استانادا «اتا قازاق» دةپ جئرلاعان اقئن

استانا. قازاقپارات - بذگئنگئنئث ولةث سذيةر قاؤئمئنا اقئن باؤئرجان قاراعئز ذلئن تانئستئرؤدئث قاجةتئ جوق. تانئمال.

استانادا «اتا قازاق» دةپ جئرلاعان اقئن

اسئرةسة، جاستار جاعئ باؤكةثنئث ولةثئن جاتا-جاستانا وقئپ جاتادئ. وعان داؤ جوق.

ولاي بولسا، اقئندئق الئپپةسئن ةرتة تانئعان، زامانئمئزدئث جاقسئ اقئندارئنئث ساناتئنداعئ باؤئرجان قاراعئز ذلئنئث ءبئر ولةثئ حاقئندا ءسوز قوزعاماقپئز.

قايبئر جئلعئ باس قالادا وتكةن دذنيةءجذزئ قازاقتارئ قذرئلتايئندا ساثقئلداپ داؤسئ شئققان، اسقاقتئقپةن وقئلعان ولةث ةدئ - «اتا قازاق».

ءدذيئم جذرتتئث، كوك جاشئككة تةلمئرگةن شةتتةگئ ميلليون قازاقتئث كوز الدئندا، توردةگئ ةلباسئنئث ءدال قاسئندا وقئلدئ. ءار قيلئ جيئنداردا جذرت زاپئ بولعان قذرعاق سوزدةن گورئ جئردئث اسپانداؤئ - ءبئر عاجايئپ ءئس. ءبئز وعان بةك قؤانامئز، ءبئراق ماسةلة ولةث قانداي دةگةندة ويلانئپ-اق قالامئز. ءيا، ولةث قانداي ةدئ؟ 

ءدال بذگئن، كوز جاسئم

شاشؤداي شاشئلعان،

رؤحئمنان جذماقتئث ةسئگئ اشئلعان.

قؤانئش كذلكئسئ ةستئلسئن داؤسئمنان -

كةؤدةمدة كذمبئرلةپ دذعالئ وكتةم ءذن،

مةن - ةركئن ءسوزئمئن تاؤةلسئز كوكتةمنئث! -

دةگةن اقئننئث العاشقئ شؤماعئنداعئ «رؤحئمنان جذماقتئث ةسئگئ اشئلؤئ» تؤرالئ تئركةستةر ميئما سئثة المادئ. ءدئني تانئم-تذسئنئكتة جذماقتئث بار ةكةنئ راس بولسا، ونئث ةسئگئ اشئلئپ-جابئلاتئنئ راس بولسا، ياعني اقيقاتتئ دذنية بولاتئن بولسا، وندا ونئ ابستراكسيالئ رؤحقا اپارئپ تةليمئز؟

ذشقان جان، شئققان رؤح وتسة جذماق ةسئگئنةن وتةتئنئن ءدئندارلار جةتكئزة جاتار، ةكةؤئ مذلدة ذيلةسپةيتئنئن، ذندةسپةيتئنئن سةزئنئپ وتئرمئز. وسئنداعئ «رؤح قايدا، ةسئك قايدا؟» دةپ بئرئنة-ءبئرئ قابئسپايتئن ذعئمداردئ قيئستئرؤ وثايلئققا سوقتئرماس.

ويدان جاثا تئركةستةر قذراؤ - قاراعئز ذلئنا ءتان قذبئلئس. ءدال سونداي «جاثاشئلدئققا» كوپ بارادئ. كوبئنة كوپ ءساتتئ شئعئپ جاتادئ. العاشقئ ساتتة  قابئلدانؤئ وثاي، تذسئنؤگة جةثئل سياقتئ كورئنگةنئمةن، ذعؤعا اؤئر سوزدةرئ جةتكئلئكتئ. ماسةلةن، قؤانئش كذلكئسئ. كذلكئنئ كذلكئ، قؤانئشتئ قؤانئش رةتئندة ءتذسئنئپ جذرگةن باسئمئز ةكةؤئن قوساقتاپ قويئپ «كذلكئنئث كذلكئسئ»، «قؤانئشتئث قؤانئشئ» دةگةندةي جارئمجان تئركةس تؤعئزعانئنان تذك تذسئنة المادئق. اباي بابام ايتاتئن «ئزالئ كذلكئنئث» ءجونئ باسقا. ءتايئرئ، قؤانئش دةگةننئث ءوزئ كذلكئ ةمةس پة؟! ةندةشة ونئث ذستئنة سوعان ماندةس ءسوزدئ باتتاستئرا قولدانؤدان ذتارئمئز شامالئ.

كةلةسئ تارماقتئ تذتاس كةلتئرةيئك: «كةؤدةمدة كذمبئرلةپ دذعالئ وكتةم ءذن». دذعالئ ءذننئث كذمبئرلةگةنئ جاقسئ، ذيلةسئمدئ، قذلاققا جاعئمدئ ةستئلةدئ، كذمبئرلةگةنئمةن قويماي وكتةم ءذن قاتسا قالاي بولادئ؟ ءبئر-بئرئنة قارسئ، انتيتةزا ماندةگئ سوزدةر قالايشا ءبئر جولعا سئيماق؟ باس ارئپتةرمةن بةرئلگةن وكتةم ءذننئث كذمبئرلةگةنئن اأتور ةستئمةسة، ءبئز قايدان ةستيئك...

تاؤةلسئز كوكتةمدة تؤعان ول تذمادان -

تاؤةلسئز ةلئمنئث پاتشاسئ - ذلئ ادام،

اؤةلئ حالقئنئث ساؤلئعئن سذراعان،

سوزئندة قايئرئم ؤئلدةپ،

كوزئندة مةيئرئم گذلدةگةن،

شاشئلعان قازاقتئث باستارئن قذراعان...

اأتور «تاؤةلسئز» ءسوزئن قولدانؤ ارقئلئ ءار تارماقتئ العاشقئ ءسوزئن قايتالاؤ، ياعني انافورا ادئسئنة جذگئنگةن. ءبئر عانا «تاؤةلسئز» ءسوزئنئث ولةثنئث ءون بويئندا التئ رةت كةزدةسؤئ، ياعني جاپ-جاقسئ ءسوزئمئزدئ انا سوزگة ءبئر تئركةپ، مئنا سوزگة ءبئر تئركةپ كوركةمدئكتئ كذشةيتةم دةؤ اسئلئق. ايتالئق، «تاؤةلسئز كوكتةمنئث» تاؤةلدئسئ بار ما؟ ون سةگئز مئث عالامدئ جاراتقان اللانئث كوكتةمئن تاؤةلسئزدةندئرؤ قانشالئقتئ ادئلةتتئ؟ «تاؤةلسئز ةل» تذسئنئكتئ، ال «تاؤةلسئز كذلؤ»، «تاؤةلسئز قؤانئشتار» ءتاپ-تاؤئر ذلگئ دةپ ايتا المايمئز.

تاؤةلسئز، تاؤةلسئزدئك ءسوزئن شامادان تئس قولدانؤئمئز سةبةپتئ، «ازاتتئق» دةگةن جاپ-جاقسئ سوزئمئزدةن ايئرئلئپ بارامئز. قايدا بارساث دا - تاؤةلسئزدئك. وث جاعئث دا، سول جاعئث دا تئرةسكةن، سئرةسكةن تاؤةلسئزدئك. التئ الاشقا ايبار بولعان «ازاتتئقتئث»، ياعني قاتارداعئ جاي ةمةس، قاسيةتتئ ءسوزدئث نة جازئعئ بار؟

اقئننئث وسئ ولةثدةگئ بار كوركةمدئك الةمئن جوققا دا شئعارؤعا بولماس.  ول پرةزيدةنتئمئزدئ ماداقتاؤ ئسئندة بئلايشا توگئلةدئ:

ءتاثئرئنئث نذرئ بار،

قازاقتئث باعئ بار،

اتئثنان اينالدئم، نذرسذلتان - نذر-اعام!.. 


ةلباسئ، ءوزئثسئث - قازاقتئث تئلةگئ!

قازاقتئث رؤحئ - قازاقتئث دالاسئ،

اللانئث مةيئرئ جاؤئپ تذر، قاراشئ!

اقئلدئث نذرئمةن جؤئنعان ساناسئ،

قازاقتئث اعاسئ - قازاقتئث داناسئ!

ةل باسقارعان ةردئ اسپانعا كوتةرة ماقتاؤ بار، وعان ارنالار ءسوزدئث ةث اسئلئن، ءئنجؤ-جاؤهارئن اياماي توگؤگة بار. ةركةلةيدئ، ةمئرةنةدئ، ماقتانادئ. «ءتاثئرئنئث نذرئ»، «اللانئث مةيئرئ»، «قازاقتئث باعئ»، «قازاقتئث رؤحئ»، «قازاقتئث تئلةگئ»، «اقئلدئث نذرئمةن جؤئنعان ساناسئ»، «قازاقتئث اعاسئ، داناسئ» سةكئلدئ اتان تذيةگة جذك بولارلئق ءئرئ سوزدةردئ ءذيئپ توگةدئ.

«جاثا تاقئرئپتئ جاثاشا جئرلاؤعا كةلگةندة باؤئرجاننئث جاثا سوزدةرئ دة كوپ: «جذرةگئمةن جئميئپ، ءبئزدئث جاققا ساپار شةكتئ جاس ءذمئت»، «قانئمئزدا قؤانئش كذلدئ ءموپ-ءمولدئر»، «قارا ءتاننئث قاؤئزئندا بيلةگةن»، «جاسئل جاننئث اپپاق-اپپاق ارمانئن»، «ءشوپ باتاسئن وقئعان كوكتةم سايئن تالئعئپ» دةگةن تةكتةس ادةمئ تئركةستةر ونئث اقئندئق جولعا، ءسوز ونةرئنة بةت بذرعانئن انئق اثعارتادئ»، - دةپ جازئپتئ سئنشئ ءجادي شاكةن ذلئ. سئن سويئلئن كوتةرئپ سوعا كةلئپتئ دةگةن كذماندئ ويدان اؤلاق بولسئن، شئن ماقتاؤعا تذرارلئق، جاپ-جاقسئ قايئرئم-يئرئمدةردئ ءبئز دة ءسوز ةتة الامئز. وسئنداي اأتورلئق جاقسئ تئركةستةردئث قاتارئنا باؤئرجان اقئننئث ولةثدةگئ «توگئلسئن تئلئثنةن اپپاق گذل بذرقئراپ، كوثئلئث كئسئنةپ، جئلقئداي شذرقئراپ»، ةؤرازيا جذرةگئ - بئرلئكتئث بةسئگئ! پاراسات قولئمةن تةربةلگةن ةسئمئ» دةگةن ءسوز ورامدارئن كةلتئرةر ةدئك. 

كئرپئكتئث ذشئندا قؤانئش مولدئرةپ،

كوزئمنئث ئشئندة كوك تؤئم جةلبئرةپ،

ءسوزئمنئث ئشئندة سةزئمئم ةلجئرةپ،

قؤانسئن جان بذگئن، شاتتانسئن جان بذگئن!

«كوزئمنئث ئشئندة كوك تؤئم جةلبئرةپ». ادةمئ-اق ايتئلعان. وسئ جايئندا «قذلدئق كةزةثدة قئزئل تؤدئ جةتپئس جئل جئرلاپ، ونئث «بالعاسئن» باتاعا، «وراعئن» «وتتئ جئرعا» اينالدئرعان قازاق اقئندارئنان كوك تؤدئ جئرلاعان بئردة-ءبئر ولةث تابا الماي شارشايتئن كةزدةرئمئزدة جوق ةمةس. ال باؤئرجان ءئنئمئز وزگةشة - «كوزئمنئث ئشئندة كوك تؤئم جةلبئرةپ» دةيدئ. نةگة قؤانبايمئز؟» - دةگةن ج. شاكةن ذلئنئث بةرگةن باعاسئ بار.

 ءجون سوزدةن اسئرئپ ةشتةثة دةمةيمئز. ةگةر الگئ ءسوز جاقسئ بولماسا، كوثئلدةن شئقپاسا، قازاقستان كئتاپحانالارئنئث سورةسئنةن ورئن الا ما؟ بذگئندة مةكتةپ وقؤلئقتارئ مةن ةلةكتروندئ ماتةريالداردا اقئننئث وسئ ءسوزئن كوپ قولداناتئنئن بايقاپ ءجذرمئز. بذل دةگةنئثئز - اقئن ءسوزئنئث الاش اسپانئن ةركئن كةزگةنئ ةمةي نةمةنة؟!

دةي تذرعانمةن، اأتور وسئ ءسوزئن ةش وزگةرتؤسئز ءوزئنئث باسقا ولةثئنةن الئپ قوسا سالعانئن بئلسةثئز، كوثئلگة كئربئث ذيالايدئ ةكةن. ولةث ءسوزئ اشةكةيلئ ايگئلئ ماعجانعا ارنالعان «اقئن رؤحئمةن سةرتتةسؤ» ولةثئندة:

سودان سوث...

كئرپئكتئث ذشئندا قؤانئش مولدئرةپ،

كوزئمنئث ئشئندة كوك تؤئم جةلبئرةپ،

ارقانئث توسئنة ايبارلئ استانا ورناتئپ،

الاشتئث مةرةيئن تاسئتتئم!

دةپ جئرلايدئ. وسئ ءبئر ةكئ تارماقتئث ةكئ ولةثدة ةشبئر وزگةرئسسئز ءجذرؤئن بذرئنعئ-سوثدئ جئرلاردا ءوز باسئم بايقاماپپئن. ءذتئرلئ سوزدئث جةردة جاتپاعانئ جاقسئ-اق، ءبئراق تئقپالاپ قادئرئن كةتئرؤدةن دة ساق بولعان ابزال.

ءسئزدئ تةك مويئنداپ، تانئعان بار حالئق،

اتاتذرئك تذلعاسئن بويئثنان اثدادئق!

اتاقازاق اتئنا لايئق مارتةبةث!

بار قازاق جذرةكپةن وسئنئ تاثدادئق!

پرةزيدةنت ن. نازاربايةأتئ تذرئكتئث مذستافا كةمالئنا تةثةپ ايتاتئندار  جةتةرلئك. ساياسي ساحنادا، شئن ساحنادا دا. وسئدان بئرةر جئل بذرئن تذرئكمةندةر باسشئسئنا «تذرئكمةنباشئ» دةگةن ات بةرگةندة، ادةبيةتكة ءبئر كئسئدةي قاتئسئ بار مارقذم سةيئلبةك قئشقاش ذلئ «ةندئ بئزدئكئلةر دة «قازاقباسئ» دةپ جذرمةسة بولعانئ» دةپ قاؤئپ ويلاپ ةدئ. نةگة ةكةنئن بئلمةيمئن، مةنئث ةسئمة سول ءسوز تذسكةنئ.

Р.S

باؤئرجاننئث «قذرئلئسشئ قورعانبايدئث كذبئرئ» اتتئ ةث العاشقئ بالاث جئرئنان وسئ «اتاقازاعئنا» دةيئنگئ جول - ونئث شئعارماشئلئق-تذلعالئق قالئپتاسؤئنئث كورئنئسئ. ءبئر قئزئعئ، اأتور وسئ ولةثئن باسقا دا ءتاپ-ءتاؤئر ولةثدةرئنئث قاتارئنا قوسپاپتئ. «ءماسساعان» اقئن-جازؤشئلار پورتالئنان دا تابا المادئق.

زاثعار كارئمحان
aynaline.kz

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى