سؤرةتتة «قاراجورعا» بيئمةن قاتار «ةلئك» ءبيئن بيلةگةن كئم؟

استانا. قازاقپارات - جئلبةك سةنبةك ذلئ، م.اؤةزوأ اتئنداعئ ادةبيةت جانة ونةر ينستيتؤتئنئث عئلئمي قئزمةتكةرئ

سؤرةتتة «قاراجورعا» بيئمةن قاتار «ةلئك» ءبيئن بيلةگةن كئم؟

- جاقئندا الةؤمةتتئك جةلئلةر ارقئلئ «ةلئك» ءبيئ تابئلعاندئعئ تؤرالئ مالئمةت جاريالادئثئز. بذل دةرةكتئ قايدان تاپتئثئز؟

- سوثعئ كةزدة تويلاردا «قارا جورعا» ءبيئ مئندةتتئ تذردة قويئلادئ. وعان حالئق جاپپاي ورتاعا شئعئپ بيلةيدئ. بئرةؤلةر «بذل قئتاي قازاقتارئنئث ءبيئ» دةگةن اثگئمةنئ شئعارئپ ءجذر.

قازاق قاي جةردة بولسا دا قازاق. سوندئقتان بذل ءبي - قازاقتئث ءتول ونةرئ، ونئ سئرتقا تةبؤگة بولمايدئ. حالئق ءبيشئسئ ئسقاق بئجئبايةأ 1936 - جئلئ ماسكةؤ قالاسئندا وتكةن ك س ر و حالئقتارئ بيلةرئنئث بذكئل وداقتئق فةستيأالدةرئنة قاتئسئپ، «قارا جورعا» ءبيئن دومبئرانئث سذيةمةلدةؤئمةن بيلةگةن.

قازاقتئث حالئق ءبيئن تذثعئش كاسئبي ساحناعا شئعارعان تالانتتاردئث قاتارئندا شارا جيةنقذلوأا مةن اؤباكئر ئسمايلوأ تا بار. اعئلشئن ديپلوماتئ ءارئ جؤرناليسئ گودفرةي لياستئث «تارئداي شاشئلعان قازاقتار» (Kazakh Exodus) دةگةن اتپةن 1956 - جئلئ لوندوندا باسئلعان كئتابئن اعئلشئن تئلئنةن اؤدارئپ جاتئرمئن.

بذل كئتاپتئ ازاتتئق ءذشئن كذرةسئپ، وپات بولعان وسپان باتئر تؤرالئ جان-جاقتئ مالئمةت بةرئلگةن العاشقئ قذندئ ةثبةك دةپ باعالاؤعا بولادئ.

وندا سونئمةن قاتار شينجاثنان بوسئپ، سوناؤ تذركياعا دةيئن جةتكةن كوشتئث جةتةكشئلةرئ قاليبةك حاكئم، حامزا ءشومئشباي ذلئ، سذلتانشارئپ ءتايجئ، قذسايئن ءتايجئ، قاراموللا تؤرالئ كوپتةگةن مالئمةتتةر كةلتئرئلةدئ. قازاقتئث سالت-ءداستذرئ، ادةت-عذرپئنا قاتئستئ دذنيةلةر دة جةتةرلئك. «قارا جورعا» ءبيئنئث سؤرةتئ دة تؤرا وسئ كئتاپتا بار. سؤرةتتة «قاراجورعا» ءبيئن بيلةگةن ادام «ةلئك» ءبيئن دة بيلةپ جاتئر.

ءبيشئنئث اتئ-ءجونئ جازئلماعان، ال دومبئرامةن سذيةمةلدةپ وتئرعان قاراموللا سةيئتحان ذلئ دةگةن كئسئ. تذركيالئق بةلگئلئ شوقايتانؤشئ-عالئم، قانداسئمئز ءابدئؤاقاپ قارانئث ايتؤئنشا، اتالعان ةثبةكتة كئتاپ اأتورئ گودفرةي لياسپةن كةزدةسةردةن ءسال بذرئن قاراموللا سةيئتحان ذلئ وسپان باتئر جايئندا ءبئر داستان جازئپ شئققانئن ايتادئ.

سول داستاندئ گودفرةي لياس ءذنتاسپاعا دا جازئپ العان. بذل كئتاپ جارئققا شئققاندا وسپان باتئردئث ولگةنئنة نةبارئ بةس-اق جئل بولعان. اأتور سول بةس جئلدئث ئشئندة وسپان باتئر تؤرالئ اثئز-اثگئمة شةجئرةلةردئث قازاقتار اراسئندا كةث تارالا باستاعانئن كةلتئرةدئ. كئتاپ 1956 - جئلئ لوندوننان جارئققا شئقسا، قازاق ءبيئنئث ذلگئلةرئ تذسئرئلگةن سؤرةتتةر  55-1954- جئلدارئ تذسئرئلگةن بولؤئ كةرةك.

- ءبيدئ كئمدةر ورئنداعان ةكةن؟ بالالار ما، قئز-كةلئنشةكتةر مة، الدة ةر ادامدار ما؟ بذل جذپتئق نةمةسة توپتئق ءبي دةگةن سياقتئ انئقتاماسئ بار ما؟

- اعئلشئن اأتورئ گودفرةي لياستئث «the Danceofthe Roebuck» دةگةن ءسوزئن «ةلئك ءبيئ» دةپ اؤدارئپ وتئرمئن. اعئلشئنشا «Roebuck» دةگةنئمئز «ةلئك» دةپ اؤدارئلادئ. بذل ءبي باسقاشا اتالؤئ دا مذمكئن. حالئققا تذسئنئكتئ بولؤئ ءذشئن كئتاپتاعئ وسئ ءبي جايئندا ايتئلعان تذسئن تذگةلئمةن اؤدارئپ بةرئپ وتئرمئن. وندا «...ءبي دةگةنئثئز - قازاقتار ءذشئن ةرةكشة ونةر. مذسئلماندار ايةل زاتئنئث كوپشئلئك الدئندا ونةر كورسةتكةنئن ةرسئ كورةدئ. سوندئقتان بولار، قازاقتئث ءداستذرلئ بيلةرئن كوبئنة ةركةكتةر بيلةيدئ. جالپئ، قازاقتار جانؤارلاردئث تولدةگةنئ، ولاردئث ءوسئپ-جةتئلؤئ جايئندا كوپ اثگئمة ايتادئ. سول سةبةپتةن مذنئ «ةلئك» ءبيئ دةپ اتاعان شئعار. جالعئز ءبيشئ ورتاعا شئعئپ، باسئن جةرگة قاداپ، تةك قولئمةن تةپة-تةثدئكتئ ساقتاپ، قذلاپ قالماؤ ءذشئن سذيةمةلدةپ تذرادئ. ول باسئمةن جةردة شئر اينالئپ، اياقتارئ مةن دةنةسئن بذگةدئ، مذنئث ءبارئن اؤةننئث ئرعاعئمةن جاسايدئ. ئرعاققا قاراي مويئن مةن يئقتئث بذلشئق ةتتةرئن جيئرئپ، جةردةن دةنةسئن كوتةرةدئ. تذركيانئث دةأةلي ايماعئندا ءبئر قازاق بوسقئنئ قارامولدانئث دومبئرامةن سذيةمةلدةؤئمةن «ةلئك» ءبيئن بيلةدئ. ول كةزدة ءبيشئ قارتايئپ قالعان ةكةن، ونئث مويئن بذلشئق ةتتةرئ سونداي كذشتئ، باسئمةن جةردئ تئرةپ تذرعاندا قذلاعان جوق. ول وسئعان ذقساس اياقپةن بيلةيتئن «قارا جورعا» ءبيئن دة بيلةگةندة تةپة-تةثدئكتئ ساقتاپ تذردئ» دةلئنگةن.

- تاريحشئ-ةتنوگرافتاردان سذراستئرئپ كوردئثئز بة؟ ولار نة دةيدئ؟

- ءبي جايئندا عالئم-زةرتتةؤشئلةرمةن پئكئرلةسة قويعان جوقپئن. مذنئ ءبئر بئلسة، بةلگئلئ ةتنوگراف اعامئز، مارقذم جاعدا بابالئق ذلئ ءبئلؤشئ ةدئ. كوزئ تئرئسئندة حاسةن ورالتاي اعامئزعا حابارلاسئپ، اتالمئش كئتاپتئث اؤدارئلعان-اؤدارئلماعانئن سذراعانمئن. ءابدئؤاقاپ قارا اعامئزدان دا ءبئر جولئققاندا سذراعان ةدئم، بذل كئتاپ تذرئكشةگة اؤدارئلعان، الايدا كةي تذستارئ بذرمالانعان دةگةن پئكئر ايتتئ. «قارا جورعا» ءبيئن قازاقستاندا تانئتئپ جذرگةن ارئستان شادةت ذلئ اعامئز دا مذنئ ءبئلؤئ مذمكئن.

مئنا سؤرةتتةگئ كئسئ ارئستان اعانئث اكةسئ ةمةس پة ةكةن دةگةن وي كةلةدئ. ويتكةنئ سول جئلدارئ ول كئسئنئث اكةسئ تذركياعا جةر اؤدارئلعانداردئث اراسئندا بولعان. ءبئر بئلسة، سول كئسئ ءبئلؤئ مذمكئن...

اثگئمةلةسكةن قانشايئم بايداؤلةت

«ايقئن»

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى