شةتةلدةگئ قازاق مةكتةبئ جوباسئن اشؤ كةرةك
استانا. 24 - قاثتار. قازاقپارات - رةسةي تاؤةلسئزدئكتةن بةرگئ جئلدارئ ةلئنةن تئسقارئ تذراتئن قانداستارئنئث نازارئن ءبئر ءسات تة ةستةن شئعارعان جوق.
ايتةؤئر قانداستارئن كوزئنئث قاراشئعئنداي قورعاپ كةلدئ.
اپتا باسئندا ر ف سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئ سةرگةي لاأروأ تاعئ دا ةرلةدئ:
الئس-جاقئن ةلدةردة، سونئث ئشئندة ت م د-نئث جةكةلةگةن ةلدةرئندة ورئستاردئث سانئ ميلليوننان اسئپ كةتتئ دةگةن دةرةكتئ العا تارتقان مينيستر قانداستارئ كوبئرةك شوعئرلانعان وثئرلةردةگئ ورئس مةكتةپتةرئنئث جاعدايئ رةسةيدئث باقئلاؤئندا عانا ةمةس، قامقورلئعئندا بولاتئنئن، قاجةت بولسا، ورئس مةكتةپتةرئ ر ف-نئث ءبئلئم ستاندارتتارئمةن جذرگئزؤدئ زاثداستئراتئن قذجاتتئث قارالئپ جاتقانئن ايتتئ.
رةسةي شةتةلدةردةگئ ورئس مةكتةپتةرئنئث مةنشئك يةسئ تؤرالئ تاقئرئپقا ذلكةن دايئندئقپةن كةلدئ. ورئستار قولعا العالئ وتئرعان جوبانئث ءالقيسساسئ وسئدان ون بةس جئل بذرئن ءبئزدئث بايقوثئردان باستالدئ. قازئر بايقوثئردئث بالالارئ كورشئ ةلدئث انذرانئمةن ويانادئ.
ونداعئ مةكتةپتةردئث كورشئ ةلدئث زاثئمةن كوش تذزةپ كةلة جاتقانئنا سةلت ةتپةيتئن بولدئق. اپتا باسئنان بةرئ ةل ئشئندة «رةسةيمةن شةكارالاس وبلئستاردا ورئس تئلئندة ءبئلئم بةرةتئن مةكتةپتةر رةسةي زاثئمةن وقئتئلادئ ةكةن» دةگةن سوزدةر ايتئلا باستادئ.
ءتئپتئ وتكةن جئلدئث جةلتوقسان ايئندا ر ف پرةزيدةنتئ أ.پؤتين رةسةي ادةبيةتئنة ارنالعان جيئندا رةسةيدة عانا ةمةس، ت م د ةلدةرئنئث مةكتةپ باعدارلامالارئندا ورئس ءتئلئ مةن ادةبيةتئ پاندةرئنئث ساعاتتارئ ازايئپ بارا جاتقانئن ايتقان.
رةسةي پرةزيدةنتئنئث «ازايئپ بارا جاتئر» دةگةن ةسكةرتپةسئ ارادا اي وتپةي جاتئپ ذلكةن جوباعا اينالئپ شئعا كةلگةنئنة بذگئن كؤا بولئپ وتئرمئز. رةسةيدئث سئرتقئ ساياسات أةدومستأوسئنئث باسشئسئ «شةتةلدةرگة ورئس مةكتةبئ» دةپ اتالئپ وتئرعان جوبا ذكئمةتتئث قولداؤئنا ية بولعانئن، ةندئ ول مةملةكةتتئك، قاجةت بولسا، مةملةكةتارالئق دةثگةيدة جذزةگة اسئرئلاتئنئن جةتكئزدئ. ازئرگة كورشئ ةل بالتئق جاعالاؤئنداعئ ةلدةردة ورئس مةكتةپتةرئنئث كوپتةپ اشئلؤئنا مذددةلئ بولئپ وتئر.
سةبةبئ ول ةلدةر 1990 - جئلداردان بةرگئ كةزةثدةردة ءبئراز جايتتار بويئنشا، رةسةيدةن ئرگةسئن اؤلاق سالا باستاعان: «ءبئز كةلئسئمگة كةلة الامئز دةپ ذمئتتةنئپ وتئرعان ةلدةر تةك بالتئق جاعالاؤئنداعئ ةلدةرمةن عانا شةكتةلئپ قالمايدئ. ورئس ذلتئ كوپتةپ شوعئرلانعان كورشئلةرئمئزبةن عانا ةمةس، جةكةلةگةن مةملةكةتتةرمةن دة رةسةي قارجئسئمةن سالئناتئن، رةسةي ستاندارتتارئمةن ءبئلئم بةرةتئن مةكتةپتةر سالؤعا كةلئسئمگة كةلةمئز دةپ ذمئتتةنةمئز.
ءبئز جوبامئزدئث وتة قئسقا مةرزئمدة جذزةگة اسقانئن قالايمئز. بذل ماسةلةنئ تةك قانا سئرتقئ ئستةر مينيسترلئگئ دةثگةيئندة شةشؤگة بولمايتئنئن تذسئنةتئن بولارسئزدار» دةيدئ ر ف سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئ سةرگةي لاأروأ.
ةستةرئثئزدة بولسا، مذنداي ذسئنئستئ وزبةك پرةزيدةنتئ يسلام كاريموأ تا ايتقان. قازاق، قئرعئز ةلدةرئندة وزبةك ذلتئ وكئلدةرئنئث ميلليونعا جةتئپ قالعانئنا توقتالعان وزبةك پرةزيدةنتئ ءبئلئم-عئلئم سالاسئنداعئ كةلئسئمشارتتاردئث كوكجيةگئن كةثةيتؤدئث كةزئ كةلگةنئن ايتئپ قالعان بولاتئن.
ساياساتتانؤشئلار شةتةلدةردةگئ قانداستارئنئث بولاشاعئنا الاثداپ وتئرعان قوس پرةزيدةنتتئث ذلت تئلئندةگئ مةكتةپتةرئنة بايلانئستئ ايتقاندارئ حالئقارالئق زاث شةثبةرئندة ةكةنئن ايتادئ. تاريحي وتانئ بولماسا دا سانئ 700 مئث - 1 ميلليونعا جةتكةن ذلت وكئلدةرئ انا تئلئندة ءبئلئم بةرةتئن مةكتةپتةردئ اشؤدئ تالاپ ةتؤگة، ولاردئث ارتئندا تذرعان مةملةكةتتةردئث قاجةتتئ وقؤ قذرالدارئ، ادةبيةتتةرمةن قامتاماسئز ةتؤگة قذقئ بار. مذنداي كةلئسئمدةر قاجةت بولسا، مةملةكةتارالئق كةلئسئمشارتتاردئث ءبئر تارماعئ رةتئندة قاراستئرئلادئ ةكةن. حالئق تاجئريبةدة تالاي ةل ناق وسئ باپ ارقئلئ ذپايلارئن تذگةندةپ العانئن بئلةمئز. ساياساتتانؤشئ ءازئمباي عاليدئث ايتؤئنشا، الةم دةن قويعان حالئقارالئق زاثداردئث قازاق ءتئلئنئث مذددةسئنة كةلگةندة قالعئپ كةتؤئنة بيلئك قانا ةمةس، ءوزئمئز دة كئنالئمئز.
رةسمي دةرةك قازاق بالالارئنئث 33 پايئزئ ورئس مةكتةپتةرئندة وقيتئنئن ايتادئ. كذنئ بذگئنگة دةيئن ذكئمةت تاراپئنان شةتةلدةردةگئ قازاق مةكتةبئنئث جاي-كذيئ تؤرالئ نة باعدارلاما دايئندالعان جوق، نة ذسئنئس ايتئلعان جوق. ءتئپتئ «1 ميلليون قازاق قونئستانئپ وتئرعان رةسةيدة بار بولعانئ ةكئ مةكتةپ بار، وندا بار بولعانئ 40-50 بالا وقيدئ، تذركيا قازاقتارئ جالعئز مةكتةپكة زار بولئپ وتئر» دةگةن اقپاراتتارعا دا سةلت ةتكةن جوقپئز. سةبةبئ ونداعئ قازاقتار بالالارئن قازاقشا وقئتؤعا ئقئلاستئ ةمةس.
«بذل ءذشئن رةسةيدئ نةمةسة تذركيانئ كئنالاؤدئث قاجةتئ جوق. ءبئز ءوز ئشئمئزدة قازاق تئلئنة دةگةن سذرانئستئ قالئپتاستئرا الماي وتئرمئز. قوعامنئث قازاق ءتئلئ مةن مةكتةبئنة دةگةن قاجةتتئلئگئن ءوز ئشئمئزدة قاناعاتتاندئرا الماي وتئرمئز. ةگةر ذكئمةتتئث، بيلئك ءتئلئنئث قازاق تئلئنة قاتئستئ كوزقاراسئ ءتذزؤ بولسا، الئس-جاقئن كورشئ ةلدةردة تذراتئن قازاقتار سوعان قاراپ كوشئن تذزةيدئ» دةيدئ ءازئمباي عالي.
ةلئمئزدةن تئسقارئ جةردة تذراتئن قازاقتاردئث باسئم كوپشئلئگئ ورتا ازيا رةسپؤبليكالارئندا تذرادئ. رةسةي، قئتاي، وزبةكستان، تذرئكمةنستاندا 3 ميلليون قازاق تذرادئ. قئتايداعئ قازاقتاردئث جالپئ سانئ 1،5 ميلليونعا جةتئپ قالدئ.
«ال تذركيا، يران، ةؤروپا، اؤعانستاندا حالئق ساناعئ جذرگئزئلگةنئمةن، وندا ذلتتاردئث سانئن جةكة-جةكة كورسةتپةگةندئكتةن، ةلدةگئ قازاقتاردئث ءوز دةرةكتةرئنة سةنةمئز. وزبةكستاندا وسئدان 20 جئل بذرئنعئ جذرگئزئلگةن حالئق ساناعئنئث مالئمةتتةرئ بويئنشا، ول ةلدة 1،5 ميلليون قازاق بولعان. ءسويتئپ، جوبامةن شةتتة 5 ميلليون قازاق بار دةيمئز» دةيدئ سذلتانالئ بالعاباي.
سئرتتا جذرگةن 5 ميلليون قازاقتئث ذشتةن ءبئر بولئگئ وزبةكستان مةن رةسةي جانة قئتاي حالئق رةسپؤبليكاسئندا تذرادئ. قازئر رةسةيدة - 2، وزبةكستاندا - 541، قئتايدا 767 قازاق تئلئندة ءبئلئم بةرةتئن ارالاس مةكتةپتةر بار.
دةمةك، ذسئنئسپةن شئعار بولساق، كوزدةيتئن نئسانامئزعا نةگئز بولاتئن نذكتة دة بار. بذل - ءبئر. ةكئنشئدةن، بذل ةلدةرمةن بايلانئسئمئز وث. ءبئز اتاپ وتكةن ةلدةردئث پرةزيدةنتتةرئ مةن ءبئزدئث ةلباسئمئز نذرسذلتان نازاربايةأ اراسئنداعئ دوستئق قارئم-قاتئناس جايلئ ءبئز ءسوز ةتئپ وتئرعان ةلدةردئث ساياساتتانؤشئلارئنئث ءوزئ ءجيئ ايتادئ.
سوندئقتان ءبئز دة سئرتقئ ئستةر مينيسترلئگئ دةثگةيئندة «شةتةلدةگئ قازاق مةكتةپتةرئ» جوباسئن اشئپ، تازا قازاق تئلئندة ءبئلئم بةرةتئن قازاق مةكتةپتةرئن قارجئلاندئرؤدئ قولعا الاتئن كةز كةلدئ.
گذلبارشئن ايتجانباي، «ايقئن»