةسئ بولعان جوق. تةك ةل اراسئندا «بؤرا دوثعئل» تؤرالئ اثئز عانا قالدئ، قذم توبةنئث باسئندا اقسارئ بؤرانئث قؤراعان باس سذيةگئ عانا قالدئ. ول اركةز قذمدئ دالانئث قوثئر جةلئمةن ؤئلدئگةن زارلئ ءذن شئعارار ةدئ. وعان «بؤرا دوثعئلدئث» توبةسئندةگئ قؤرايلار سئثسي مذث قوساتئن. ولار بةينة «بؤرا دوثعئلدئث» باسئنداعئ قئل قوبئز بةن قارا دومبئرانئث قوسئلا بةبةؤلةگةن زارلئ جوقتاؤئنداي الئپ قذمدئ دالانئث ذستئندة قالئقتاپ بارا جاتؤشئ ةدئ، بؤرا دوثعئل اثئزئن تئنباي ايتئپ بارا جاتؤشئ ةدئ...

بؤرا دوثعئل!..

 سوثئ.

 مذرات الماسبةك ذلئ

2014 - جئل.       

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى