الدا-جالدا توقال الؤ زاثمةن بةكئتئلة قالسا، وندا كذندةستةر كوتةرئلئسئ بذرق ةتة قالؤئ كادئك

استانا. قازاقپارات - قازئر كذيةؤ ءذشئن ءجذرئپ جاتقانداي بذگئندة.

الدا-جالدا توقال الؤ زاثمةن بةكئتئلة قالسا، وندا كذندةستةر كوتةرئلئسئ بذرق ةتة قالؤئ كادئك

راسئندا زاثدئ تذردة نةكةگة تذرئپ، ءذبئرلئ-ءشذبئرلئ بولئپ وتئرعان وتباسئلاردئث ئرگةسئ سوگئلئپ، اجئراسؤشئلاردئث ارمياسئن كوبةيتئپ جاتقانئ جاسئرئن ةمةس.

 وعان سةبةپ: ونئث سةبةبئ كوپ. ورتا جولعا كةلگةندة ويئ بذزئلعان وتاعاسئلار بالا-شاعاسئن جةتئم، ايةلئن جةسئر ةتئپ تاستاپ كةتئپ جاتئر.

بئرةؤدئث باقئتئن ذرلاپ جذرگةن بذرئمدئلاردئث قوسار ذلةسئ قوماقتئ مذندا. «الاش ايناسئنئث» ءتئلشئسئ كذيةؤگة تالاس قالاي جذرةتئنئن بايقاپ كورگةن ةدئ.

«وزگةنئ جئلاتئپ، تارتئپ العان باقئتتئث باياندئ بولمايتئنئن» ايتئپ جارتئ كذن تةگئن لةكسيا وقئساث دا قذلاعئنا قئستئرمايدئ. ويتكةنئ ولاردئث كةيبئرئ «باسقالار كذيةؤگة ءتيئپ باقئتتئ بولئپ جاتقاندا مةنئث قذقئم جوق پا؟» دةپ قاقئلداؤئ مذمكئن.

كوزئ تذنعانداردئث دةنئ وبال-ساؤاپتئ ذمئتتئ. ايةل بايعذس بالالارئنئث بولاشاعئ ءذشئن شئرئلداپ الةك، ال جاقئندئعئ جةزدةدةي-اق اكة شئركئن جاس ءيئستئ اثساپ، وتباسئ باقئتئن ءبئر شةتكة سئرئپ قويئپ سايرانداپ ءجذر.

مذنئث ءبارئ دة كةيدة توقتئقتئث، بارشئلئقتئث اسةرئندةي سةزئلةتئنئ بار. ويتكةنئ «وزبةك بايئسا تام سالادئ، قازاق بايئسا قاتئن الادئنئث» كةرئ كةلئپ تذرعانداي. بذرئنعئ زامان بولسا عوي، جاعدايئ جاراسئپ تذرسا 5-6 ايةل الؤعا رذقسات بةرةتئن، ول كذن كةلمةسكة كةتكةن.

ءبئر ادامعا تذساؤلاپ قويعان زامان ورناعان سوث ايةل-بايعذس وتاعاسئن وزگةلةردةن قورعاشتاپ الةك. سودان بةرئ ايةلدةردئث پسيحولوگياسئنا مئقتاپ ءدانئن سةپكةن «ءبئر ايةلگة - ءبئر كذيةؤ» قاعيداسئنئث توثئ جئبئگةن جوق. الدا-جالدا توقال الؤ ماسةلةسئ زاثمةن بةكئتئلة قالعانداي جاعداي بولسا، وندا كذندةستةر كوتةرئلئسئ بذرق ةتة قالؤئ كادئك... بذگئندة كذيةؤ ءذشئن كذرةسئپ، تئرةسئپ، ءتئپتئ جذلئسئپ جاتقاندار كوپ...

وتباسئنئث ئرگةسئنئث مئقتئلئعئنا ماقتاناتئن قازاق بذگئندة اجئراسؤشئلاردئث الدئن بةرمةي تذر. ةگةر وسئ ساناتتا الةمدئك ساناق جذرگئزئلسة بايگةنئ شاپپاي الاتئن ءتذرئ بار. بةيرةسمي مالئمةتكة سةنسةك وتاؤ كوتةرگةندةردئث ذشتةن ءبئرئ اجئراسادئ ةكةن... بوساعانئث بةكةمدئگئنة باسا ءمان بةرةتئن بذرئنعئلاردئث باستئ ذستانئمئ بذگئنگئگة جذرمةي قالدئ. وعان كئنالئ ازعان قوعام، توزعان زامان دةرسئز. سول قوعامدئ دا، زاماندئ دا ادام جاساپ وتئرعان جوق پا؟ سوندا جانذياسئنان بةزئنةردةي جالپاق جذرتقا نة كورئندئ؟...

راسئندا بذگئندة پسيحولوگتار سئرتتان قئزئق ئزدةگةن وتاعاسئن ويلاپ، وتباسئن قالاي ساقتاپ قالامئن دةپ باسئن تاؤعا دا ذرئپ، تاسقا دا ذرئپ، جذيكةسئ جذقارعان ايةلدةردئث كومةك سذراپ كةلؤئ تئم كوبةيئپ كةتكةنئن العا تارتادئ. بذرئن وزگة ذلتتئث وكئلدةرئ ءجيئ كةلةتئن بولسا بذگئندة قانداستارئمئزدئث قاراسئ قالئثداپ بارا جاتقانعا ذقسايدئ. وتباسئ قذندئلئعئن ساقتاؤعا شاماسئ كةلمةي قايئعئ قايراثداعان، قايعئسئ كوبةيگةن قازاق ايةلئ كذيةؤئ ءذشئن ءتئپتئ قولئن قانعا مالئپ، قئلمئسقا دا بارئپ جاتئر.

ءبئرئنشئ وقيعا

وسئدان ءبئر-ةكئ جئل بذرئن وثتذستئكتةگئ ماقتالئ وثئردة ورئن العان سذمدئق جاعداي جذرتتئث جاعاسئن ذستاتئپ ةدئ. ةل قاتارلئ بالا-شاعاسئن باعئپ، تئپ-تئنئش تذرئپ جاتقان وتباسئ دذكةن اشئپ، تويحانا سالعان وتاعاسئنئث اقشاسئ كوبةيگةن سايئن تئنئشئ قاشا باستايدئ.

كذيةؤئنئث سولاقاي جذرئسئنةن سةكةم العان وتاناسئ وزئنشة «ئزگة ءتذسئپ» بايقايدئ. وزدةرئنئث دذكةنئندة ساتؤشئ بولئپ ئستةيتئن جاپ-جاس ذلبئرةگةن قئز وتاعاسئنئث ذيقئسئن ذرلاپ جذرگةن بولئپ شئعادئ. سول كذننةن باستاپ وتاعاسئن رايئنان قايتارماق بولئپ جانتالاسقان ايةلدئث دةگةنئ بولا قويمايدئ. اقئرئن دا ايتادئ، باقئرئپ تا ايتادئ. ءبئراق ونئسئنان تذك شئقپايدئ. بذدان باسقا جولدئ دذرئس دةپ تاپپاعان  وتاناسئ كيللةر جالداپ الگئ جاس قئزدئ ولتئرمةك بولادئ. (توردة تذرعان «كورنةكئ قذرال» تةمئر جاشئكتةن كورگةنئ بولار).

جالداعان ادامئ قئزدئ ءولتئردئم دةپ مول اقشا الادئ. الايدا جةثئل جارالانعان قئز ءتئرئ قالئپ، ءوزئن كئمنئث اتقانئن ءتارتئپ ساقشئسئنا بايانداپ بةرةدئ. ءجئپتئث ذشئ قولدارئنا تيگةن سوث ئندةتئپ ئزگة تذسكةندة تاپسئرئس بةرؤشئنئث كئم ةكةنئ بةلگئلئ بولئپ قالادئ. وسئلايشا وتباسئن ساقتاپ قالامئن دةپ جانتالاسقان ايةل قولئنا كئسةن سالئنئپ، تةمئر توردئث ارجاعئنا اتتاندئ.

ةكئنشئ وقيعا

كذيةؤئنئث كوپتةن بةرئ الدةبئرةؤمةن كوثئل كوتةرئپ جذرگةنئن بايقاعان كةلئنشةك وثتايئن تاؤئپ وقيعا ذستئندة ذستاپ الادئ. ءوز كوزئمةن كورئپ، قانئ باسئنا شاپقان الگئ كوثئلدةسئنئث شاشئنا جارماسئپ، جذلئپ تاستايدئ عوي.

ءبئراق بذل ءئسئ وزئنة بالة بولئپ جارماستئ. ءوزئن كئنالئ ساناماعان كوثئلدةس ةرتةسئنة ئشكئ ئستةر بولئمئنة ارئز تذسئرةدئ. زاثدئ نةكةدة تذراتئن ايةل ءبئر-ةكئ باپ بويئنشا ايئپ تاعئلئپ، بئرنةشة كذن وتئرئپ شئعؤئنا تؤرا كةلةدئ. سوندا بذل جةردة كئم كئنالئ؟

ءذشئنشئ وقيعا

ءتورت بالا-شاعاسئ بار كةلئنشةك وتاعاسئنئث سئرتتا بئرةؤمةن ويناپ-كذلئپ جذرگةنئن بئلگةن سوث، «ؤاقئتشا شئعار، ةسئ كئرگةن سوث بالا شاعاسئن ويلاپ، رايئنان قايتار» دةپ كةشئرئممةن قاراپ كوپ كذتةدئ. الايدا جذمئسئنداعئ جةثئل ءجذرئستئ ةسةپشئ كةلئنشةكتئث ةتةگئنةن مئقتاپ ذستاعان كذيةؤئ شئنداپ كةتؤگة اينالعاندا وتاناسئ قايئن جذرتئنان كومةك سذراپ، ساؤئن ايتادئ.

اعايئن تؤئسئ جيئلئپ بارئپ الگئ كةلئنشةكتئ ورتاعا الادئ. ال ءسوز تئثداؤعا قذلقئ جوق وتاعاسئن باؤئرلارئ ءتئپتئ ذرئپ ساباسئنا تذسئرؤگة تؤرا كةلئپتئ. ذيگة الئپ كةلگةن سوث «كوزئ اشئلعان» كذيةؤ سولاقاي ءجذرئسئن زورعا تئيسا كةرةك. ءتورت بالاسئنئث بال كذلكئسئن قايداعئ جوق جةلوكپةگة ايئرباستايتئنداي ةر-ازاماتتارئمئزدئث باسئنا نة كذن تؤعان سونشا؟ جذرتتئث ءبارئنئث اعايئنئ ءدال وسئلاردئكئندةي ئرگةتاسئ قذلايئن دةپ وتباسئن قذتقارئپ قالؤعا بارئن سالا ما ةكةن؟ جوق. اؤئزبئرشئلئگئ بار اعايئن از بذگئندة. ءتئپتئ «ءبئرئث ءولئپ، ءبئرئث قال» دةپ سئرتتاي سوگةتئندةر دة تابئلادئ.

كورئپكةل كذيةؤلةردئ  قايتارا الا ما؟

قازاق ايةلئ بارئنة دة كونبئس. بارئنة دة شئدايدئ. بذگئندة  «سئرتتاي كذلئپ جذرگةنمةن، جاسئرئن جئلايتئندار كوپ». ءبئر دانئشپان ايتپاقشئ «كذيةؤئمةن اجئراسپاي تذرئپ جاتقانداردئث ءبارئ دة كةشئرئمشئل، كةزئندة كةشئرگةندةر عوي». بالكئم سولاي بولار. قالاي بولعاندا دا بذگئندة زيناقورلئقتئث  تئم اسقئنئپ، تئم ؤشئعئپ كةتكةن كةزةثئ بولئپ تذر. ءتاپ-ءتاؤئر تذرئپ جاتقان وتباسئنئث ئرگةسئنة ءبئز سذعئپ، بةكةمدئگئنة سئزات تذسئرگئسئ كةلةتئندةر كوپ. جانذياسئنئث جئلؤئنان جةرئنئپ سئرتتان قئزئق ئزدةپ، سةندةلئپ جذرگةن سةرئسئماق كوپ.

كوزئن توثكةرگةندةردئث كوثئلئن قالدئرماؤعا تئرئساتئن قئرماساقال كوپ. «بلاتنوي» كيئنگةن، قالتاسئ قارجئعا تولئ قارئنبايلاردئ قارماعئما قالاي ئلئندئرةم دةپ وزةؤرةگةن جةزوكشة كوپ. سوثعئ ناتيجةسئ: ويرانئ شئققان وتباسئ، شايقالعان شاثئراق، جئلاعان جةتئم بالا، كوزئ جاستان قذرعاماعان جةسئر. بذگئنگئ قوعامنئث كوپ بولئگئن دة سولار قذراپ وتئر. وتة قورقئنئشتئ. وسئلاي كةتة بةرةر بولسا قازاق وتباسئلارئنئث بولاشاعئ قذردئمعا قذلاتار قذزدئث باسئندا تذرعانداي اسةر قالدئرادئ...

ءدال وسئ ماسةلةگة بايلانئستئ بذگئندة كورئپكةل، باقسئ قذشناشتاردئث داؤرةنئ ءجذرئپ تذر. «جذگئرتپة جولدان»، جارناما گازةتتةرئنةن  «سذيئكتئثئزدئ قايتارامئن»، «دؤادان ارئلتامئن» دةگةن ئسپةتتئ جار سالعان جارناما كوپ.

ومئرلئك جارتئسئن تةرئس جولدان قالاي قايتارامئن دةپ باسئ قاتقان ايةلدةردئث دةنئ سولاردئث قذربانئ. ءتئپتئ قئزئقتئرؤ ءذشئن «100 پايئز كةپئلدئك بةرةمئن»، (الدئنان شئعئپ كةلگةندةي)، «كونة گرةك شامدارئمةن سيقئرلايمئن»،(ول قانداي شام ةكةنئمةن ةشكئمنئث شارؤاسئ جوق، بالكئم بازارداعئ قئتاي شامدارئ شئعار؟)،  «اق ماگيا، قارا ماگيامةن اينالئسامئن» (قانشالئقتئ كذنا بولسا دا) دةپ قورئقپاي جازاتئندار دا، سونئ ويلانباي جاريالايتئن گازةتتةر دة بار.

ءبئر-ةكةؤئمةن تئلدةسئپ تة كوردئك. ءوزئن ماشا دةپ تانئستئرعان ماگياشئ: «الدئما كةلةتئندةردئث دةنئ وسئ وتباسئ ماسةلةسئمةن شارق  ذرئپ جذرگةندةر. بذرئن جذرت جذمئسئن جذرگئزؤگة، جولئن اشتئرؤعا كوپ كةلةتئن، ال بذگئندة راسئندا وتباسئنان جةرئنگةن وتاعاسئلارئ جونگة سالامئن دةپ شئرئلداعان ايةلدةر باسئم...

مةنئث جذمئسئم 80-100 مئث تةثگة تذرادئ، «وقيتئنئم» بار، «ذشكئرةتئنئم» بار. باسئ اينالئپ باسقاعا اثسارئ اؤئپ جذرگةندةر 1 اپتانئث ئشئندة ةسئن جيئپ جونگة كةلة باستايدئ. وسئلايشا وتباسئنا ورالادئ. كومةك سذراپ كةلةتئندةردئث اراسئندا بئرةؤدئث كذيةؤئن تارتئپ العئسئ كةلةتئن وپةريستةر دة بار. ولاردئ بئردةن بئلةمئن. «ذيلةنؤ تويئثداعئ، نة بولماسا شاقئرؤ بيلةتئنة تذسكةن سؤرةتئثدئ الئپ كةل» دةيمئن. بئردةن قاشقاقتاي باستايدئ. مةنئث دة كذناعا باتقئم كةلمةيدئ. وندايلاردئ قؤئپ جئبةرةمئن» دةيدئ.

سوتكا (تةلةفون) دةگةن سور بولدئ

بازبئرةؤلةردئث وتباسئنئث ورتاسئنا تذسؤئنة سةپ بولعان وسئ اتئث قذرعئر سوتكا. جئگئتشئلئك جاساپ جذرگةندةر «قاليما اجة، قاتيپاش اپا» دةپ جازئپ قويسا دا، جذرةگئ سةزگئش جذبايلار جذرئسكةر كذيةؤلةرئنئث ناقسذيةرئن تاپ باسارئن قايتةرسئز. سورئ قايناعان سوتكا دةگةن بالة اجئراسؤشئلاردئث سانئنئث كوبةيؤئنة قوماقتئ ذلةس قوسؤدا.

الاقانداي پلاسماس تةتئكتئث قازاقتئث تذبئنة جةتةتئن ءتذرئ بار. ةرئ قورئلداپ ذيئقتاپ جاتقاندا تذنگئ ساعات 3 تة كةلگةن كةلتة حاتتئ وقئپ قويادئ. تةلةفون قوثئراؤلارئن اثدئپ جذرةدئ. تذرسئنبةك ايتپاقشئ ذيگة كةلگةن سوث قئزعئشتاي قورعاپ، تئعئپ جذرةتئن سوتكانئث سالعان ويرانئ مذنئمةن بئتپةك ةمةستةي. اقئرئ سوتكانئث سوثئنا ءتذسئپ ءجذرئپ كذيةؤئن «ذستاپ» العاندار كوپ. اقئرئندا مذنئث سوثئ اجئراسؤعا اكةپ سوقتئرؤدا.

ءاؤ باستا ءبئر-ءبئرئن كورمةسة تذرا الماستاي، ءسذيئپ، كذيئپ ذيلةنگةندةردئث اقئرئندا مئنةزدةرئ ذيلةسپةي ئرگةسئن سوگؤگة سةبةپ بولئپ جاتقان تةك سوتكا عانا ةمةس. ونئث باتپانداي سةبةپ سالدارلارئ جةتةرلئك. بارا-بارا كذيةؤئ بار ايةلدةر ةكسكليؤزيأكة اينالاتئن ءتذرئ بار.

ويتكةنئ بذگئندة كئم كوپ، اجئراسقان كةلئنشةك كوپ. ءبئر عانا ذجئمدئ الئپ قاراثئز. كوبئسئنئث كذيةؤئ جوق. ءبئرئ اجئراسقان، ءبئرئن تاستاپ كةتكةن، ءبئرئ قايتئپ كةلگةن. شالا تاعدئرلئ جانداردئث بارئنة بئردةي توپئراق شاشا المايسئث. تةك شالكةم شالئس مئنةزئمةن «ءبئر كذيةؤدئث ازارئنا توتةپ بةرة الماعان» (اؤئلداعئ اپامنئث ءسوزئ) قايتئپ كةلگةن قئز كوپ.

ءبئرئ تؤرا جولدان تايماي ادالداپ نان تاؤئپ، ادالئنان كذن كةشةدئ. ال ةندئ ءبئرئ اقشاسئ بار تاؤئرلةؤ ةركةك كورسة سوناداي جابئسئپ جولدان تايدئرماي اينئمايدئ. ءتئپتئ بالا شاعاسئنئث كوز جاسئنا دا قاراماي. مذندايلار كوپ.

ءتئپتئ جةلئككةن جئگئت بئتكةن بذگئندة جاسئرئن بولسا دا ةكئنشئ ايةلئم بار دةپ ماقتاناتئن كذيگة جةتتئ. وندايلارئ ارينة بايبئشة رذقسات بةرمةسة دذرئس بولئپ سانالمايدئ. اقشاسئن تولةسة ءبئرئنشئ ايةلئنئث رذقساتئ بولسا دا، بولماسا دا نةكةسئن قيئپ بةرةتئندةر دة بار بذگئندة. مذنئث قانشالئقتئ كذنا ةكةنئن سول پاقئرلار بئلسة دة بئلمةگةنسئپ، جالعاندئ جالپاعئنان باسئپ ءجذر.

گذلباقئت ةركةشوأا، پسيحولوگ:

- ةر-ازاماتتاردئث سولاقاي جذرئسئنة تذسئنئستئكپةن قارايتئندار دا بارشئلئق. كةشئرئممةن قاراپ، بالا شاعاسئ ءذشئن ءذيئنئث بةرةكةسئن قاشئرماي وتئرعانداردئ دا تذسئنؤگة بولادئ. كوبئنة وتاعاسئنئث وزگةلةرگة كوز سذزؤئنة ايةلدةرئنئث دة قوسار ذلةسئ بار. ذرئس كةرئس، ايقاي شؤ، جةتئسپةؤشئلئك، وتباسئندا جئلئلئقتئث جوقتئعئ ةركةكتئ ذيدةن بةزدئرةتئنئ انئق.

ال ةركةكتئ جولدان تايدئراتئن جولبيكةلةردئث دة ذلةسئ از دةپ ايتا المايمئز. ةركةكتئث كوزئن اربايتئن كيئم كيئپ، قئلئعئمةن ئثعاي تانئتئپ، ءتئپتئ كوپشئلئك جيئلعان ورتادا قئسئلئپ قئمتئرئلماستان اق «كوزئن سذزةتئندةردئث» كوپتئگئ دة شئعار كوپ ةركةكتئ جولدان تايدئرئپ جذرگةن. وتباسئدان باق ذشقانئ ءبئر ادامعا عانا بايلانئستئ ةمةس ارينة، سةنئمدةرئ مةن سةزئمدةرئن ءوشئرئپ  الماي ذنةمئ مازداپ جانؤئ ءذشئن ةكئ جاقتان دا تامئزئق كةرةك... ءبئر كذيةؤدئث كذيئگئنةن دةپرةسسياعا تذسكةن ايةلدةرگة كومةك قولئن سوزامئز. تئعئرئقتان شئعؤدئث جولئن كورسةتةمئز. مذنداي وقيعالاردئث سوثعئ الةتتة تئم كوبةيئپ بارا جاتقاندئعئ الاثداتادئ.

اأتور: گذلجان كوشةروأا

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى