ةلباسئن ةلةث ةتكئزگةن ازامات
استانا. 19 - قاثتار. قازاقپارات - «...- قذرمةتتئ نذرسذلتان ءابئش ذلئ! تاثعالؤعا ءبئراق ءسات جةتةدئ، ال تاثعالدئرؤعا ادامنئث عذمئرئ دا جةتپةي جاتاتئن زامان.
وسئدان جيئرما جئل بذرئن 5-قاراشادا ءسئز بولاشاق باعدارلاماسئنئث جارلئعئنا قول قويعاندا، تاثعالماعان پةندة قالمادئ.
بابامئزدئث تابانئ تيمةگةن جةرگة، بالامئزدئث قالامئ تيةتئن بولدئ دةپ، قؤانئشتان بوركئمئزدئ اسپانعا اتتئق. ةندئ تاثعالدئراتئن ؤاقئت كةلدئ.
ءسئز ايتقانسئز؛ «قارا سؤدا قايماق بولمايدئ، حاس شةبةردة ويماق بولمايدئ» دةپ، ويماقسئز-اق حالئقتئث ويئنان شئعؤ ءذشئن تاعئ دا ءبئلئم كةرةك... - دةپ تاياؤدا وتكةن «بولاشاق» فورؤمئنئث سوثئنا تاياؤ، ءجذرؤ ءتارتئبئ ورئسشالاؤ باستالعان باسقوسؤعا قازاقئ رةث، كةشةگئ وتكةن بيلةر مةن شةشةندةر زامانئنان كورئنئس بةرگةن، وسئ باعدارلامانئث بيئلعئ ستيپةندياتئ ماقسات ئسقاقوأ تاثدايئنان جارئلئپ ءسوز باستاعاندا ةلباسئمئز ةلةث ةتئپ، ءوز نازارئن تذگةلدةي جاس شةشةنگة اؤدارا قارادئ.
ئقئلاس-ئنتامةن قارادئ. دؤالئ اؤئزدان شئققان دؤالئ ءسوزدئث وسئنداي قاسيةتئ بولادئ. ةلباسئمةن بئرگة، كوك جاشئكتةن سول فورؤمعا ئقئلاس اؤدارئپ قاراپ وتئرعان ءبئز دة ودان ءارئ ئقئلاسپةن زةيئن قويدئق. اثگئمةنئث شئمئر بولعانئ قانداي تارتئمدئ. شةشةن جئگئتتئث بذدان ارعئ ءسوزئ قئسقا بولعانئمةن سالماقتئ دا ءدامدئ شئقتئ. ءسوزئنئث سوثئندا؛
- ءار بالاسئنا سئناي قارايتئن قازاقتا ادةمئ ءسوز بار؛ «قاراعايدئث قئرئق بذتاعئ بولعانئمةن بئرةؤئ عانا ءتذزؤ تاياق بولادئ، قالعانئ ءيتاياق پةن ساپتئاياق بولادئ». ال ءبئزدئث كةزئمئزدة قازاقتئث ءار پةرزةنتئ ءتذزؤ تاياقتاي حالئقتئث كادةسئنة جاراؤئ كةرةك! زامانئندا ةكئ باتئر قئرقئسئپ جاتسا، ءبئر ءبي ايتئپتئ دةيدئ:
ارامنئث جولئ قيقالاث، ادالدئث جولئ توتة ةدئ،
جاقسئ-جامان ءار كئمنئث اراسئنان وتةدئ.
ارازداسپاي، تالاسپاي، تاتؤ جذرسةك نةتةدئ
ئنتئماعئ جاراسسا، بذ دذنيةنئث قئزئعئ بارئثة تذگةل جةتةدئ، - دةگةن ةلئمئزدئث ئنتئماعئ جاراسسئن، الار اسؤئ الدا بولسئن! - دةپ ءسوزئن ةكپئندةتة اياقتاعاندا ةلباسئ شةشةن جئگئتتئ مئنبةردةن كةتئپ بارا جاتقان جةرئنةن كئدئرتئپ: - ال ماقسات سةن قايدا ءجذرسئث، قايدا جذمئس ئستةيسئث، قايدا وقئدئث؟ - دةگةندة - ءتئل كوميتةتئنئث ءتوراعاسئمئن، - دةدئ. سوندا ةلباسئ: - ة، باسة (كذلئپ) ناعئز باراتئن جةرئثة بارئپسئث. ةندئ وسئ ايتقانئثنئث ءبارئن ةلئثة تذسئندئرة ءجذر، - دةدئ ونئث سويلةگةن سوزئنة ءسذيسئنئسئن جاسئرماي. سوندا ماقسات: - نذرسذلتان ءابئش ذلئ، قونئسپاي ءابئلوأ اعامئزدئث ايتقان ءسوزئ بار ةدئ: «جئلئم جئلقئ بولعان سوث با، ءومئرئم بايگةگة ذقسايدئ، توپتئ كورسةم تئپئرشئپ وتئرا المايمئن» دةپ، ايئپ ةتپةثئز، راقمةت! - دةدئ.
- ةلباسئ ماقساتتئث سؤئرئلئپ شئعئپ ايتقان مئنا جئگةرلئ سوزئنة تئپتةن رازئ بولئپ، يئعئ بذلكئلدةي كذلئپ، الدئنداعئ قاعازعا بئردةثةنئ سذيسئنة جازئپ قويئپ جاتتئ...
كوك جاشئكتةن كؤاگةر بولعان وسئ كورئنئس پةن سذيئسپةنشئلئك ماعان دا وسئ ماقالانئ جازؤعا دانةكةر بولئپ وتئر. سذلؤ ءسوز كئمنةن شئعادئ - ءسوزدئث ءمانئن ذعاتئن، ءسوزدئ تذسئنةتئن، ءسوزدئ سويلةي بئلةتئن، سول سوزئمةن ةل باسقاراتئن ادامنان شئعادئ. ماقساتتئث مئنا الاؤ اتقان ءسوزئ ماعان باياعئدا مالشئلار كيئز ءذيدئث ورتاسئندا ورنالاسقان وشاقتاعئ وت ءسونئپ قالماس ءذشئن كذل استئندا كومئپ ساقتايتئن شوعئنئث قايتا وت بولئپ تذتانعانئنداي ةرةكشة اسةر قالدئردئ.
وسئ جةردة ءبئر اؤئز يماني اثگئمة ايتسام ارتئق بولماس. كالةم شارئپتة ءبئز سوثعئ كةزدة ماثئزئنا ءمان بةرمةي جذرگةن ءبئر ايات بار. ول ايات - جاراتؤشئمئز ادام بالاسئن ون سةگئز مئث عالامنئث پاديشاسئ ةتئپ جاراتقاندا وعان بةرگةن ارتئقشئلئعئ ءوزئ ذيرةتكةن ءسوزدئ ايتادئ. ادام جاراتقاننان ذيرةنگةن سول ءسوزدئ ايتقاندا ون سةگئز مئث عالام وعان ساجدة جاسادئ. سول ءسوز ادام اتاعا، ادام اتادان ونئث دؤالئ اؤئز ذرپاقتارئنا امانات بولدئ. ادام سوزگة تذردئ. ءسوز دؤالئ بولدئ. نة نارسةنئث بولسئن جذمباق شةشؤئن اتالئ ءسوز شةشتئ. قارؤمةن ازةر الار جاندئ جالعئز اؤئز سوزبةن العاندار بولعان.
ءسوز قاتا تيسة دة باتا تيةدئ، اتانئث ءسوزئ اتئلعان وق دةيتئنئمئز دة سوندئقتان. كةشةگة دةيئن اؤزئ دؤالئ ادامداردئث ءوزئ ةكئ ةلئ اؤئزعا ءتورت ةلئ قاقپاق قويئپ سويلةيتئن بولعان. جازئپ العان جاتتاندئ ءسوز بةن اياقاستئ جذرةكتةن اتويلاپ شئققان دؤالئ ءسوزدئث اراسالماعئ جةر مةن كوكتةي. كةيدة ادامنئث ءوزئ ذقپاعان جايدئ قذلاعئ ذعئپ تذرادئ. دؤالئ اؤئزدان شئققان ءسوزدئ كوپشئلئك ذيئپ تئثداپ قالسا، ال دؤاسئ جوق اؤئزدان شئققان ءسوزدئ، قانشاما اتاعئنان ات ذركةتئن دوكةي قئزمةتكةر بولسئن سابئرعا كةپ تئثداپ جاتپايدئ. مذنئ ءسوز سالماعئن بئلةتئندةر عانا پايئمداي الادئ. مةن ماقساتتئ ةلباسئمئز ءوزئ نئقتاپ ايتقانداي «ناعئز باراتئن جةرئنة بارعان» ءسوز بةن ءتئلدئث دال قازئرگئدةي كةزةثدة شئن جاناشئرئ، ءتئل كوميتةتئ باستئقتئعئنا لايئقتئ ازامات رةتئندة قذرمةتتةيمئن. بذل باعامدئ راستار تاعئ دا مئناداي ايتؤعا تذرارلئق دالةلئم بار.
وسئ گازةتتة («ايقئن»123) مةنئث وقشاؤ وقيعالئ «قاسيةتتئ «ي» قارپئ نةگة شةتتةتئلدئ؟» - دةگةن ءبئر ماقالام جارئق كوردئ.
وسئ ماقالا گازةتكة شئققان كذنئ كةلئنشةگئمئز ةكةؤمئز استانادا ءجذر ةدئك. قالتا تةلةفونئم شئر ةتة قالدئ. تئثدادئم.
- باقتئباي اعا، ءسئز الماتئدا شئعارسئز. مةن ءسئزدئ سئرتئثئزدان جؤرناليست-جازؤشئ رةتئندة بذرئننان جاقسئ تانيمئن. گازةتتةگئ ي ءارئپئ تؤرالئ ماقالاثئزدئ وقئپ، تةلةفونئثئزدئ جازؤشئلار وداعئنان تاؤئپ الئپ، ادةيئ حابارلاسئپ تذرعان ماقسات دةگةن ءئنئثئزبئن.
رةسپؤبليكالئق ءتئل كوميتةتئ ءتوراعاسئمئن. ماقالاثئزدئ دةن قويئپ وقئپ شئقتئم. قاسئثئزدا بولسام راحمةت ايتئپ، قولئثئزدئ قئسار ةدئم، - دةدئ ةرةكشة ئستئق ئقئلاسپةن. مةن ءئنئمئزدئث ءسوزئن بذزئپ؛
- نيةتئث دذرئس ةكةن، قالقام. جةثگةث ةكةؤمئز بذگئن استانادامئز، - دةپ ةدئم، - وندا تئپتةن جاقسئ بولدئ. ةرتةث كةشكة ةكةؤئثئز ءبئزدئث ذيدةن شاي ءئشئثئز، سوندا دذرئستاپ اثگئمةلةسةمئز دةپ ءسوزدئ ءبئراق كةستئ. قئزئق.
ءسوز ءمانئن ذعئنادئ دةپ اپارعان كوپ رةداكتورلارئم گازةتكة جاريالاؤدان باستارئن ساؤعالاپ جذرگةندة ماقالانئ وقئعان رةسپؤبليكالئق ءتئل كوميتةتئنئث ءتوراعاسئ ءوزئ ئزدةپ قذتتئقتاپ جاتئر. بذل جازئلعان ماقالانئث قذندئلئعئ ما، الدة قاسيةتتئلئگئ مة ةكةن؟..
ايةلئمئز ةكةؤمئز استانانئث كوشةسئندة كةلة جاتئپ وسئلاي ويلانئپ، مةث-زةث كذي كةشتئك. ماقسات ءئنئم ةرتةثئنة ايتقانئن جاساپ، قالا سئرتئنداعئ ءوزئ سالعان دةمالئس جايئندا قوناق ةتتئ. بايقاعانئم از سويلةپ، كوپ تئثداعئسئ كةلدئ. اثگئمةمئز نةگئزئنةن، يماني تاقئرئپتا قازاقتئث شةشةندئك سوزدةرئ مةن ذلتتئق ونةرئ، ولاردئث تاريحي باعئتئندا ءوربئدئ. ةركئن اثگئمةنئث ادامئ بئرئمةن-ءبئرئن جاقئنداستئرا تذسةتئن قاسيةتئ بولادئ عوي. وتئرئس سوثئندا داستارقان باسئندا وتئرعاندا ماقسات:
- اعا، جاقئندا ءبئر ءتذس كوردئم، بيئك تاؤلئ، قالئث نؤلئ توعايدئث اراسئندا، نةبئر ذرةيلئ ذثگئرلةردةن قاشئپ، الئسئپ ءجذرئپ ةركئندئككة شئققاندا، اؤئلداس، وزئمنةن ءبئر جاس ذلكةن مارات قوشقاروأ دةگةن ازامات توقئمئ مةن بارلئق ابزةلدةرئ التئننان جاسالعان بيئكتئگئ ةكئ مةترگة جؤئق كةرةمةت سذلؤ اقبوز اتتئ ماعان تارتؤ ةتتئ. تةك قامشئسئ جوق. مئنسةم ذستئنةن جةر الةمدئ كورةتئن سياقتئمئن.
سول اتتئ جةتةگئمة الئپ، ةش كئدئرئسسئز كوثئلئم شات قالپئندا بذگئنگئ ءوزئم قئزمةت ئستةگةن ذكئمةت كةثسةلةرئنئث ءبارئن ارالاپ شئقتئم. كورگةن ءتذسئمدئ اناما جورئتسام، «ءبارئ جاقسئ ةكةن، قامشئث بولماعانئ اسكةري، زاث ورئندارئندا ةمةس، ةشكئمگة قياناتئ جوق جةرلةردة قئزمةت جاسايدئ ةكةنسئث...» دةپ ءماز بولئپ جاتئر. ال ءسئز تذسكة، وسئنداي ءتذس جورؤئن ايتؤشئلارعا سةنةسئز بة دةپ ماعان قارادئ. مةن:
- قامشئ جئگئتتئث قارؤئ. ونئ بئرةؤ بةرمةيدئ، ونئ جئگئتتئث ءوزئ تاثداؤئ ءتيئس دةدئم.
«ءتذس جورؤئ نةمةسة قارا نارئم - قازاقستانئم. ةلباسئ نذرسذلتان نازاربايةأقا» دةگةن ذزاقتاؤ ولةثئمدئ وقئپ، ءتذسئثدئ سةن دة ءجذسئپ پايعامبارعا جورئت، - دةپ وسئ ولةثئم ةنگةن، «مذعجيزا» دةگةن ولةثدةر جيناعئمدئ سئيعا تارتتئم...
سول ماقسات ةلباسئ الدئندا مئناداي كوسئلئپ سويلةپ، كوسةم بولار، شةشئلئپ سويلةپ، شةشةن بولار اثگئمةسئمةن كورئنئپ تذرعاندا باتالئ تئلةك ايتؤ اعالئق پارئزئ ةمةس پة؟! بذل تئلةكتئ دة ونئث اللا اؤزئنا سالعان ءوز سوزئمةن قايئرعئم كةلئپ وتئر.
«...قذرمةتتئ نذرسذلتان ءابئش ذلئ! ءبئزدئث تاريحي تذلعالارئمئزدئث بارلئعئ زامانئندا ءبئلئمدئ زةيئنئنة توقئپ، زةردةسئنة سئثئرة بئلگةندةر. كةشةگئ قاز داؤئستئ قازئبةك بابامئز كةمبريدجدة وقئعان جوق، وكسفوردتئ ءبئتئرئپ، گارأوردتئث ديپلومئن العان جوق، ءبئراق وراق ءتئلدئ، وت اؤئزدئ بابامئز حالئق ءذشئن دؤالئ سوزئمةن ءادئل بيلئگئمةن ذلئ تذلعا بولدئ.
سول بابامئز ةلگة ةندئ بيلئك ايتئپ كةلة جاتقاندا بذحارانئث ون ةكئ فانيلئك ءئلئمئنئث يةگةرئ اتانعان توبئقتئ انةت باباعا؛ اينالايئن، بابا، ةل باسقارار ويئمنئث ءبارئن جاقسئ بئلةسئز. جاز جانئثئزدا جاتئپ، قئس قاسئثئزدا قئستاپ ءبئراز ءبئلئم الدئم، قايتار شاقتا مئنا سذراقتارعا ناقتئلئ جاؤاپ العئم كةلةدئ؛ دذنيةنئ نة بذزادئ؟ ار مةن ادامگةرشئلئكتئ، ازاماتتئ شة؟ كذنا نةدةن شئعادئ؟ قاراپايئم حالئقتئث كوثئلئنةن قالاي شئعامئن؟ سوندا انةت بابامئز ايتتئ دةيدئ: اينالايئن، ارابتئث اكئم دةگةن ءذش قارئپتةن قذرالعان ءسوزئ بار.
ةكئ رةت قايتالاساث، التئ قارئپ بولادئ، سةنئث سذراعئثنئث جاؤابئ سول التئ قارئپتئث باس ارئپتةرئ؛ ول - التئن مةن ايةل، كةك پةن كةجئرلئك، ماقتان مةن ءمانساپ اينالايئن. الدئثعئ تورتةؤئ اركئمنئث ءوز ءئسئ بولار، ءبئراق سوثعئ ةكةؤئ ماقتان مةن مانساپقا كوپ كوثئل ءبول، سةن ماقتان مةن مانساپ ءذشئن ةمةس، حالقئثنئث بولاشاعئ ءذشئن قئزمةت ةتؤئث كةرةك. بذل وثاي شارؤا ةمةس. سةن تاس ساناساث، حالئق قذم سانايدئ. قذم ساناعان حالئقتئث كوثئلئنةن كذندة شئعؤ مذمكئن ةمةس. سوندئقتان ةث ءبئرئنشئ ارلئ بول! ارلئ بولساث، جارلئ بولمايسئث. ازاماتتئث اق تؤئن بيئك ذستا! ءوزئث ارلئ بولساث، ةلئثة سئيلئ بولاسئث. ازامات دةگةن اق تئلةگئثدئ ءار كةز جذرت ارداقتاپ جذرةدئ...».
اينالايئن ماقسات، مذنداي باتالئ ءسوز، اسئرةسة، ةلباسئ الدئندا ةكئنئث ءبئرئنئث اؤزئنا تذسة بةرمةيدئ. انةت بابانئث وسئ جاؤابئ مةن سودان باتا العان قاز داؤئستئ قازبةك ءبيدئث قادئرئن كوتةرگةن دؤالئ ءسوز سةنئث دة مئنا تئرشئلئكتة سةرئگئث بولسئن. ةلباسئنئث دا جاستاردئ جيناپ، قالئث ةلدئث ئشئنةن ئزدةپ جذرگةنئ ناعئز سةندةي قانئ بار قازاق جاستارئ عوي. قايبةرةن قئرئق شئلتةن شئلاؤئثدا بولسئن، ءئنئم.
باقتئباي اينابةكوأ، جازؤشئ-جؤرناليست
«ايقئن»