ءولئم جازاسئن «ءتئرئلتؤ» قاجةت پة؟

استانا. 24 - قاثتار. قازاقپارات - قازاقستاندا ءولئم جازاسئنئث ةث سوثعئ ذكئمئ وسئدان ءدال ون جئل بذرئن ورئندالعان ةكةن.

ءولئم جازاسئن «ءتئرئلتؤ» قاجةت پة؟

2003 - جئلدئث جةلتوقسانئنان بةرئ ةلئمئزدة ءولئم جازاسئن ورئنداؤعا موراتوري جاريالانئپ، ةث قاتال ذكئمنئث ءئس جذزئندة ورئندالؤئنا شةكتةؤ قويئلدئ.

ال بذعان دةيئنگئ جاعدايئمئز قالاي ةدئ؟ ماسةلةن، ساراپشئلاردئث مالئمةتئنة سذيةنسةك، 1990 - جئلدان 2003 - جئلعا دةيئن 536 قازاقستاندئق ءولئم جازاسئنا كةسئلئپتئ. ونئث ئشئندة 1996-1998 - جئلدارئ ولئمگة بايلانعاندار سانئ جئلئنا ءجذزدئث توثئرةگئندة بولعان.

كةيئننةن كونستيتؤسيالئق رةفورما ءهام زاثنامالئق ئزگئلئك شارالارئنئث جاعدايدئ ءبئرشاما تذزةتكةن سئثايئ بايقالادئ. ك س ر و قذرامئندا تذرعاندا قازاقستانداعئ ءولئم جازاسئ 59 قئلمئسقا قاتئستئ بولسا، تاؤةلسئزدئكتئث العاشقئ جئلدارئ ولاردئث سانئ 50 گة، كةيئنگئ رةفورمالاردان سوث 18 گة دةيئن قئسقاردئ.

ياعني زاثنامادا ءولئم جازاسئنا قاتئستئ ارنايئ نورما بولعانئمةن، ون جئل بويئ ءولئم جازاسئن ورئنداؤ تاجئريبةدة ئسكة اسپادئ.

بذدان بولةك، مةملةكةت باسشئسئ مذنداي جازا ءتذرئن قولدانؤدئ ساتئلاپ شةكتةي وتئرئپ، كةيئننةن مذلدةم تئيئم سالؤعا دةيئنگئ باعئتتئ دا ايقئنداعان بولاتئن. جاثا جئل باسئندا ءبئزدئث قوعام ءولئم جازاسئ تؤرالئ تاقئرئپقا قايتا بةت بذردئ. «ءولئم جازاسئن ءتئرئلتؤ كةرةك» دةگةن پئكئرلةر بذل جولئ پارلامةنت قابئرعاسئندا ايتئلئپ قالدئ.

قامال بذرحانوأ، ءماجئلئس دةپؤتاتئ:

- ءولئم جازاسئ كةرةك. ءولئم جازاسئنان باس تارتقان مةملةكةتتةردئث تاجئريبةسئن زةرتتةگةن عالئمدار ءولئم جازاسئن قولدانؤ، نة قولدانباؤدئث قئلمئستئث ازايؤئنا ةشقانداي قاتئسئ جوقتئعئن دالةلدةگةن. ويتكةنئ، ول قئلمئسكةر ادامدئ ءولتئرئپ جاتقاندا ةرتةثگئ كذنئ ذستالاتئنئن ويلامايدئ، سةبةبئ، ول ماس كذيئندة، ناشاقورلئق زاتتاردئ پايدالانعان نة بولماسا قاتتئ اشؤدئث ذستئندة اؤئر قئلمئسقا بارادئ.

ونئث ذستئنة، كةيبئر جان تذرشئگةرلئك قئلمئس جاساعانداردئث ئشئندة ءولئم جازاسئنان دا قورئقپاي، ءارتذرلئ ماقساتپةن ءوز ومئرلةرئن قذرباندئققا شالئپ جاتقاندارئ دا جةتةرلئك. ةكئ-ءذش ادامدئ ولتئرگةن قئلمئسكةردئث جةر باسئپ ءجذرؤئ - قوعام ءذشئن قاؤئپتئ.

ال «ادامعا ءومئردئ اللا بةردئ، ةندةشة ءوزئ الؤ كةرةك» دةگةنگة ءبئر عانا ايتارئم بار. اللا ادامدارعا تاثداؤ ةركئن بةردئ عوي. جاقئندا ةلگة شئققان كةزدة جازاسئن وتةپ جاتقان ازاماتتارمةن كةزدةستئم. سوتتالعانداردئث اراسئندا 66 جاستاعئ ازاماتپةن تئلدةستئم. ول ءومئرئنئث 38 جئلئن تذرمةدة وتكئزگةن. ومئرئندة 9 رةت سوتتالئپ، تذرمةگة تذسكةن. ءبئز قولئن قانعا مالعان، قاساقانا كئسئ ولتئرگةن جانة سونئ ءبئر ةمةس، بئرنةشة رةت قايتالاعان ادامدارعا نةگة كةشئرئم جاساؤئمئز قاجةت؟!

مةن - عالئممئن. عئلئمدا «ادام العاش رةت بئلمةستئكپةن قاتةلةسةدئ، ةكئنشئ رةت سول قاتةلئكتئ بئلة تذرا قايتالايدئ. ال ءذشئنشئ رةت ادةيئ جول بةرةدئ» دةگةن تذجئرئم بار. جوعارئدا ايتئپ وتكةندةي، العاشقئ قاتةلئككة كةشئرئممةن قاراؤعا بولادئ. ءتورتئنشئ نةمةسة ونئنشئ رةت قولئن قانعا مالعاندارعا ءبئز نة ءذشئن كةشئرئممةن قاراؤئمئز كةرةك؟!

ءازئمباي عالي، ساياساتتانؤشئ:

ادامنئث ءومئرئ مةن ءولئمئن تةك اللا تاعالا عانا شةشةدئ. دةموكراتيالئق-ليبةرالدئق قوعامداردا ءولئم جازاسئ جويئلعان نةمةسة ذزاق مةرزئمگة سوتتالؤمةن الماستئرئلعان. عذمئر بويئ سوتتالؤعا ذكئم العاندار، مةملةكةتكة سالماق تذسئرةدئ. شئعئندئ بولسا دا بئزگة بذل جازانئ «ءتئرئلتؤدئث» قاجةتئ جوق.

سةبةبئ ءبئز كةدةي مةملةكةت ةمةسپئز. سوندئقتان ذزاق مةرزئمگة سوتتالؤ پسيحولوگيالئق-ءمورالدئق جاعئنان ءتيئمدئ دةپ ويلايمئن. ماسةلة قئمباتتئعئندا ةمةس، ادام عذمئرئن ادامنئث تارتئپ الماؤئنا جول بةرمةؤدة. ارينة، ءولئم جازاسئن قايتادان قالپئنا كةلتئرؤگة بولاتئن ةدئ. ءبئراق دذنيةجذزئلئك قاؤئمداستئق مذنداي شارانئ قولدامايدئ.

جوعارئدا كةلتئرئلگةن ستاتيستيكالئق دةرةكتةر ا ق ش-تئث ءبئرقاتار شتاتتارئندا بذل جازانئث ءالئ دة ساقتاؤلئ ةكةنئنةن حاباردار ةتتئ. قالاي بولعاندا دا، اللا پةندةسئنة بةرگةن ءومئرئن ءوزئ الادئ. ادام بالاسئ (تةرگةؤشئنئ ايتامئن) ءوز قئزمةتئندة قاتةلئك جاساؤئ مذمكئن. جالعان جالامةن ايئپتالئپ، شالا تةرگةؤدةن وتكةن ادام ءولئم جازاسئنا كةسئلئپ كةتؤئ دة ئقتيمال. سوندئقتان دا ءولئم جازاسئ جذزةگة اساتئن بولسا، وندا كةيبئرئنئث ناقاقتان-ناقاق، ادئلةتسئز جولمةن ومئرمةن قوش ايتئسپاسئنا كئم كةپئل؟!

ءبئر جاعئنان، مةملةكةتتئك قاؤئپسئزدئككة نذقسان كةلتئرةتئن اؤئر قئلمئستاردئث قاتارئنداعئ تةررورلئق ارةكةتتةردئ، قاراپ وتئرساق، ونئ و باستا باستارئن ولئمگة تئككةن ادامدار جاسايدئ. سوندئقتان ءبئز ولاردئ ءولئم جازاسئمةن قورقئتا المايتئن دا بولارمئز؟

دايئنداعان گذلبارشئن ايتجانباي، «ايقئن»

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى